Het diafragma bepaalt de grootte van de lensopening. Wanneer de lensopening klein is, valt er minder licht naar binnen dan wanneer deze groot is. Maar het heeft meer consequenties!
Scherptediepte
Bij een kleine lensopening ontstaat een grote scherptediepte, terwijl een grote lensopening juist zorgt voor een geringe scherptediepte.
In de afwisselende foto’s hierboven zie je dat er scherpgesteld is op een bakje met onderzetters op een tafel. Het scherpstelpunt is in alle foto’s gelijk gehouden, waardoor dit bakje telkens scherp blijft. Door het diafragma te variëren, verandert echter de scherpte van de omgeving: de ruimte vóór en achter het scherpstelpunt wordt scherper of juist vager.
Wanneer kies je wat?

Wil je een persoon fotograferen met een onscherpe achtergrond, zodat alle aandacht naar het onderwerp gaat? Dan kies je voor een geringe scherptediepte. Dit bereik je met een grote lensopening, bijvoorbeeld diafragma f/2.8. Wil je juist een scène waarbij zowel de voorgrond als de achtergrond scherp is, zoals bij landschapsfotografie? Dan gebruik je een kleine lensopening, bijvoorbeeld f/22.
Kort samengevat:
- Laag f-getal (bijv. f/2.8) = grote lensopening = weinig scherptediepte
- Hoog f-getal (bijv. f/22) = kleine lensopening = veel scherptediepte
Waar komen die f-getallen vandaan?
Het diafragma wordt uitgedrukt in een f-getal. Dit getal ontstaat door de brandpuntsafstand te delen door de diameter van de lensopening: f-getal = f / D
Hierbij staat f voor de brandpuntsafstand en D voor de diameter van het diafragma. Een hoger f-getal betekent dat de verhouding tussen brandpuntsafstand en opening groter is, wat resulteert in een kleinere lensopening en dus meer scherptediepte. Wil je hier meer over weten, lees dan hier verder.
Kun je zo maar instellen?
Natuurlijk kun je niet ongestraft de lensopening groter of kleiner maken. Je zult het teveel of te weinig aan licht immers moeten compenseren met andere instellingen, zoals het veranderen van de sluitertijd of het wijzigen van de ISO-waarde wil je geen over- of onderbelichte foto krijgen. Veel camera’s kunnen dit automatisch voor je regelen. Zet je de camera in de A-stand (Aperto = opening), dan kun je handmatig het diafragma instellen, de camera zoekt er dan de meest geschikte sluitertijd bij.
Let wel op: Als een foto te donker wordt, dan kan men de sluitertijd langer maken, de ISO waarde verhogen of de lensopening vergroten. Al deze zaken kennen hun eigen karakteristieken. Vergroot je de sluitertijd, dan kan dat bijvoorbeeld leiden tot ‘bewegingsstrepen’ op de foto. Bij een veranderde lensopening treedt er een verandering van de scherptediepte op, bij het wijzigen van de ISO-waarde kan er meer ruis op de foto komen te staan.
Meer weten
Het diafragma heeft een grote invloed op de scherptediepte, maar de scherptediepte is niet alleen afhankelijk van het diafragma. De afstand tussen de camera en het te fotograferen object maar ook de brandpuntsafstand spelen hier een rol bij. Wil je hier meer over weten, lees dan het artikel over de scherptediepte.