We kregen twee foto’s en een interessante vraag van een lezer toegestuurd: “Hoe komt het dat deze foto’s, gemaakt met een heel ander diafragma, toch niet veel verschil in scherptediepte laten zien?" Nou, hierdoor!

Scherptediepte

Zoals bij veel fotografen wel bekend bepaalt het diafragma de mate waarin scherptediepte optreedt. Hoe kleiner de lensopening (hoe hoger het getal voor het diafragma) hoe meer scherptediepte. Daarom zal f/4.5 minder scherptediepte opleveren dan f/29.

Het lijkt dus een vreemde situatie waarvoor onze lezer gesteld staat. Want wat hij ook doet, met zowel een klein als een groot diafragma blijft alles scherp op de foto komen. En dat is niet wat we vanuit de theorie hierboven zouden verwachten. Laten we daarom dit fenomeen eens nader onderzoeken.

Wie in meer detail wil weten wat scherptediepte precies is, raden we aan ons artikel over scherptediepte te lezen. Voor dit artikel volstaat het om van scherptediepte te weten dat het een strook is dat zich voor en achter het punt bevindt waarop is scherp gesteld en dat binnen die strook alles wat daar te zien is door ons als scherp wordt ervaren. Buiten die strook vinden we het beeld onscherp.

We zien dit terug in afb 1. Met een camera wordt een jongeman gefotografeerd. Er is scherp gesteld op zijn jasje en we zien het gebied dat scherp wordt weergegeven. Omdat de jongen zich geheel in dit gebied bevindt, zal hij er helemaal scherp op komen te staan. Maar de plant die in de hoek vlak bij de blauwe muur staat, bevindt zich buiten het gebied en is daardoor onscherp.

Maken we het diafragma nu een stuk kleiner (we verhogen dus de waarde voor het diafragma) dan kan een situatie ontstaan zoals in afb 2 te zien is. Door het kleine diafragma is het gebied dat we als scherp ervaren groter geworden. Niet alleen de jongen bevindt zich nu in dit gebied, maar ook de plant. Beide ‘objecten’ komen hierdoor dus scherp op de foto terecht.

Terug naar de vraag

Maar wanneer we de twee foto’s van onze lezer bekijken, dan blijkt inderdaad dat of hij nu kiest voor f/4.5 of voor f/29 (dat zien we terug in de EXIF-gegevens), alles steeds even scherp blijft, de jongen en de plant.

Al snel zien we hoe dit komt. Kijk even mee naar afb 3. We zien dat de jongeman heel dicht bij de muur staat. Het gebied dat scherp is, is opnieuw aangegeven. In dit geval is het diafragma laag, namelijk f/4.5.

Met deze grote lensopening (wat garant staat voor de minste scherptediepte) bevinden zich de jongeman en de plant in het ‘scherptegebied’. Alles is dus scherp. Verkleint de fotograaf nu het diafragma naar f/29 dan zal er een grote gebied voor de jongeman komen dat scherp zal worden vertoond (zie afb 4). Aan de achterkant wordt het gebied  niet uitgebreid omdat de blauwe muur dat voorkomt. Ook in deze situatie bevinden zich alle ‘objecten’ nog steeds binnen het gebied en zullen dus beiden als scherp worden afgebeeld.

Kortom, er ontstaat geen onscherpte in deze opname omdat de onderdelen van de foto, de jongeman en de plant, zich steeds in het gebied bevinden dat scherp wordt afgebeeld.

Hoe dan wel?

Er zijn een paar dingen waar je aan kunt denken om dit toch voor elkaar te krijgen. Als die niet voldoende werken kun je ze ook nog combineren. Deze zaken hebben alles te maken met de karakteristieken van het ontstaan van scherptediepte. Om dit artikel zo kort mogelijk te houden zullen we dit keer niet ingaan op waarom bepaalde zaken zo werken maar alleen dat ze zo werken.

Tip 1: Brandpuntsafstand wijzigen

Een lens beschikt over een zekere brandpuntsafstand. Hoe kleiner deze is (bijvoorbeeld een lens met een brandpuntsafstand van 24 mm) hoe meer scherptediepte deze lens vertoont. Door een lens te gebruiken met een langere brandpuntsafstand ontstaat minder scherptediepte en deze zou hiervoor dus gebruikt kunnen worden.

Tip 2: Afstand tot de camera

De camera bevindt zich relatief ver van de jongeman (het onderwerp) vandaan. Nu is het zo dat hoe verder de camera zich van het onderwerp bevindt, hoe meer scherptediepte in de foto ontstaat. Door de camera dichter bij het onderwerp te brengen, wordt de scherptediepte dus minder. Dit zou daarom ook een optie kunnen zijn.

Tip 3: Afstand tussen de objecten

In afb 4 zien we dat de jongeman zich niet veel dichterbij de camera bevindt dan de plant. Hierdoor is een relatief smalle strook voor de scherptediepte al voldoende om beide objecten scherp op de foto te krijgen. Vergroot je de afstand tussen beiden zoals in afb 1, dan neemt de kans toe dat de plant zich in het onscherpe deel van de foto gaat bevinden. Ook zinvol dus om te proberen!