Geen idee wat te fotograferen? Kijk om je heen: verhalen genoeg! Zoals de opmars van A.I.. Komen we elkaar nog tegen buiten de online wereld? Zijn relaties straks nog wel echt? Dat loopt uit op een photoshoot over een dystopisch toekomstbeeld.
Om photoshoots voor te bereiden mailen wij met onze fotomodellen voordat we aan de slag gaan. We bespreken het onderwerp, hoe we dat in beeld om willen zetten, wat we daarvoor nodig zullen hebben en ga zo maar door.
Het is niet altijd zo dat de fotograaf in dit aanloopproces met het idee voor een shoot komt. Dat kan ook het model zijn. Zo ontving ik ooit van een model een foto waarvan ze aangaf zoiets zelf ook wel te willen maken. Op de foto zien we een meisje dat een robot omhelst. De robot en het meisje zijn beeldschoon, clean en zowat te perfect om waar te zijn. Het ziet er steriel en hygiënisch uit, maar op een bepaalde manier ook kil.
De foto toonde een bepaald soort leegte. Alsof het meisje de robot nodig had om troost te zoeken. Een robot die bood waar zij behoefte aan had. Hij is vriendelijk, voorkomend, begripvol. Hij raakt haar aan zoals zij dat prettig vindt. Maar hij heeft geen eigen mening, geen wil, hij beschikt niet over een ziel. Hoewel we de foto nooit hebben gemaakt, bleef dat beeld mij achtervolgen.
Dystopisch toekomstbeeld
Enkele jaren later, toen ik wat berichten heen en weer stuurde met een ander model, vroegen wij ons af hoe de toekomst eruit zou kunnen komen te zien nu we het technologische pad van de kunstmatige intelligente steeds verder inslaan. Wordt straks de behoefte niet eenzaam te willen zijn opgelost door machines in te zetten? Vertalen we straks liefde met het krijgen van aandacht van androïden? Hebben we straks geen andere mensen meer nodig?
Op dat moment verscheen een artikel in een Amerikaans tijdschrift over een man die na zijn scheiding niet aan een nieuwe partner kon komen en van een vriend de tip kreeg om een seksrobot te kopen. Inmiddels is hij tester voor de nieuwste versies geworden en kan hij zich nauwelijks nog een leven zonder deze apparaten voorstellen. Een partner heeft hij ook niet meer nodig, gaf hij aan. De nieuwste robotten voorzien van a.i. die zijn verjaardag onthouden en met hem in gesprek kunnen gaan, zouden al zijn behoeftes bevredigen.
Wat ons bezighield was wat voor een leven dat is. En vooral wanneer we verder in de tijd komen waarin deze apparaten verder ontwikkeld zijn en zich zowat mensachtig lijken te gedragen. Leven we in de toekomst daarmee liever een perfect fake, dan een minder perfect echt leven? Wie zal het zeggen?
In Japan
Deze misschien wel verontrustende toekomst is niet zo ver weg als dat je zou kunnen denken. Om eenzaamheid tegen te gaan, schaffen nu al steeds meer Japanners een robot aan. In Japan is het gebruik van robotten niet bijzonder. Dus echt anders dan in de zeventiende eeuw toen de karakuri ningyo werden gemaakt lijkt dit niet te zijn. Dit waren mechanische poppen die bijvoorbeeld thee konden schenken of Japanse karakters konden tekenen. Maar misschien is er toch meer aan de hand...
De huidige poppen zijn zeer mensgelijkend en niet alleen louter voor het vermaak gemaakt zoals de karakuri ningyo. Deze nieuwe poppen moeten de eenzaamheid oplossen die ontstaan is nu de Japanse bevolking alsmaar krimpt en steeds meer mensen alleen in het leven komen te staan.
Jelle Brandt Corstius liet in 2017 al in de serie Robo Sapiens zien hoe de seksrobot zijn intrede in de Japanse samenleving had gedaan en waartoe dat leidde. Jennifer Robertson beschrijft in haar Robo Sapiens Japanicus een etnografische en sociohistorische analyse die niet alleen naar de mogelijkheden kijkt van dit soort apparaten, maar ook naar de bestaansredenen en consequenties in Japan. Zij stelt onder andere dat de eerdere rechtse president Abe de robot wilde promoten om vooral de traditionele waarden in Japan te kunnen behouden. Een innovatie dus om maar niet te hoeven veranderen.
