Retoucheren of niet?

Iedere digitale fotograaf voert in bepaalde mate editing uit. Editing, soms ten onrechte als synoniem gebruikt voor retouching, betekent dat je de opname achteraf bijstelt door de foto bij te snijden of doordat je bijvoorbeeld de kleurtemperatuur, het contrast of het licht iets aanpast. Je wijzigt daarbij wezenlijk niets aan de foto zelf.

Bij retouchering haal je echter elementen weg, voeg je ze toe aan een foto of verander je ze. Een vlek op een tafel wordt weggehaald met de Content Aware Tool of de Clone Stamp Tool, de huid wordt gladder gemaakt, een achtergrond vervangen of een taille ingenomen. Bij dit soort handelingen wordt de foto wel degelijk wezenlijk gewijzigd.

Over editing bestaat weinig discussie, maar over retouchering deste meer. Daar waar de een beargumenteert dat de foto zoveel mogelijk de realiteit moet laten zien, vindt de ander dat het doel fraaie foto’s moet zijn en dat je daarvoor alles uit de kast mag halen om dat doel te bereiken.

Soorten foto’s

Een afbeelding die Alice in Wonderland wil laten zien waarop zij tegen een groot konijn spreekt, vereist retouching. Wanneer je naar een dergelijke foto kijkt, hoe goed dan ook gemaakt, weet je dat deze ‘nep’ is. Je wordt visueel voor de gek gehouden, en dat weet je ook.

Op foto’s waarop een fotomodel in een voor- en na moment te zien is om daarmee een nieuw afslankproduct te kunnen aanprijzen, is de herkenning van de aanpassing een stuk lastiger. De aanpassing kan zo goed gedaan zijn, dat je niet ziet dat het nep is. Het model is slanker gemaakt en door haar wittere tanden en een stralender gebit denken we onderbewust dat ze gezonder en gelukkiger geworden is door dit product. Bedoeld dus om ons te bedotten.

En we hebben ook nog die foto van een jongen waarbij het puistje op het voorhoofd verwijderd is omdat die zo storend is op de foto die straks in een lijstje op de kast wordt gezet. Hij vindt het zelf niet leuk dat die puist er zit en zijn ouders evenmin.

Bij al deze foto’s heeft retouchering plaatsgevonden. Het doel van de retouchering en de mate waarin dit gebeurt kan en moet soms ook verbonden worden aan ethische principes.

Ideaal beeld

Wat mooi gevonden wordt of niet, is vooral een tijd- en cultuurgebonden fenomeen. Iedereen kent het voorbeeld van de vrouwen die staan afgebeeld op de oude Renaissance schilderijen. Daar waar toen de vrouwen meer voluptueus moesten zijn, en slankere vrouwen als “magere sprietjes” werden beschouwd, wordt het toenmalige ideaalbeeld in onze tijd “gezet” genoemd en de sprietjes nu als “mooi”.

We worden overspoelt met beelden. Meer als ooit hiervoor. Er gaat geen dag voorbij waarbij het internet, de televisie en folders ons niet confronteren met talloze afbeeldingen. De media en de reclamewereld hebben daarmee een enorme invloed op ons ideaal beeld gekregen.  

Vooral de modewereld, synoniem voor velen van onder andere de reclamewereld, ligt inmiddels al enige jaren op dit gebied onder vuur. Haar wordt vanaf met name begin tweeduizend verweten dat ze het onrealistische ideaal beeld bewust in stand houdt, mensen daarmee schade toe brengt en aan hun modellen eisen stelt die tegen het gevaarlijke aanlopen. Niemand zal dit ontgaan zijn. En heel mondjesmaat zien we dat daar vanuit die branche op gereageerd wordt. Er zijn campagnes geweest waarbij juist de “gewone” vrouw en man werden gebruikt in plaats van de super slanke modellen en er zijn modellenbureaus die ook modellen met meer gangbare maten aannemen en aanbieden. De praktijk is echter dat dit nog maar sporadisch gebeurt. Het argument zou zijn dat slanke modellen nu eenmaal beter verkopen. Het lijkt vooral een slang te zijn die in zijn eigen staart bijt.

