Jurylid Fotografie

In het ‘Perfecte Plaatje’ zien we juryleden foto’s beoordelen. Ook Panthera wordt wel eens als jurylid voor wedstrijden en voor het beoordelen van foto's op fotosites gevraagd. Hoe vindt dit jureren nu eigenlijk plaats en hoe doe je dat ooit goed?

De andere foto

Misschien is het je wel eens overkomen dat je niet begrijpt waarom de jury toch niet voor die andere foto koos en dat je dat onterecht vindt. Iedereen kan natuurlijk een foto beoordelen en iedereen doet dat ook als een tv-programma als “Het Perfecte Plaatje” aan staat. Dat doe je omdat je een voorkeur hebt, weet wat je leuk vindt en ziet wat je meer aanspreekt.

Maar al dit soort oordelen over een foto zijn vaak gevoelsmatig en persoonlijk. Om foto’s objectief te kunnen beoordelen moet je in staat zijn verder te kunnen gaan dan het geven van jouw persoonlijke mening alleen.

Harde criteria

Om iets goed te beoordelen moet je een aantal oordelen vellen. Tijdens het vellen van deze oordelen spelen harde en zachte criteria een rol. Een hard criteria is een criteria dat meetbaar is langs een vergelijkbare schaal. Aan een fotowedstrijd kunnen bijvoorbeeld bepaalde voorwaarden zijn verbonden. Aan die voorwaarden moet de foto voldoen. 

Harde criteria zijn vaak eenvoudig te beoordelen. De vraag die daarbij gesteld wordt is dan: “Bevindt zich het element in de foto?” en “Is de foto zwart-wit uitgevoerd?”. Het zijn dus ja/nee vragen. Omdat voor veel fotowedstrijden geldt dat het aanbod aan deelnemende foto’s overweldigend is, zal het oordeel op een dergelijk hard criteria snel gegeven kunnen worden en bij ‘nee’ vrijwel altijd leiden tot diskwalificatie.

Harde criteria kunnen soms ook op een schaal worden afgezet. De foto voldoet niet, een beetje of juist heel veel aan dat criteria mits de schaal duidelijk is. Ook in dit geval is het criterium immers meetbaar en vergelijkbaar.

Harde criteria worden doorgaans voorafgaand aan de fotowedstrijd gecommuniceerd en soms als vereisten gesteld. Hoe mooi of goed een foto verder ook is, voldoet hij niet aan de vereiste harde criteria, dan maakt hij meestal geen kans om als winnaar uit de bus te kunnen komen.

Extra criteria

Er zijn criteria die niets met de foto zelf te maken hebben, maar met een aantal randvoorwaarden. Bijvoorbeeld dat de foto in een studio moet zijn gemaakt, dat de fotograaf een vrouw moet zijn, dat de foto dit kalenderjaar gemaakt moet zijn, dat hij niet eerder gepubliceerd mag zijn of dat er niet meer dan twee foto’s per fotograaf ingezonden mogen worden. Spelregels dus.

Een aantal van dit soort criteria is door de jury minder goed te controleren en er gebeurt daarom ook wel eens dat deelnemers proberen onder deze regels uit te komen door bijvoorbeeld onder verschillende namen foto’s in te sturen of andere onjuiste informatie op te geven.

Vanzelfsprekend zal een zichzelf respecterende organisatie dergelijke zaken afkeuren en ook bestraffen wanneer ze daar achter komt. Maar juist om dit te kunnen achterhalen is veel energie nodig. Het is daarom verstandig om alleen dit soort eisen te stellen als die echt noodzakelijk en eenvoudig controleerbaar zijn.

Zachte criteria

Hoe gek het ook klinkt, heel veel zachte criteria blijven niet bestaan wanneer het jurylid heeft herleid waar ze vandaan komen. Een “gevoel” is immers ook gebaseerd op iets wat meestal wel degelijk meetbaar is, maar misschien niet altijd even bewust is bij een persoon. Hoe meer ervaren het jurylid is, hoe meer hij/zij de “gevoelens” omtrent foto’s gerationaliseerd heeft tot verklaarbare en daarmee meetbare criteria.

Soms vind je als mens iets gewoon mooi of juist minder mooi. Maar dat is niet voor niets. Heb je ontdekt voor jezelf waardoor dat is, dan kun je er op een andere manier naar kijken en het in een meetbare waardering vastleggen.

Je zou je zelfs moeten afvragen welk belang je hecht aan zachte criteria als het gaat om het vergelijken van verschillend werk. Er zijn voor ervaren fotografen vaak meer dan voldoende harde criteria om uitstekend te kunnen oordelen over een foto. De zachte criteria worden dan hooguit gebruikt als ‘laatste oordeel’, maar niet om werken vroegtijdig mee uit te kunnen selecteren.