Nu en hier
Een toekomst zoals beschreven lijkt dus steeds realistischer te worden. En daarom besloten wij hier wat mee te doen. We wilden de seksrobot laten zien als een wegwerpartikel. Een voorwerp dat je zowat gedachte- en emotieloos gebruikt waarvoor je het nodig hebt en wanneer het defect is, afvoert. Daarmee benadrukken we nog eens extra dat we geen echte band met deze apparaten ontwikkelen en dat de toekomst er misschien wel eens heel leeg uit zou kunnen komen te zien.
Maar wat nu, bedachten wij, wanneer we de emotionele band nog slechter zouden maken? Wat nu als we de nieuwe robot laten zien wanneer deze, direct uit de fabriek en in de doos, wordt afgeleverd en wordt uitgepakt? Als we haar laten zien op een aantal momenten waarvoor ze zou kunnen worden ingezet, als sexy schoonmaakster of partner tijdens een potje tennis? Wat als we haar laten zien zoals we met haar zouden pronken, wanneer we uitgaan of aan het winkelen zijn? En als de gordijnen dicht zijn, hoe zit ze dan bij ons, op de stoel, als we naar televisie kijken?
Maar het blijft een apparaat en wanneer we de oude weggooien omdat de pop kapot is gegaan of vervangen wordt door een nieuwere versie met nog meer mogelijkheden, zal de eigenaar er dan zo weinig bij voelen dat de oude robot achteloos bij het vuilnis wordt gezet, of doet hij dat niet? De nieuwe robot doet gewoon wat van haar verlangt wordt. Zodra ze uit de doos wordt gehaald en wordt ingeschakeld zal ze gaan pleasen. Ze is er niet om na te denken, een mening te hebben of emoties te voelen. Ze wordt geupload met de behoeftes van haar eigenaar en gaat zich daarna gedragen.
Levenspartners houden als het goed is van elkaar en voelen zich goed als ze bij elkaar in de buurt zijn. Ze hebben respect en begrip voor elkaar en hun aanwezigheid zorgt ervoor dat je als persoon sterker in het leven staat. Daarnaast leveren ze geen diensten als een machine, maar bieden ze steun en affectie omdat ze dat willen, niet omdat ze dat moeten.
Deze serie
Om deze serie te kunnen maken moesten we ons fotomodel het uiterlijk geven van een machine die eruit zou zien als een zeer realistisch mens. Maar ze moest ook dat ‘onmenselijke’ houden. Vanzelfsprekend hadden we naden en scharnierpunten aan kunnen brengen. Maar in de toekomst zouden deze machines er vast niet zo uitzien. Er zou veel zorg aan besteed zijn ze zo menselijk mogelijk te maken. Zelfs in imperfecties zou daarom worden voorzien.
Dus moesten wij onze robot vooral tot een realistisch machine maken door perfectie, een lege blik, houding en huid. Zie hiernaast het resultaat.
Inspiratie
Soms vragen mensen om een goed idee voor een shoot. Ze vragen zich daarbij af hoe wij “toch steeds” op originele ideeën komen. Ik kan dan eigenlijk alleen maar zeggen dat voor ons een goede shoot begint met inspiratie. Je bent getriggerd om iets te willen ‘vertellen’ of te ‘verhalen’.
Pas als duidelijk is geworden wat dat is, dan gaan we dit omzetten naar beeld. We vragen ons af hoe we dat gaat doen en dan pas gaan we praktisch aan de slag. We vragen ons dus niet af wat we willen fotograferen, we vragen ons af wat ons bezighoudt. En daarvan maken we foto’s.
Heb je daarom zin om te fotograferen en weet je niet welk onderwerp te kiezen? Laat je dan inspireren! Kijk om je heen, lees de krant, kijk televisie, stel vragen. Laat daarna de foto vertellen wat je bezig houdt of wat je van het thema vindt.