Al ver in de geschiedenis kwamen heksen bijeen in zogenaamde covens, waarschijnlijk om elkaar te helpen, tips te geven en ideeën uit te wisselen. Voer voor verhalen en foto’s!

Hekserij

In mijn jeugd waren heksen enge schepselen die kwaad wilden doen. Heksen waren niet alleen slecht, het waren ook altijd vrouwen. Seksistischer kan zowat niet.

Waar kwam dat beeld vandaan? In werkelijkheid hebben heksen namelijk eeuwenlang bestaan en  bestonden er scholen om hekserij te bestuderen. Er was bijvoorbeeld een opleiding tot hekserij in het Spaanse Toledo. In de middeleeuwen genoot deze opleiding een brede bekendheid.

De heksen uit de geschiedenis beschikten over kennis die vergelijkbaar was met een deel van de alternatieve kruidengeneeskunde van nu. Op basis van ervaring werd kennis doorgegeven en zo ontstonden bijvoorbeeld geneeskundige drankjes. Deze kennis werd door zowel mannen als vrouwen bestudeerd.

Hekserij werd dus door zowel mannen als door vrouwen beoefend. En de uitoefening daarvan was niet geheim of verboden. Er werd gewoon gebruik van gemaakt alsof je naar een dokter ging. Een heks was dus zeker geen stereotiep eng oud vrouwtje dat toverde met een stafje en een wrat op haar lange kromme neus had zitten.

De heksenjacht

Pas in de latere eeuwen ontstond een negatief beeld over heksen. De Dominicanen (de zogenaamde “orde van predikheren”) werd rond 1200 opgericht en had als doel om mensen die niet bereid waren de regels van de Rooms-Katholieke kerk op te volgen, te vervolgen en te bestraffen.

De Dominicanen beschouwden heksen als mensen die een deal met de duivel hadden gesloten. God zorgde immers voor genezing, daar was men afhankelijk van, niet van de mens. Daarom zouden heksen opgespoord en bestraft moeten worden.

De kerk besloot op een gegeven moment (rond 1450) een speciale groep priesters aan te stellen die de Inquisitie werd genoemd en het opsporen van duivelsverering tot taak kreeg. In praktijk pakte de Inquisitie mensen op en kon ze deze mensen veroordelen tot marteling en de brandstapel. Ketters (lees: mensen met andere meningen) moesten worden uitgeschakeld.

Vooral in de zestiende en zeventiende eeuw vond deze heksenjacht plaats. Dit omdat er toen veel oorlogen waren en hongersnood uitbrak. Iemand moest daar de schuld van krijgen. Het was meteen een praktische manier om andersdenkenden uit te schakelen.

Rest de vraag waar het hedendaagse beeld vandaan komt dat heksen altijd vrouwen zouden zijn. Dit is voornamelijk een westerse opvatting en heeft alles te maken met de inquisitie. Er werden namelijk vooral vrouwen terechtgesteld. Vier op de vijf beschuldigden was vrouw.

Men neemt wel aan dat dit plaatsvond om vrouwen te kunnen onderdrukken en zich te laten gedragen zoals de kerk dat wilde. Het waren dan ook vooral ongehuwde vrouwen, oudere vrouwen en weduwen die werden terechtgesteld. Vrouwen die zich buiten de standaard bevonden en zich moeilijk konden verdedigen. Het waren mensen waar men zich niet zo goed raad mee wist. En opgeruimd staat netjes, zal men hebben gedacht. Treurig, maar onze geschiedenis blinkt nu eenmaal niet altijd uit in fraaie keuzes en heldhaftig gedrag.

De heksen zelf

Heksen werden in de zestiende en zeventiende eeuw beschuldigd van het beoefenen van magie en het hebben van contact met bovennatuurlijke wezens. Hoewel heksen al eeuwen daarvoor bestonden, is het beeld van heksen zoals we die vandaag kennen vooral gebaseerd op de Europese heksenjachten van de 16e en 17e eeuw.

In die tijd werden heksen beschouwd als gevaarlijke individuen die in samenwerking met de duivel zouden werken. Ze zouden vliegen op bezems, toverdrankjes brouwen en zouden in staat zijn om schade toe te brengen aan andere mensen door middel van vloeken en spreuken. Verhalen die in het leven werden geroepen om het gedrag en de keuzes van de inquisitie te kunnen rechtvaardigen.

Tijdens de heksenvervolgingen werden duizenden mensen, vooral vrouwen dus, beschuldigd van hekserij en vaak gemarteld en vermoord. In werkelijkheid waren de meeste beschuldigingen ongegrond en gebaseerd op bijgeloof en misvattingen over wat hekserij werkelijk inhield.

Tegenwoordig wordt hekserij vooral geassocieerd met neopaganistische en New Age-spiritualiteit. Hierbij ligt de nadruk minder op het bovennatuurlijke en meer op persoonlijke groei en spiritualiteit. Hedendaagse heksen, ook wel wicca's genoemd, geloven vaak in het belang van de natuur, de cyclus van het leven en de kracht van rituelen en meditatie.