Verantwoordelijkheid

Zoals in het begin van dit artikel te lezen valt, heeft iedereen een persoonlijke mening over een foto. Maar wanneer je als jurylid wordt gevraagd voor een wedstrijd, zou je een verantwoordelijkheid moeten voelen die je aanzet verder te willen gaan dan het geven van de persoonlijke mening alleen.

Vaak wordt een fotograaf als jurylid gevraagd omdat deze fotograaf eerder dezelfde wedstrijd gewonnen heeft of van een zekere bekendheid geniet. Op zich is dat eervol, maar ook een bedenkelijke keuze. Een goede voetballer is immers nog lang geen goede coach. Een goede fotograaf is evenmin automatisch een goed jurylid.

Mensen die vaak foto’s moeten beoordelen, beeldredacteuren van magazines bijvoorbeeld, zouden daarom eigenlijk veel eerder juryleden kunnen en moeten zijn. Dat zou immers veel logischer zijn. Maar dat spreekt minder aan. Dus als je als fotograaf dan toch wordt gevraagd, neem het dan serieus en probeer boven jezelf uit te stijgen. De deelnemers verdienen het dat we het werk als jurylid voor hun uiterst serieus en zo objectief mogelijk uitvoeren.

500px, YouPic en Socal Media

Op websites zoals 500px en YouPic, maar ook op diverse social media platforms, kunnen fotografen hun foto’s gratis uploaden en onderzoeken of ze in de smaak vallen bij anderen. Beginnende en wat minder zelfverzekerde juryleden kijken wel eens op dit soort platformen naar werk van de deelnemers om te zien hoe men hen daar beoordeelt.

Dat lijkt slim, maar is echt een slechte methode. Dergelijke omgevingen draaien om contacten en volgers. Wanneer je als gebruiker energie steekt in het volgen van mensen, dan volgen ze jou ook en dit soort volgers geven elkaar vrijwel altijd positieve beoordelingen. Het is niet de foto, maar de hoeveelheid volgers die in dat geval bepaalt hoeveel waardering een foto krijgt. Dat zegt dus niet zoveel.

Daarnaast maakt het moment van plaatsen een enorm verschil. “Handige” fotografen plaatsen hun foto’s op 500px in het weekeinde omdat ze weten dat de scores dan veel hoger uitvallen dan doordeweeks. Meer fotografen bezoeken dan immers de site en alleen net geuploade foto’s worden gewaardeerd, foto’s die er langer op staan veel minder.

En last-but-not-least krijgen betaalde accounts op bijvoorbeeld YouPic meer exposure en daarmee ook hogere waarderingen. En laten we eerlijk zijn, daar verdienen de makers van dit soort sites dan ook hun geld mee. Kortom, vaak geven deze platformwaarderingen nog niet eens een redelijke indicatie voor de kwaliteit van het werk. Niet gebruiken dus om een idee te krijgen over de kwaliteit van het werk van een fotograaf.

Voorbereiding

Zoals bij alles telt ook voor het werk als jurylid dat je goed voorbereid moet zijn. Dat begint met het kennen van de regels van de wedstrijd. Waar moet een foto aan voldoen? Hoeveel prijzen worden er weggegeven? Daarnaast moet je weten hoe de beoordeling plaatsvindt. Heeft men daar niets over vastgelegd, kom dan zelf met een voorstel.

Onderschat in deze ook de ervaring niet. Een ervaren jurylid herkent bijvoorbeeld plagiaat, originaliteit en stijl. Dat is natuurlijk van cruciaal tijdens belang tijdens het beoordelen. Daarvoor moet je bewust hebben bekeken naar veel werk en meestal al lang in het vak zitten.

Uitselecteren

Al werk je met nog zoveel duidelijke harde criteria, mensen zijn niet goed in staat om keuzes te maken uit heel veel mogelijkheden. Om die reden moet je het aantal mogelijkheden zien af te bouwen. Als eerste kies je er daarom natuurlijk voor om alle foto’s die niet aan de basiseisen voldoen uit te sluiten. Val niet in de verleiding om een foto die daar niet aan voldoet toch mee te laten doen “omdat hij zo mooi is”. Dat valt namelijk niet uit te leggen aan mensen die wel aan de eisen hebben voldaan.

Een veel gebruikte methode daarna is het categoriseren van de overgebleven foto’s in kleinere groepen zodat je daar eenvoudiger tussen kunt kiezen. In praktijk blijkt namelijk dat veel ingezonden foto’s bij wedstrijden erg op elkaar lijken.

