Modellenwerk en tegenprestaties

Wat kun je vragen voor modellenwerk, hoe zit het met het recht op de gemaakte foto’s en is het verstandig om als fotomodel TFP als vergoeding te accepteren?

Markt en marktwerking

Een normale markt werkt als het goed is op grond van dit eenvoudige uitgangspunt: het maakt niet uit wat iets kost, het maakt uit wat iets oplevert. Het verschil tussen de kosten en opbrengsten wordt immers winst genoemd en dat is waar het uiteindelijk om gaat wanneer je zaken doet.

Ondernemers zijn daarom in het algemeen uit om zoveel mogelijk winst te maken. Ze zullen dus proberen de opbrengsten zo hoog mogelijk te maken en de uitgaven zo laag mogelijk te houden. Hoe groter het verschil, hoe hoger immers de winst.

Maar er bestaat ook iets als marktwerking. Wanneer er veel concurrenten zijn, daalt de prijs. Je kunt dan immers geen hoge prijzen meer vragen. Een ander die hetzelfde aanbiedt voor een lager bedrag wordt boven jou verkozen. Het aantal aanwezige aanbieders zal daarom effect hebben op zowel de opbrengsten als op de uitgaven.

De modellenmarkt

Er zijn heel veel fotomodellen beschikbaar die heel graag aan de slag willen. Er zijn veel meer fotomodellen dan dat er aanbod van werk is. Omdat veel fotomodellen vergelijkbare diensten aanbieden, kunnen zij zich alleen nog onderscheiden door prijsvechters te worden. Dat drukt de prijs enorm. Daarmee is de markt voor modellenwerk meteen in kaart gebracht.

Hetzelfde geldt overigens voor fotografen. Je zult verbaasd zijn hoeveel fotografen gratis werk hebben verricht voor bekende merken. In dit artikel zullen we ons echter vooral op de markt voor modellen richten.

In feite verpesten modellen deze markt voor zichzelf en dat komt omdat een groot aantal modellen aanbiedt om voor niets aan de slag te gaan. Dat ze dat doen, is natuurlijk niet verwonderlijk. Op deze manier kunnen ze immers doen wat ze leuk vinden en biedt het de kans om ervaring op te doen en gezien te worden. De keerzijde is dat wanneer je wel een vergoeding wilt vragen voor een dienst in een markt die voor niets wordt aangeboden, je weinig kans van slagen hebt.

Voor amateur fotomodellen wordt door deze marktwerking dan ook meestal geen geld betaald. Sommige fotografen vergoeden nog wel de reiskosten of andere relatief kleine zaken zoals een lunch, maar veel meer mag daar niet van verwacht worden.

De professionele modellenmarkt

Werk je in de professionele modellenmarkt, dan moet er vanzelfsprekend geld worden verdiend, anders kan de huur nu eenmaal niet worden betaald. Je bent dan immers afhankelijk van de inkomsten van dit werk om van te leven.

Zakelijke opdrachtgevers weten dat natuurlijk ook en, afhankelijk van het soort werk, zijn ook bereid om daarvoor te betalen. Dat kan ook gemakkelijker omdat ze er zelf ook geld aan verdienen. Overigens is het financieel vergoeden vooral iets van de afgelopen jaren. Het was vroeger normaal voor de meeste modellen dat ze niet veel meer kregen dan de eer op te mogen komen dagen en kregen ze daarnaast hooguit wat van de gedragen kleding of accessoires mee. Maar die tijd is in de professionele modellenwereld nu echt wel aan het voorbijgaan.

Voor een serieuze modeshow worden bedragen rond de €500 betaald aan normale modellen. Ze gaan er dan wel vanuit dat je een vakman of vakvrouw bent en dus weet hoe je dit werk moet doen. Dit lijkt misschien veel, maar bedenk dat veel modellen maximaal een tot twee avonden per week een show lopen en dat ze daarmee dus niet meer dan €3.000 bruto per maand verdienen. Moet je voor dat werk ook nog reizen en andere kosten maken, dan blijft er dus niet heel veel van over.

Ben je een bekende professional, dan kan het bedrag oplopen tot meer dan €15.000 voor een show. Hiervoor geldt namelijk hetzelfde als voor alles in commerciële markten: bekende modellen trekken meer en een ander publiek. Dat publiek levert meer geld en aanzien op, en dat vertegenwoordigt dit geld. Ook hier speelt de marktwerking dus weer een rol.