Opleiding tot heks

Heksen kunnen volgens de overlevering misschien aanleg hebben voor het bedrijven van hekserij, maar ze moeten het vak ook dan nog wel leren. Je bent geen heks door geboorte, maar wordt heks door opleiding. Het is dus een professie, geen aanleg.

We weten dat heksen vroeger covens (samenkomsten) organiseerden. Tijdens een coven zou men de kennis over met name het gebruik van kruiden hebben uitgewisseld. Tenminste, dat is wat men daar nu over denkt. Ook in Astrix en Obelix zien we dit terug als verteld wordt dat Panoramix, de druïde van het dorp en te beschouwen als een heks die met kruiden toverdrank kan maken, ieder jaar naar de druïdenbijeenkomst in het bos van Carnutes gaat.

Over covens

Het woord “coven" komt van het Oud-Engelse woord "cofa", wat "grot" of "hol" betekent. Het wordt gebruikt om een groep van heksen aan te duiden die samenwerkt of samenkomt om rituelen en ceremonies uit te voeren en om hun kennis en ervaring te delen.

Binnen een coven werd vaak een hiërarchie gehanteerd. Daarbij werd een leider aangewezen die bekend stond als de hogepriester(es). Deze man of vrouw was verantwoordelijk voor het leiden van de rituelen en het onderwijzen van de andere heksen in de coven.

Binnen een coven vonden verschillende rituelen en ceremonies plaats, zoals vollemaansrituelen en inwijdingsrituelen voor nieuwe heksen. Om lid te worden van een coven werden leden meestal uitgenodigd. Iedere coven kende zo zijn eigen tradities, rituelen en overtuigingen en waren vaak verbonden aan een bepaalde hekserijstroming waarvan er meerdere naast elkaar bestonden.

Deze shoot

Wat ons leuk leek was om een soort documentair fotografisch verslag te maken van een coven. Heksen komen tijdens deze gebeurtenis samen en vertellen elkaar verhalen, geven ideeën door en voeren hun kunsten uit. Tijdens vriendschappelijke wedstrijdjes laten ze zien wie het beste is. Een fotograaf is daarbij aanwezig en legt alles vast.

We zochten hierbij naar een mix tussen de heksen zoals beschreven in de verhalen (wat de fantasie prikkelt) en een moderne variant. We wilden de heksen niet afbeelden als enge oude vrouwtjes met de bekende pukkel op de neus voorzien van zwarte lange jurk. We wilden er jonge onafhankelijke vrouwen van maken die hun eigen weg gaan en daardoor respect afdwingen maar ongewild toch mensen bang maken omdat onbekend nu eenmaal onbemind maakt.

Kleding

We begonnen ons af te vragen hoe we deze heksen gekleed zouden willen zien. Als dat niet die slobbige zwarte oude lange jurk was, wat zou het dan wel moeten zijn? We hebben daarvoor met een knipoog naar onder andere steampunk, gothic en cosplay kleding gekeken. Maar ook naar iets heel praktisch, want wat hadden we nog in de kast hangen wat we hiervoor konden gebruiken?

Een uitgesproken eenduidige stijl leek ons niet juist en daarom hebben wij geprobeerd verschillende elementen door elkaar heen te gebruiken.

Een enkel model

We konden deze fotoserie natuurlijk maken met verschillende modellen, wat leuk zou zijn om te doen, maar het leek ons interessant om dat dit keer juist niet te doen. De heksen worden hierdoor gelijkwaardiger.

Het verschil tussen de heksen moet dan wel komen uit de verschillende poses, de afwisselende haardrachten en bijvoorbeeld de kleding. Een aardige opgave maar wel leuk om te doen. Omdat we ons hadden voorgenomen dit alles binnen drie uur voor elkaar te krijgen, zat er enige druk op de zaak. In praktijk bleek overigens dat we aan iets meer dan twee uur genoeg hadden.

De scenes

Onze coven bestaat uit een samenkomst voor overdracht en dus vonden we dat foto’s waarop meerdere heksen tegelijkertijd stonden een bepaalde vorm van interactie tussen de heksen zouden moeten laten zien. Dit soort foto’s met een enkel model zijn steeds eenvoudiger om te maken omdat de verder ontwikkelde uitknipmethoden in bijvoorbeeld Photoshop enorm geëvolueerd zijn.

Je moet hiervoor wel meerdere foto’s voor dezelfde afbeelding maken waarbij tijdens de nabewerking deze foto’s goed moeten worden samengevoegd. Voor het model kan dit een opgave zijn omdat zij zich heel goed moet inleven in de scene en steeds voor ogen moet houden waar de andere heksen zich bevinden en hoe die zich tegenover haar verhouden.

Ook solo

Natuurlijk is het ook leuk om heksen soms alleen op de foto te zetten. Hiernaast zie je een aantal van de door ons gemaakte foto’s. Deze zijn allemaal op hetzelfde moment gemaakt in een studio. De rook in een aantal foto’s werd gemaakt met behulp van een rookmachine en is er dus niet met Photoshop ingezet.

Op deze plek zijn overigens meer foto's van deze heksenshoot te bekijken.