Regen is aantrekkelijk maar lastig om te fotograferen. Druppels moeten zichtbaar blijven, de beweging ervan bevroren en de modellen moeten goed worden uitgelicht. Lees hier hoe je dat doet.

Van rain- naar watershoot

Deze rain shoot moet laten zien dat je met water veel meer kunt doen dan alleen kunstmatige regen laten vallen. Met dat idee waren we deze shoot begonnen.

Het oorspronkelijke idee was vrij eenvoudig: twee modellen fotograferen in kunstmatige regen tegen een zwarte achtergrond. Daarvoor moest eerst een omgeving worden gemaakt waarin behoorlijk wat water kon worden gebruikt zonder dat de hele ruimte blank kwam te staan.

Tijdens de shoot werd het begrip rain shoot vanzelf wat ruimer. Zodra er eenmaal water ligt en iedereen toch al nat is, is het bijna onvermijdelijk dat je ermee gaat spelen. Water werd opgespat, over de modellen gegooid en uiteindelijk ook door de modellen naar elkaar gegooid. Daarmee veranderde een deel van de sessie feitelijk in een watershoot. Maar een watershoot hadden we al eerder gedaan, of was dat toch meer een rain shoot? Lees dit artikel en oordeel daar zelf over!

Het onderscheid is overigens niet alleen een kwestie van naamgeving. Bij regen fotografeer je voornamelijk afzonderlijke druppels. Zodra water wordt gegooid, krijg je grotere watermassa's, vliezen en grillige vormen die maar een fractie van een seconde bestaan. Fotografisch vraagt dat om een iets andere manier van kijken en vooral om een goede timing.

water moet ergens blijven

Afbeelding 2A laat misschien wel het belangrijkste stuk gereedschap van de hele shoot zien. Het grijze grondzeil heeft rondom een opblaasbare rand en vormt daarmee een grote, zeer ondiepe bak. De binnenmaat is ongeveer 3 × 6,5 meter. Dat is ruim genoeg om twee modellen te laten bewegen en tegelijkertijd de waterinstallatie binnen de rand te plaatsen.

Op de grijze bodem heb ik een zwarte doek gelegd. Die sluit visueel aan op de zwarte achtergrond en voorkomt dat het grijze grondzeil in de foto's zichtbaar wordt. De doek is verzwaard met loodblokken, zoals die bij het duiken worden gebruikt, zodat deze op zijn plaats wordt gehouden. Zonder verzwaring gaat zo'n doek zodra er water in de bak staat gemakkelijk verschuiven en opdrijven.

De lengte van 6,5 meter is bewust in de kijkrichting van de camera gelegd. De modellen krijgen daardoor voldoende ruimte voor en achter zich en de overgang van zwarte bodem naar zwarte achtergrond kan buiten beeld blijven. Met slechts drie meter diepte zou de bewegingsvrijheid veel beperkter zijn geweest.

De belichting

De opstelling is in afbeelding 1 van bovenaf weergegeven. De camera staat midden voor de korte zijde van het grondzeil. Schuin linksvoor staat één Broncolor Siros 400 S met de grote Octabox als hoofdlicht. Dit licht moet in de eerste plaats de modellen goed uitlichten.

De andere twee Siros 400 S staan links- en rechtsachter. Daarop zitten geen softboxen. Ze geven gericht hard licht schuin van achteren naar de modellen en het vallende water. Vanzelfsprekend heb je hier geen Broncolor apparatuur voor nodig. Dit kan ook met normale rapportagefilters worden gedaan mits ze voldoende licht kunnen produceren vanzelfsprekend.

Dat tegenlicht is bij een rain shoot een essentieel onderdeel van de belichting. Water is transparant en wordt tegen een zwarte achtergrond vanuit de camerapositie nauwelijks zichtbaar wanneer het voornamelijk van voren wordt belicht. Door de druppels van achteren te raken, ontstaan kleine heldere reflecties. Iedere druppel wordt daardoor een lichtpunt tegen het zwart.