Risico’s

Het risico van retouchering van mensen is duidelijk. Je laat zien wat mooi gevonden moet worden en je voldoet daarmee ook aan dat wat mooi gevonden wordt. Je werkt dus mee aan het in stand houden van dat beeld. Onderbewust zeg je er ook mee dat hoe iemand er in werkelijkheid uitziet, niet goed genoeg is en dat dit verbeterd moet worden. Geef je een model met behulp van retouchering een andere jurk aan, dan zal dit niet snel leiden tot het idee dat het model zelf niet goed genoeg zou zijn. Maar veranderen we de grootte van haar neus of oren, wijzigen we de kleur van haar ogen of maken we de huid gladder, dan zou dat dus wel kunnen gebeuren.

Voor professionals lijkt dit misschien anders te liggen dan voor particulieren of amateur modellen. Een goed opgeleide professional weet immers waar zijn of haar werk uit bestaat en wat het doel is. In veel gevallen is het doel immers niet het model als individu te fotograferen, maar is het doel een imago te creëren. Wat dat betreft lijken dergelijke foto’s op die van Alice in Wonderland met het konijn. Maar we spreken hierbij wel over een doelgroep die doorgaans het uiterlijk erg belangrijk vindt en vaak ook nog erg jong is. Mensen die dus extra gevoelig voor dit onderwerp zijn en mogelijk kwetsbaarder. Een negatief zelfbeeld zou dus ook (en misschien zelfs wel vooral) bij professionals het gevolg kunnen zijn wanneer hier geen gepaste aandacht aan zou worden geschonken.

Komt iemand voor een headshot die hij op LinkedIn wil gaan gebruiken, of wil hij portretten laten maken, dan is het een serieus item om dit vooraf te bespreken. Is retouchering nodig of gewenst en wil de klant eigenlijk wel “anders” of “beter” overkomen dan dat hij of zij in werkelijkheid is? Veel headshot- en portretfotografen zijn van mening dat een zoveel mogelijk realistische afbeelding beter is dan een geretoucheerde foto. En daar is heel wat voor te zeggen!

De andere kant

Mensen willen er zo goed mogelijk uitzien. Het is bekend dat aantrekkelijke mensen meer voor elkaar krijgen dan minder aantrekkelijke mensen. Daarnaast willen we er graag bij horen. Als de “groep” zegt dat iets aantrekkelijk is, dan willen we graag aan die kenmerken voldoen. Dat helpt immers om aangesloten te raken en te blijven.

We gebruiken make-up en kopen kleding die ons “goed staat”. Deze middelen helpen om beter over te kunnen komen. We gaan naar de kapper en dragen sierraden. Waarom zouden we in de fotografie ons puriteins moeten opstellen wanneer het ‘optimaliseren’ een wens lijkt te zijn?

De stelling

We gaven het eerder al aan: het is niet zo’n eenvoudige discussie. Er zijn goede argumenten voor het een, maar zeker ook voor het ander. De waarheid ligt daarom in het midden en iedere situatie vereist een eigen benadering.

Wij hebben onlangs een invalide meisje gefotografeerd waarbij zij de nadrukkelijke wens had de aandacht van haar invaliditeit te laten afleiden. Ze wilde “normaal” zijn, laten zien hoe dat was, er even niet mee geconfronteerd worden. Ze ligt op bed, zit op een stoel, staat met een op de foto onzichtbare steun bij een kast. Het zijn prachtige foto’s geworden van een heel mooi meisje. Zij was er heel blij mee en wij hebben met volle overtuiging deze foto’s geretoucheerd.

Wel of niet retoucheren? In beide gevallen kan het leiden tot negatieve gevolgen, maar beide kanten kunnen mensen ook gelukkiger maken. Wij vinden het daarom goed om ons van die kanten bewust te zijn en hier tijdens cursussen en het werken en begeleiden van fotomodellen aandacht aan te spenderen. De rest komt neer op het maken van verstandige bewuste keuzes, met de gebruikte modellen of met de klant. Want wat goed is of verkeerd, wie zal ons dat vertellen?

 

Foto's alleen editen?
Of ook retoucheren?