Gobo Projector gebruiken

Werken met een gobo projector kan tot hele bijzondere foto’s leiden. Lees hier hoe je dit zelf kunt doen.

Met een gobo werken

Een gobo is een voorwerp welke zich tussen het onderwerp en de lichtbron bevindt waardoor het een effect heeft op het licht dat op het onderwerp valt. Afhankelijk van het soort gobo en de positie van de gobo tussen de lichtbron en het onderwerp, verandert dit effect. Soms is het niet zo eenvoudig om met een gobo te werken, maar het effect kan de inspanning meer dan waard zijn.

Een schaduw van een boom op de grond tijdens een zonnige dag is een dergelijk effect: de boom in dit voorbeeld is de gobo, de zon de lichtbron en de grond het onderwerp. Omdat de zon ver van de boom verwijderd staat en de boom zich dicht bij de grond bevindt, wordt de schaduw scherp en donker afgebeeld.

Hoe dichter de lichtbron bij een gobo staat, hoe minder goed de schaduw te zien is. Hoe verder de gobo van het onderwerp verwijderd is, hoe minder goed de schaduw zichtbaar wordt. Staat een lichtbron dicht bij een gobo en de gobo ver van het onderwerp vandaan, dan kun je de schaduw verbeteren door een lens achter de gobo te plaatsen.

Een gobo projector

Met een gobo projector, ook cookie of background projector genoemd (dit zijn allemaal synoniemen voor hetzelfde apparaat), wordt een lens achter de gobo geplaatst. Hiermee kunnen dan ook lichteffecten op een achterwand of een onderwerp worden geprojecteerd zonder dat er veel afstand nodig is tussen de lichtbron en de gobo.

Voor de duidelijkheid: je kunt ook zonder een gobo projector werken. Dit is alleen omslachtiger. Hier kun je lezen hoe je dat kunt doen. Een gobo projector maakt het leven van de fotograaf dus vooral een stuk eenvoudiger en je kunt er mee werken in kleinere ruimtes. 

Net een diaprojector

Een gobo projector is wat werking betreft goed te vergelijken met een diaprojector. Je stopt in een diaprojector een dia (vlak voor de lamp) en projecteert hem tegen een projectiescherm. Je moet hem dan eerst wel even scherpstellen met de lens van de projector die voor de dia is geplaatst.

In een gobo projector stop je geen dia maar een gobo. Dit is een uitgesneden stukje karton, metaal of plastic. Daar waar het materiaal weg is gehaald, zal het licht de gobo passeren. Met een lens wordt het beeld dat ontstaat scherp gesteld. Daarmee doe je dus niet veel anders als met een diaprojector.

Toch wel wat verschil

Het verschil tussen een gobo projector en een diaprojector zit hem vooral in de lichtbron. Een diaprojector (ze zijn ze er nog!) bevat vaak maar een eenvoudige halogeen lamp met een lage kleurtemperatuur en een beperkt aantal lumen. Niet echt ideaal dus voor het maken van foto’s. Een gobo projector werkt als een flitser en is daarom veel beter geschikt voor gebruik binnen de fotografie.

Gebruik je een normale diaprojector als gobo projector, dan lukt dat wel, maar de foto zal niet erg mooi worden zonder dat je daar eerst de nodige inspanningen voor verricht. En zeker wanneer je het licht van de diaprojector ook nog zou willen combineren met dat van flitsers, heb je wel wat te doen.

Met gels kan de kleurtemperatuur van de flitser richting die van de diaprojector worden geschoven en door de lichtsterkte van de flitser terug te draaien lukt het om redelijk goede foto’s te maken. Maar dit alles is toch echt iets voor de ware liefhebber. Mede omdat je als gobo eerst nog dia’s zult moeten maken. Dat kan door echte dia’s te gebruiken of door in de diaraampjes stukjes karton te plaatsen waar je figuren uit gesneden hebt. Heel leuk om te doen natuurlijk, maar toch best arbeidsintensief en je zult er een beetje handig voor moeten zijn. 

Een professionele gobo projector

Koop je een professionele gobo projector, bijvoorbeeld een Broncolor Pulso Spot 4 voorzien van een optical snoot en een gobo set, dan heb je van de afwijkende kleurtemperatuur en lichtsterkte geen last meer, maar ontstaat er wellicht een ander probleem: een financieel probleem. Je moet voor dat geheel namelijk wel een budget van rond de €7.000 reserveren.

