Over indianen bestaan de meest wilde en uiteenlopende verhalen. Voor hen die vroeger cowboytje en indiaantje speelden, die fotografie en geschiedenis een warm hart toedragen, hier een combinatie!
Indianen
Wanneer wij als kind buiten speelden, stelden we ons bij een indiaan de tegenstander van de cowboy voor. Wij waren cowboys, de vijanden waren de indianen. Niemand wilde een indiaan spelen. Hij reed paard zonder zadel, had een hakbijl, pijl en boog en mes. Zijn bovenlichaam was ontbloot en beschilderd met oorlogskleuren. Hij roofde en scalpeerde en maakte het de kolonisten moeilijk. Daarnaast ontvoerde hij westerse vrouwen.
Dit vooroordeel werd ons ingegeven door de verhalen en films die toen veelvuldig in omloop waren. We hadden de volledige boekenserie van Old Shatterhand en Winnetou gelezen, geschreven door Karl May. We bekeken de films waarin John Wayne speelde en volgden ‘het kleine huis op de prairie’. Daarom wilde je als klein jongetje liever geen indiaan zijn, maar eerder een cowboy. Wat ik nooit begreep is waarom de meisjes in mijn wijk wel indianenmeisje wilde zijn.
Veel fout
Zoals we nu weten was veel aan die opvatting van toen fout. En dat begint al met de naam. Met indiaan bedoelden westerlingen oorspronkelijk de inheemse bevolking, maar dan wel die van Zuidoost-Azië en niet die van Amerika. Doordat de term ‘Indians’ langzamerhand ook werd gebruikt voor de inheemse bevolking van Amerika ontstond verwarring. Indians waren immers ook mensen uit India. Vandaar dat men vanaf de jaren zestig liever ging praten over Native Americans. Overigens niet naar tevredenheid van het grootste deel van deze mensen zelf. Zij lieten zich liever American Indians noemen.
Ook is gebleken dat de indianen de kolonisten niet aanvielen, maar dat de kolonisten de indianen van hun grondgebied verdreven. Westerlingen waren de indringers die land afnamen van de indianen. Dat de inheemse bevolking daartegen in verzet kwamen, is niet meer dan logisch. Maar de westerlingen waren in het bezit van vuurwapens waardoor de indianen lange tijd geen schijn van kans hadden.
Misdaden
Toch vonden de grootste misdaden tegen de indianen niet plaats tijdens de kolonisatie. Dat begon al meteen na de komst van Columbus. In de tien jaar nadat hij voet aan wal zetten, waren er al honderdduizenden indianen gedood en hele stammen uitgeroeid.
De Spanjaarden staken dorpen in brand en verkochten de indianen als slaven in Europa. Daarnaast brachten ze ziektes mee waartegen de inheemse bevolking niet beschermd was omdat die ziektes daar eerder in die vorm nog niet voor waren gekomen en men er daarom geen weerstand tegen had opgebouwd.
Pocahontas
Vanaf de 17de eeuw ontstonden er westerse nederzettingen en de kolonisten wisten dat het van belang was om samenwerkingen met de indianen aan te gaan. Een van de stamhoofden van de indianen die een dergelijk contract met kolonisten sloot, was de vader van Pocahontas. Dat was trouwens niet haar echte naam, maar de nickname die haar vader haar gaf en "kleine deugniet" betekende. Pocahontas heette in werkelijkheid Matoaka (“wit veertje”).
Veel van deze contracten bleken achteraf vooral eenzijdig winst op te leveren. Voor de indianen was het zelden goed. Ook de stam van Pocahontas kwam er niet goed af. Ze kwamen tegen de onderdrukking in opstand en velen van hen stierven daardoor.
Pocahontas werd op haar achttiende gegijzeld om haar vader onder druk te kunnen zetten. Omdat ze zich in gevangenschap tot het christendom bekeerde en haar vader haar niet wilde ruilen tegen gestolen goederen en gevangen genomen kolonisten, koos ze er zelf voor om bij de Engelsen te blijven.
Ze trouwde uiteindelijk met een westerse man en nam een andere naam aan (Rebecca Rolfe). Vanuit deze positie speelde zij een rol in een aantal jaren betere betrekkingen tussen de westerlingen en de indianen van haar stam. Zij stierf in Engeland en is daar ook begraven.