De positie van die lampen vraagt wel aandacht. Het is verleidelijk ze rechtstreeks op de modellen te richten, maar hun belangrijkste functie is hier het water zichtbaar maken en een contour langs de modellen geven. Tegelijkertijd wil je voorkomen dat te veel licht op de zwarte achtergrond terechtkomt. Anders verdwijnt een deel van het contrast waarvoor juist voor zwart is gekozen.

Regen maken

Voor de kunstmatige regen is geen ingewikkelde regeninstallatie gebruikt. Een tuinslang met sproeikop staat aan de zijkant van de bak op een verhoogd statief. De sproeikop is schuin omhoog gericht. Het water wordt dus niet rechtstreeks op de modellen gespoten, maar beschrijft eerst een parabool en valt daarna van bovenaf naar beneden.

Dat heeft twee voordelen. Het lijkt fotografisch veel meer op regen en het statief met de sproeikop kan aan de zijkant uit beeld blijven.

De plaatsing vraagt enig experiment. De waterdruk bepaalt zowel de hoogte als de afstand van de parabool. Te weinig druk en het water haalt de modellen niet; te veel druk en een aanzienlijk deel belandt op plaatsen waar je het niet wilt hebben. Voordat de modellen in de bak stappen is het daarom verstandig de sproeier goed af te stellen.

Water en flitsduur

Een van de technische moeilijkheden is het scherp afbeelden van het water. Daarvoor is niet alleen de sluitertijd van de camera bepalend. Bij fotografie met studioflitsers wordt de daadwerkelijke beweging voornamelijk bevroren door de flitsduur.

Dat is een belangrijk verschil. Een camera-instelling van bijvoorbeeld 1/200 seconde betekent niet automatisch dat een waterdruppel gedurende 1/200 seconde wordt belicht. Wanneer het omgevingslicht weinig bijdraagt aan de opname, wordt de zichtbare beweging hoofdzakelijk vastgelegd gedurende de veel kortere lichtpuls van de flitser.

Bij opspattend en gegooid water wordt dat extra zichtbaar. Een te lange flitsduur geeft zachte strepen en minder gedefinieerde randen. Een korte flitsduur laat afzonderlijke druppels en de dunne vliezen tussen het water veel scherper zien.

Bij de Siros 400 S is het daarom zinvol niet alleen naar het benodigde vermogen te kijken, maar ook naar de daarbij behorende flitsduur. Meer vermogen is niet automatisch beter. Voor dit soort fotografie kan een lager vermogen met een kortere flitsduur fotografisch juist aantrekkelijker zijn.

Voorspelbaarheid

Bij de foto's met regen is redelijk goed te bepalen waar het water terechtkomt. Bij afbeelding 3 is dat in beide foto's goed zichtbaar: de druppels vormen een structuur rondom de modellen en worden door het tegenlicht van de achtergrond losgemaakt.

Je zou van de foto’s in afbeelding 3 kunnen zeggen dat ze behoren tot de “standaard regenfoto’s”. Leuk en relatief eenvoudig om te maken

Maar zodra de modellen zelf met water gaan werken, verdwijnt een groot deel van die voorspelbaarheid. Afbeelding 4 laat zien wat er gebeurt wanneer een model met haar handen in het ondiepe water slaat. Je kunt de beweging voorbereiden en aangeven waar zij moet slaan, maar de exacte vorm van het opspattende water laat zich niet regisseren.

We hebben zo’n vijftien foto’s moeten maken om foto 4 te kunnen maken. Dan weer had het model de ogen dicht (natuurlijke bescherming tegen het opspattende water), dan weer werd te vroeg of te laat afgedrukt of zag het water er niet fraai uit.

Juist in die onvoorspelbaarheid zit een deel van de aantrekkelijkheid. Je fotografeert meerdere bewegingen en beoordeelt achteraf welke combinatie van houding, expressie en water het beste werkt.