Er zijn gelukkig ook goedkopere alternatieven verkrijgbaar. Lastolite heeft bijvoorbeeld de zogenaamde 2625 Strobo Gobo op de markt gebracht. Dit plastic opzetstuk is voorzien van een verwisselbare lens en plaats je op een flitser. Daar schuif je ronde gobo’s in. Hiermee beschik je over een eenvoudige gobo projector van in het totaal voor net onder de €100.

Natuurlijk zitten er verschillen tussen de Broncolor en de Lastolite oplossingen en zijn er nog allerlei andere mogelijkheden in de handel. Rest nog de vraag of voor de gemiddelde fotograaf deze verschillen het geld wel waard zijn.

Een beamer gebruiken

Wie eens zou willen experimenteren met een gobo projector, van gemak houdt, maar daar toch niet meteen veel geld aan zou willen besteden, kan kiezen voor het werken met een beamer. Veel bedrijven hebben nog wel ergens zo’n apparaat staan.

Beamers leveren meer licht op dan diaprojectoren en stellen je in staat om snel en eenvoudig van “gobo” te wisselen. De eerder genoemde problemen, namelijk die van de lichtsterkte en kleurtemperatuur, blijven natuurlijk wel bestaan, maar in mindere mate en als experiment gaat het er zeker mee door.

De gebruikte beamer

Voor de foto’s die we voor dit artikel hebben gemaakt en je hiernaast kunt bekijken, hebben we een middenklasse tweedehands beamer gebruikt. Deze was voorzien van een schroefdraad aan de onderzijde waardoor wij hem eenvoudig op een statief konden plaatsen (zie afb 1). Niet noodzakelijk maar in dit geval wel handig natuurlijk!

We hebben deze beamer aangesloten op een laptop zodat we met de laptop beelden naar de beamer konden sturen. Op de laptop hadden we Microsoft PowerPoint geinstalleerd en een aantal slides met figuren gemaakt zodat we die via de beamer konden projecten. Met deze configuratie zijn we aan de slag gegaan.

Het beamer beeld

Een beamer werkt fundamenteel anders dan een flitser of een diaprojector waardoor het beeld dat geprojecteerd wordt ook anders is. In tegenstelling tot het egale licht van een diaprojector of een flitser kent een beamer geen egaal wit vlak. Wanneer je het beeld van een beamer vergroot, zie je dat je te maken hebt met een raster. We zitten immers te kijken naar de pixels van deze beamer.

We kunnen dit raster minder goed zichtbaar maken door de beamer een klein beetje onscherp in te stellen. Maar dat heeft natuurlijk ook effect op de scherpte van eventuele afbeeldingen die we willen gaan gebruiken als gobo. Daar waar foto’s echter verkleind worden, valt de aanwezigheid van het raster niet op. Dat was onze overweging om toch te kiezen voor een scherp beeld. Moeten foto’s daarentegen groot worden afgedrukt, dan zou je voor meer onscherpte van de beamer kunnen kiezen. Ook wanneer het beeld van de “gobo" niet scherp hoeft te zijn, kun je hier natuurlijk voor kiezen.

De beamer gobo

Omdat we niet, zoals bij een gobo projector, het licht door een uitgesneden object hoeven te schieten, kunnen we op de laptop kiezen voor de meest uiteenlopende en fijne afbeeldingen. Ook zijn gecombineerde kleuren geen probleem (zie afb 2). Een gobo projector kan voorzien worden van een gel, maar bij een beamer kunnen we wel tweehonderd kleuren gelijktijdig in het beeld verwerken als we dat zouden willen. Dat geeft een aantal extra mogelijkheden.

Om te experimenteren hebben we een PowerPoint presentatie gemaakt waarin we op verschillende slides een aantal “gobo’s” hebben gemaakt. Sommige zijn zwart-wit, andere bevatten kleuren en we hebben zelfs foto’s gebruikt (zie afb 3). We kunnen in bepaalde onderdelen in PowerPoint eenvoudig van kleur veranderen, zaken verplaatsen en van grootte wijzigen. Hierdoor zijn we tijdens ons experiment uitermate flexibel.