Niet best
Het ging de indianen dus niet goed af en dat is nog steeds zo. Een schandplek voor het westen, wordt weleens beweerd. Ook Nederlanders speelden hier een rol in. Dit is niet zo bekend onder de meeste Nederlanders omdat iedere natie nu eenmaal de neiging heeft te willen vergeten wat ze zelf heeft misdaan.
Mensen waren een lange tijd bang voor de ‘rode wilden’ en ze verzonnen verhalen om onder andere kinderen te leren zich ver van de ‘roodhuiden’ te begeven. In een aantal van deze verhalen worden indianen neergezet als een soort duivels, dan weer als heksen en soms als natuurspiritisten. Ze konden veranderen in dieren, werd er verteld, ze zouden kunnen vliegen als vogels en ga zo maar door.
Dat de indianen in nauw contact stonden met de natuur om zich heen, moge duidelijk zijn. Het waren voornamelijk landbouwers en ze leefden van wat het land hen te bieden had. Hun kennis op het gebied van geneeskrachtige kruiden werd door westerse artsen geprezen. Het is dan ook niet zo vreemd dat veel verhalen elementen bevatten van hekserij en bovennatuurlijke gaven.
Verhalen en symbolen
De verhalen over indianen waren niet alleen belangrijk voor de westerlingen. Als iets belangrijk was voor de Amerikaanse indianen, dan waren het wel de verhalen die ze aan elkaar vertelden. Hierdoor werd hun geschiedenis, maar ook hun legendes en hun rituelen doorgegeven aan volgende generaties.
In veel van die verhalen speelde symboliek een belangrijke rol. Omdat men nauw met de natuur leefde, zijn veel van die symbolen daaruit onttrokken. Volgens de indianen hadden vogels bijvoorbeeld gaven die ze op mensen konden overbrengen. Denk aan kracht, wijsheid en vrijheid. Dat overdragen werd volgens de overlevering via veren gedaan omdat men geloofde dat ook voorwerpen over kracht konden beschikken. Een veer zou hiermee de kenmerken van de vogel kunnen overdragen.
Dit verklaart deels het dragen van veren in kleding en op het hoofd door indianen. Dat was namelijk niet alleen omdat men daardoor die gave zou kunnen krijgen. Een indiaan mocht niet zomaar veren dragen. Hij of zij moest die eerst verdienen. Een veer dragen betekende een oorkonde dragen. Veel veren dragen betekende dan ook dat men er veel heldendaden tijdens de strijd op had zitten. De hoeveelheid veren zegt dus niets over de rang van een indiaan, maar wel over wat hij gedaan had. Hoe meer veren, hoe moediger.
Omdat niet iedere vogel over dezelfde kenmerken beschikt, hebben ook niet alle veren dezelfde betekenis. Een adelaarsveer werd het meest gewaardeerd omdat de adelaar werd beschouwd als de meest dappere en meest sterke vogel.
Symbolen zoals veren speelden een belangrijke rol bij de indianen. Vaak betrof het dieren of bovennatuurlijke wezens die een eigenschap of persoonlijkheid moesten voorstellen. Een kikker stond bijvoorbeeld voor rijkdom en als de kikker in een afbeelding een ander dier aanraakte dan betekende dit dat er macht werd gedeeld. Nog steeds bestaat het gebruik om een afbeelding van een kikker in een portemonnee mee te nemen. Dat zou moeten helpen om het geld niet te verliezen.
Het meest bekende symbool van de Amerikaanse indianen is dat van de vuurvogel. Je ziet dit op totempalen terug (die overigens niet werden gebruikt om mensen aan vast te knopen maar om bijvoorbeeld de familiegeschiedenis vast te leggen). De vuurvogel staat voor kracht en bescherming en was voor veel indianenstammen de belangrijkste geest van alle geesten. Onder zijn vleugels zitten slangen van bliksem en hij kan zich transformeren tot mens.
De nauwe relaties met dieren en geesten vind je terug bij de meeste Amerikaanse indianenstammen. In die stammen werden verhalen mond-op-mond doorgegeven aan de volgende generatie. Soms werden daar ook voorstellingen van gemaakt. Hoewel de regendans misschien het meest bekend is bij westerlingen, is de zonnedans voor in ieder geval de Noord-Amerikaanse indianen een veel belangrijkere ceremoniële gelegenheid. Hierbij komen diverse groepen bij elkaar die een eed aflegden om daarmee hun geloof en gemeenschappelijke waarden te bevestigen.