Een goed betaald model word je niet zomaar. Namen als Heidi Klum, Naomi Campbell en Doutzen Kroes zijn bij veel mensen bekend omdat er zo weinig van zijn. Je kunt dit soort modellen daarom vergelijken met bekende voetballers. Er zijn maar een paar van nodig, de rest behoort tot de ‘gewone’ voetballers en modellen die hier niet goed van kunnen leven.

De meeste modellen zullen dus, ook in de professionele markt, nooit zoveel geld met dit werk kunnen verdienen. Een tweede baan om aan voldoende geld te komen is dan ook zeker geen uitzondering voor veel modellen.

Amateur werk is ook geld waard, toch?

Wanneer een fotograaf gebruik maakt van een amateur fotomodel en die foto’s verkoopt, dan verdient hij daar geld mee. Je mag daarom stellen dat ook wanneer amateur fotomodellen ingezet worden voor producties die geld opleveren, de inzet van het model dus een zekere waarde vertegenwoordigd.

Hoewel deze modellen daar vaak niet voor betaald worden, kun je dat toch zeker als onrechtvaardig beschouwen en dat kan en moet dan ook bespreekbaar worden gemaakt. Doe dit echter wel altijd voorafgaande aan het werk zodat daar achteraf geen misverstanden over gaan bestaan.

Amateur fotografen maken vaak werk dat niet bedoeld is om te verkopen. Ze verdienen er meestal geen geld mee. Je zou dus kunnen denken dat dit soort fotografen ook nooit betaald voor de inzet van fotomodellen. Maar tot die conclusie moet je toch niet te snel komen. Juist voor amateur fotografen, waar er heel veel van zijn, valt het niet altijd mee om aan geschikte modellen te komen. Daarom zijn ze soms bereid om daar iets voor te geven. Het gaat dan natuurlijk niet echt om hoge bedragen, maar er staat dan dus wel iets tegenover.

Het recht op de foto’s

Naast een financiële vergoeding kan iets anders, en misschien nog wel meer, van belang voor het fotomodel zijn. De wet zegt namelijk dat een foto die niet in opdracht (van bijvoorbeeld het fotomodel) wordt gemaakt, in principe van de fotograaf is. Hij kan daarmee dus doen wat hij wil.

Op dit uitgangspunt wordt uitzondering gemaakt voor foto’s waar je het portretrecht op kan doen laten gelden. Dat wil zeggen dat je kunt aantonen dat je een redelijk belang hebt de foto niet te laten verspreiden. Het valt niet altijd mee om dat redelijke belang voor een rechter aan te tonen. Zeker niet wanneer de fotograaf daar aan de andere kant geld of bekendheid mee kan vergaren.

Stel nu dat een amateur fotograaf een foto heeft gemaakt van een amateur fotomodel en die foto naar haar toestuurt. Dat betekent dus niet dat zij die foto op bijvoorbeeld haar Facebook pagina mag zetten zonder expliciete toestemming van de fotograaf. En als hij die foto op zijn website plaatst, hoeft hij daarvoor geen toestemming aan het fotomodel te vragen. Misschien vind je dat niet eerlijk, maar zo is dat nu eenmaal bij wet vastgelegd.

We kunnen nog een stapje verder gaan. Als die foto door iemand wordt gezien en die stuurt email naar de fotograaf met de vraag of hij die foto zou mogen gebruiken voor een advertentie tegen een bepaalde vergoeding, dan kan de fotograaf daartoe beslissen zonder dat het fotomodel daarmee in hoeft te stemmen en zonder dat zij het recht heeft op een deel van de vergoeding.

Het is daarom belangrijk om met een fotograaf hierover vooraf schriftelijk een aantal afspraken vast te leggen. Een zogenaamde quitclaim is daar het gebruikelijk medium voor. Dit is een contract afgesloten tussen de fotograaf en het fotomodel waarin opgenomen kan worden welke rechten iedereen heeft over het gemaakte beeldmateriaal.

Wat is TFP en moet je dat doen?