Dat vraagt ook discipline van de fotograaf. Het is verleidelijk uitsluitend naar het spectaculaire water te kijken, terwijl gezichtsuitdrukking, handen, lichaamshouding en compositie minstens zo belangrijk blijven. Een fantastische watersplash redt geen foto waarin het model net de ogen dicht heeft of een ongelukkige houding aanneemt.

Tussen camera en model

Afbeelding 5 laat een ander effect zien. Een deel van de waterdruppels bevindt zich dicht bij de camera en wordt daardoor groot en onscherp weergegeven. Verder naar achteren zijn veel kleinere druppels zichtbaar.

Dat geeft diepte, maar het kan ook te veel worden. Een grote, fel verlichte druppel precies voor een oog of ander belangrijk detail kan een opname onbruikbaar maken. Bij veel regen is daarom niet alleen de positie van het model relevant, maar ook de verdeling van het water tussen camera, model en achtergrond.

Natte witte kleding geeft natuurlijk een heel ander resultaat. Het materiaal wordt gedeeltelijk transparant en reflecteert het flitslicht anders dan wanneer het droog is. De plooien, huid en stof gaan visueel meer met elkaar samenwerken. Dat kan fotografisch interessant zijn, maar vraagt vanzelfsprekend om duidelijke afspraken met de modellen over kleding en het effect dat water daarop heeft.

Water wordt vorm

In afbeelding 6 en 7 gaat het niet langer alleen om regen. Hier wordt een hoeveelheid water naar het model gegooid. Daardoor ontstaat de overgang van rain shoot naar watershoot.

Fotografisch wordt het nu interessanter én moeilijker. Een straal of bak water verandert tijdens zijn vlucht voortdurend van vorm. Vlak na het gooien kan het nog één compacte massa zijn, enkele milliseconden later ontstaat een dun vlies en weer iets later resteert voornamelijk een wolk van losse druppels.

Het juiste moment is nauwelijks op het oog te bepalen. Tegen de tijd dat je bewust ziet dat de vorm mooi is, is die alweer verdwenen. Je moet daarom anticiperen op de beweging. Aftellen werkt goed: het model weet wanneer het water komt, degene die gooit weet wanneer de beweging moet beginnen en de fotograaf kan op het juiste moment afdrukken.

Bij afbeelding 6 vormt het water een grote gebogen structuur rondom het hoofd en de schouder. In afbeelding 7 ontstaat juist een brede vorm rondom het hoofd. Zulke vormen kun je wel beïnvloeden door de richting, snelheid en hoeveelheid water te veranderen, maar nooit exact reproduceren. Dat maakt iedere poging anders.

Props enzo

Je kunt eenvoudige props zoals een houten stoel, een paraplu (zie afbeelding 3) of zelfs een stuk plexiglas (zie afbeelding 8) prima gebruiken om iets aan een foto toe te voegen. Maar veel is meestal niet nodig. De sfeer alleen al zorgt voor voldoende gevoel dat in de foto terechtkomt. 

In afbeelding 9 hebben we gebruikgemaakt van een stuk organza en een rookmachine. De rook wordt als wolken over de bak gespoten en als je even wacht verandert dit in een soort mist die in combinatie met het neervallende water voor een heel eigen uitstraling zorgt.

Water als oppervlak

Niet alle foto's hoeven om vallende druppels te draaien. De zwarte bodem met daarop een laag water biedt zelf ook mogelijkheden.

Bij de liggende opname in afbeelding 3 ontstaat bijvoorbeeld een spiegelend zwart oppervlak waarop de modellen kunnen zitten, knielen of liggen. In afbeelding 4 wordt dat oppervlak juist actief gebruikt door erin te slaan. Daarmee wordt de opvangbak onderdeel van de fotografie in plaats van alleen een technische voorziening om het water op te vangen.

Dat is ook een reden om voldoende ruimte in de bak te reserveren. Wanneer alles uitsluitend rond één vaste positie wordt opgebouwd, beperk je de mogelijkheden die tijdens de shoot vanzelf ontstaan.