Deze foto’s
Het leek ons leuk en interessant om foto’s te maken van een indianenmeisje. Enerzijds om een beeld neer te zetten van het onafhankelijke, trotse en natuurminnende volk wat de Amerikaanse indianen lang waren, maar ook omdat “cowboy-en-indiaantje-spelen” iets is uit de kindertijd van veel generaties en we er daarom ook op die manier wat mee hebben.
Het fotomodel dat hier graag aan mee wilde werken, gaf aan altijd al eens iets met indianen te willen doen. Ze had er veel over gelezen en was geinteresseerd geraakt in de cultuur en geschiedenis van de oorspronkelijke bewoner van het Amerikaanse continent.
We wilde ons model niet als de brute scalperende barbaar neerzetten, maar juist als een vredelievend persoon die, als aanhangster van het animisme gelooft hecht aan het idee dat in mensen maar ook in planten en dieren en zelfs in bergen en rivieren geesten kunnen huisvesten. En dat ze dagelijks haar best zou doen die geesten goed te stemmen met offers, rituelen en gebeden.
Overigens is het idee dat ook planten en dieren over een geest beschikken, niet per se iets dat bij ‘primitieve volken’ thuishoort. Filosofen zoals Plato en Thomas van Aquino (een rooms-katholieke filosoof en theoloog) meenden ook dat dit best het geval zou kunnen zijn. Daarnaast bestaan er heden ten dage nog steeds overtuigingen zoals het sjamanisme en volksislam waarin animistische denkbeelden terug te vinden zijn. Niet zo heel vreemd dus.
Naast deze beelden wilden we ook laten zien dat het ging om kwetsbare mensen. Het waren mensen die zich moeilijk konden beschermen tegen het westerse geweld dat op hen afkwam. Ze werden gedood, mishandeld en uitgebuit. Ze werden als slaven verkocht en tot op de dag van vandaag als minderwaardige groepering behandeld.
Die minderwaardigheid bewijst zich doordat bijvoorbeeld bekend is geworden dat politieonderzoek naar verdwenen of gedode indiaanse meisjes vaak niet of nauwelijks plaatsvindt. Er zijn procentueel veel meer onopgeloste moordzaken en verkrachtingen onder indianen dan onder andere inwoners van America. Maar dat is zeker niet het enige!
Tussen 1970 en 1976 werd 25 tot 50 procent van de inheemse Amerikaanse vrouwen die zwanger konden worden nog verplicht gesteriliseerd. Onlangs werd bekend dat, hoewel de verplichte sterilisatie is stopgezet, het niet verboden is. Een groot aantal indiaanse vrouwen heeft aangegeven dat ze vanaf 2015 nog steeds onder druk werden gezet om zich te laten steriliseren. Bijvoorbeeld als ze zich melden voor een bevalling. Met behulp van een collectieve rechtszaak probeert men dit al vanaf 2017 aan de kaak te stellen maar dit blijkt heel moeizaam van de grond te komen.
Aan het eind van de negentiende eeuw namen de Indianen het niet meer dat steeds meer land werd ingenomen door de westerlingen. Ze waren al in reservaten gestopt, maar ook van die reservaten werd stukje bij beetje meer afgenomen. Dit was de oorzaak voor een strijd bij Wounded Knee in 1890 waar veel indianen stierven. Velen ervan werden afgeslacht toen zij probeerden weg te vluchten van de strijd. Er kwamen nauwelijks soldaten om. Vaak was de oorzaak daarvan ook nog hun eigen geweerschoten of granaten. De indianen verloren honderden mensen waarvan er velen in een massagraf werden begraven. De soldaten die mee hadden gevochten werden geeerd met een medaille.
Ook nu nog verliezen indianen gebied. Vooral wanneer daar olie of kolen te vinden is. Dergelijk land kan dan worden onteigend. De meeste Indianen leven momenteel onder het bestaansminimum en spelen een rol in seizoensarbeid en het toerisme.
Toen we deze foto's maakten ging dit alles voortdurend door mijn hoofd. En tijdens de nabewerking van de laatste foto (hier afb 8) dacht ik: "Het is moeilijk afscheid van je te nemen, maar dit keer nog moeilijker. Want ik moet je laten gaan maar ik had je zo graag gegund wat dit beeld suggereert."