Een aantal fotografen biedt fotomodellen aan om op basis van TFP (Time for Print, Time for Pictures, Time for Photo’s) samen te werken. Dit betekent dat de fotograaf van mening is dat het werk dat het fotomodel doet een zekere waarde vertegenwoordigd en dat hij die waarde uitdrukt in de foto’s die hij van het fotomodel maakt en aan haar ter beschikking stelt.

Op zich is dit dus helemaal niet zo’n gekke deal. Je moet je echter wel realiseren dat het werken op basis van TFP op zich nog geen rechten op de foto’s geeft. Die rechten moeten alsnog worden vastgelegd met de afspraken die je onderling maakt.

Het is overigens wel gebruikelijk dat een fotograaf, wanneer hij het werk op basis van TFP laat uitvoeren, zichzelf daarmee impliciet bereid verklaart er afspraken over te willen maken. Maar vast blijft staan dat het schriftelijk vastleggen hiervan natuurlijk het beste is. TFP werk kan dus zeker interessant zijn, maar maak hier wel afspraken over en laat deze afspraken schriftelijk vastleggen, al is dat maar in een emailtje.

Professionals en TFP

Voor amateur fotografen en amateur fotomodellen kan het werken op basis van TFP een heel goede manier zijn om hun hobby te kunnen uitoefenen. Veel bekende fotografen en fotomodellen zijn met TFP werkzaamheden hun carrière begonnen. Dit is dus een hele gebruikelijke manier van werken binnen de fotografie. Op die manier kun je veel ervaring opdoen, zowel als fotograaf en als fotomodel, zonder dat het veel geld hoeft te kosten.

Maar als je als amateur fotomodel betere foto’s door een professionele fotograaf wilt laten maken, dan zul je merken dat het moeilijk is om een professionele fotograaf te vinden die dit op basis van TFP wil doen. Die zul je vaak gewoon moeten betalen. En dat is natuurlijk ook terecht: je huurt een professional in om je te laten fotograferen. TFP is niet bedoeld om gratis foto’s te krijgen, maar om onderling diensten aan elkaar te leveren. De professionele fotograaf die je inhuurt, ziet jou niet als fotomodel, maar als klant. Dus moet je die gewoon betalen.

Een amateur fotograaf zal op zijn beurt ook niet snel een professioneel fotomodel vinden die op basis van TFP zal komen poseren. Er komt namelijk een moment in de ontwikkeling van een fotomodel en een fotograaf dat ze professionals worden. Op dat moment is geld verdienen voorwaarde geworden en is het gewoon niet meer mogelijk om alleen op basis van TFP te blijven werken.

Uitzonderingen zijn er altijd

Soms kom je uitzonderingen op de regel tegen dat professionals niet op basis van TFP zouden werken. Professionele fotografen die willen experimenteren met nieuwe technieken of voor zichzelf (onbetaald) werk willen maken, zoeken wel eens naar TFP fotomodellen. Dit is vrij uniek, maar het komt voor en dat kan natuurlijk extra interessant zijn voor amateur fotomodellen omdat zij dan in een professionele omgeving ervaring op kunnen doen en, met de juiste afspraken, kunnen beschikken over vaak toch wat betere foto’s.

Ook zijn er wel professionele fotomodellen die het bijvoorbeeld leuk vinden om in een andere stijl werk te maken of die hun portfolio willen uitbreiden met werk waar ze doorgaans niet voor worden ingehuurd. Zij bieden zich dan soms aan op basis van TFP dit soort werk te maken.

De eerlijkheid gebied wel dat de kans dat je als amateur met professionals aan de slag zult kunnen gaan op basis van TFP relatief klein is. Je moet hiervoor dus nogal geluk hebben. Overigens is het voor professionals onderling weer niet zo vreemd om op TFP basis samen te werken. Dat ligt zelfs meer voor de hand dan met een amateur.

Bedenk dat voor al deze professionals geldt dat ze uit zijn op kwalitatief goed werk waar ze wat aan hebben. Ze kunnen imagoschade oplopen door met slecht werk geassocieerd te worden. Een professionele fotograaf zal dus niet ieder fotomodel accepteren, en mogelijk een aantal extra eisen stellen, al biedt ze zich op basis van TFP aan. Een professioneel fotomodel zal zich op haar beurt ook niet zo maar door iedere fotograaf laten fotograferen.