Water moet weer weg

Een rain shoot voorbereiden is één ding; hem opruimen is iets anders. Afbeelding 2B laat zien hoeveel water na afloop in het grondzeil heeft gestaan. We zijn het hier naar buiten aan het trekken de straat op naar de goot. Ook rond de bak is het nat geworden. Dit kwam omdat we niet altijd even zorgvuldig waren met het plaatsen van de sproeier. Niet zo erg in ons geval: we beschikken gelukkig over een enorme loods die we hiervoor kunnen gebruiken.

Toch aardig om er even aan te rekenen. Bij een oppervlak van 3 × 6,5 meter vertegenwoordigt iedere millimeter water gemiddeld 19,5 liter. Een laag van slechts 10 mm betekent dus al ongeveer 195 liter water. Bij twee centimeter zit je theoretisch rond de 390 liter. Tegen het einde van de shoot zat er bij ons een slordige 8 cm water in de bak. We moesten dus alleen al uit ons grondzeil ongeveer 1500 liter water afvoeren.

Daar moet je vóór de shoot over nadenken. Waar kan het water na afloop naartoe? Hoe krijg je het daar? En wat gebeurt er wanneer er tijdens de shoot onverhoopt water buiten de opstaande rand terechtkomt?

Water vindt bovendien iedere oneffenheid in de vloer. Een grote maar ondiepe bak kan daardoor aan één zijde aanzienlijk dieper worden dan aan de andere. Ook dat is iets om bij de plaatsing vooraf goed te controleren.

Elektriciteit en water vormen uiteraard nog een afzonderlijk aandachtspunt. Kabels, stekkerverbindingen, flitsapparatuur en verdeeldozen horen niet in of direct naast het natte gedeelte terecht te komen. Ook buiten de bak moet rekening worden gehouden met natte voeten en water dat wordt meegenomen.

Koud water

Voor de fotograaf is kraanwater vooral een technisch middel. Voor het model is het gewoon koud. Dat klinkt triviaal, maar afbeelding 2C maakt duidelijk dat voortdurend koud water over je heen krijgen bepaald geen comfortabele bezigheid is. Zeker wanneer de modellen tussen de opnamen stilstaan, koelen ze snel af.

Daarom moeten de perioden onder de regen relatief kort blijven. Tussendoor afdrogen, een badjas of handdoek gebruiken en de modellen gelegenheid geven weer warm te worden is geen luxe. Het tempo van de fotograaf moet zich daarop aanpassen. Eerst licht, camera en water testen en pas daarna een model onder de waterstraal laten gaan staan. Dat voorkomt onnodig wachten in de kou.

Plezier maken

Uiteindelijk ben je aan het fotograferen om foto’s te krijgen, maar afbeelding 2D laat misschien nog wel het beste zien waarom juist zo'n shoot ook de moeite waard is.

Op een gegeven moment verdwijnt het technische karakter naar de achtergrond. Iedereen is toch al nat, er staat een flinke hoeveelheid water klaar en dan is water over elkaar heen gooien opeens weer volkomen normaal. Een beetje zoals vroeger: je krijgt feitelijk toestemming om je weer even als kinderen te gedragen.

Dat plezier zie je terug in de fotografie. Niet iedere opname hoeft volledig gecontroleerd te zijn. Juist de reactie op onverwacht water, een lach, een mislukte worp of een enorme plens kan interessanter zijn dan de zorgvuldig voorbereide pose.

Een rain shoot vraagt behoorlijk wat voorbereiding voor een relatief eenvoudige handeling: water naar beneden laten vallen. Maar zodra licht, opvang en veiligheid geregeld zijn, ontstaat er veel ruimte om te experimenteren. En ergens tussen de eerste regendruppels en het moment waarop de modellen het water naar elkaar beginnen te gooien, blijkt een rain shoot vanzelf ook een watershoot te kunnen worden.