Beamer licht

Het licht van de beamer is niet heel sterk en ook van een relatief lage kleurtemperatuur. We maken daarom gebruik van instellingen die het werken met een dergelijke lage lichtopbrengst mogelijk maken. Daarnaast maken we een foto met een grijskaart terwijl we wit licht uit de beamer voor de belichting van ons model gebruiken. Hiermee kunnen we later eenvoudig de witbalans instellen. Vanzelfsprekend schieten we de foto’s in RAW formaat.

Let wel op: wanneer je langer met een beamer werkt, verandert de kleurtemperatuur. Daar zul je wel rekening mee moeten houden wanneer je de juiste witbalans wilt blijven gebruiken. Tussendoor is het daarom nodig om af en toe de grijskaart opnieuw te fotograferen wil je de kleurechtheid achteraf kunnen garanderen.

Wanneer je voor de eerste keer met een beamer als gobo projector aan de slag gaat, is het aan te bevelen om te beginnen met een grijze dia voorzien van een aantal witte elementen (zie afb 4). Zwarte dia’s met witte elementen of gekleurde dia’s maken het leven in het begin zeker niet eenvoudiger. Wij hebben ze uiteindelijk door elkaar gebruikt.

De projectieplek

De meest gebruikte toepassing van een gobo projector is om de achtergrond van portretfoto’s meer jus te geven (zie afb 5). Toch zou het jammer zijn om het gebruik van de gobo projector daartoe te beperken. Let wel op dat bij dit soort foto's de verhouding van lichtsterkte gebruikt voor het onderwerp en de achtergrond wel goed overeenkomen (zie afb 6).

Je kunt het licht van de beamer zeker alleen op de achtergrond laten vallen (ook leuk voor silhouetfoto’s!), maar het kan ook alleen het onderwerp of op beide gelijktijdig worden geprojecteerd (zie afb 7). Door hiermee te experimenteren zul je zien dat al deze mogelijkheden nuttig kunnen zijn. 

Een dingetje is wel dat een beamer niet heel klein is. Wil je er alleen de achtergrond mee verlichten, dan zou het handig zijn om hem ergens verborgen achter het onderwerp op de juiste hoogte te plaatsen. Sommige beamers zijn in staat om vanuit een schuine positie toch nog een recht beeld te projecteren door de instellingen van de beamer daar op aan te passen. Dat is natuurlijk erg handig!

Een ander dingetje is dat het licht continue brandt en het fotomodel daardoor last zou kunnen krijgen van het kijken in dit licht. Haar niet recht in het licht laten kijken is zowat een overbodig advies voor wie voorzichtig met zijn modellen om wil gaan.

Zoals gezegd is het licht van een beamer niet zo sterk als een flitser en zou je er een onderwerp en een achtergrond mee willen belichten, dan zul je merken dat deze zich relatief dicht bij elkaar moeten bevinden. Het relatief zwakke lucht vervalt immers nogal snel.

Creatief speelgoed

Het werken met deze opstelling biedt heel veel mogelijkheden. Je kunt niet alleen verschillende vormen en kleuren voor de projecties gebruiken, maar ook foto's en zelfs teksten (zie afb 8). 

Door veel verschillende dingen te proberen (zie afb 9) ontdek je vanzelf wat beter en wat minder goed werkt. Zie ook deze voorbeelden om te zien wat je hier mee zou kunnen doen.

Combinatie met andere lampen

Studiolampen en flitsers leveren natuurlijk veel meer licht op dan een beamer. Toch kun je leuke effecten krijgen door deze te combineren. Door de beamer en flitsers slim op te stellen kun je met behulp van de flitsers delen van het beamerlicht wegflitsen en daar een “normaal beeld” laten ontstaan. Ook kun je vanzelfsprekend het onderwerp hiermee belichten en de achtergrond door de beamer laten beschijnen.

 

 

Afb 1: Een beamer als gobo projecten, bevestigd op een statief
Afb 2: Door deze apparatuur kun je met kleuren werken
Afb 3: Je kunt zelfs foto's gebruiken als 'gobo'
Afb 4: Begin eenvoudig met bijvoorbeeld grijs en witte vlakken
Afb 5: Veel gebruikt: een projectie als achtergrond
Afb 6: Let wel op de verhouding van het licht
Afb 7: Je kunt ook op achtergrond en onderwerp projecteren
Afb 8: Je kunt echt van alles gebruiken als gobo met deze opstelling
Afb 9: Wees creatief en experimenteer er op los!