Als je een stapel hebt van een bepaalde categorie, neem je daar een foto uit en vergelijkt die met de volgende. Steeds kies je uit de twee foto’s de beste (uit twee kun je namelijk veel gemakkelijker keuzes maken) en leg je de minste foto weg. Op die manier werk je de hele categorie af. Uiteindelijk houd je dan de beste foto over.

Moet je een tweede keuze maken, begin dan opnieuw maar laat de winnende foto uit de stapel. Ga zo door totdat je ook de nummers 2 tot en met het gewenste aantal hebt gevonden dat je nodig hebt uit de categorie. Sluit de categorie af door de winnende foto’s onderling nog eens te vergelijken. Klopt de huidige rangorde of wil je ze toch nog iets verschuiven nu je ze naast elkaar ziet liggen?

Let wel, bij deze ‘drill-down-methode’ heb je de neiging om gaandeweg de criteria te veranderen. Misschien vergeleek je in het begin vooral de compositie en de belichting, maar ging je gaandeweg ook meer op kleur letten. Daarom is het zeker niet verkeerd om, eenmaal aan het einde gekomen, met de ‘beste foto’ nog eens de eerste aantal afgewezen foto’s te vergelijken. Blijft jouw keuze overeind? Dan moet het wel de beste foto zijn geweest.

Als je deze werkwijze volgt bij iedere categorie, kun je daarna de categoriewinnaars met elkaar vergelijken. Stel je hebt vijf categorieën, leg dan alle vijf de foto’s (die waarschijnlijk behoorlijk verschillende van elkaar zijn) naast elkaar en laat daar de criteria op los. Je zult zien dat je waarschijnlijk twee foto’s overhoudt.

Nu wordt het moeilijk. Je moet een keuze uit die twee maken, je vindt ze anders maar wel gelijkwaardig. Ze wegleggen en later nog eens vergelijken, werkt dan vaak uitstekend! Daarnaast is het een goed idee om nog een keertje alle gebruikte criteria na te lopen en om jezelf uiteindelijk af te vragen welke foto jij zelf het liefste zelf gemaakt zou willen hebben of thuis zou willen ophangen.

Andersom

Er zijn jury’s die meteen beginnen om iedere foto apart te beoordelen met cijfers om die achtereenvolgens te vergelijken. Dat lijkt logisch, maar hierin schuilt een gevaar.

Docenten weten dat wanneer ze opstellen van leerlingen nakijken, ze de eerste opstellen meestal anders beoordelen dan de latere. Dit heeft met een aantal zaken te maken. Op de eerste plaats word je het beoordelen langzaam maar zeker zat. Daarnaast heb je gaandeweg meer gezien en weet je beter wat je mag verwachten. Dit en andere processen zorgen er voor dat de beoordeling van de eerste en de laatste werken daarom sterk uiteen kunnen lopen.

Als je er daarom voor kiest om meteen punten toe te gaan kennen zonder referentiemateriaal, neem je dan voor om, wanneer je klaar bent, de eerst beoordeelde foto’s nog eens te beoordelen. Waarschijnlijk ga je ze nu andere cijfers geven.

Criteria wegen

Je kunt nog beter jureren door de verschillende criteria een weging mee te geven. Het kost meer tijd maar is wel veel nauwkeuriger. Een foto kan met deze methode een bepaald aantal punten verzamelen. Hoe hoger het aantal punten, hoe hoger de algemene waardering.

Een eenvoudig voorbeeld zou kunnen zijn dat je vooraf hebt gesteld dat criteria voor de waardering onder andere bestaan uit het gebruik van de regel van drie, de aanwezigheid van een dier in de scene en het gebruik van goede schaduwen.

Per foto geef je een score tussen de 1 en 5. De laagste waarde betekent nauwelijks of niet en de hoogste betekent volledig. Per criteria geef je ook een weging op. De weging drukt uit hoe belangrijk jij dit criteria vindt ten opzichte van de andere criteria. In het onderstaande overzicht zien we dat de juryleden het gebruik van de Regel van Drie heel belangrijk vinden (80 punten), de juiste schaduwen een stuk minder belangrijk (30) en de aanwezigheid van het dier redelijk belangrijk (50).

 

 

Regel

 

Dier

 

Schaduw

 

Totaal

Foto 1

3

80

5

 50

3

30

580

Foto 2

5

5

2

710

Foto 3

2

1

4

330

 

Door de behaalde scores met de weging te vermenigvuldigen en de uitkomsten bij elkaar op te tellen, wordt een totaalscore verkregen. In het bovenstaande overzicht komt daardoor foto 2 als winnaar bovendrijven.

Te globaal of te precies

Als jury wil je punten kunnen toekennen en is de keuze uit 1 t/m 5 (met of zonder wegingsfactor) soms prima. Maar je krijgt dan mogelijk weinig verschil in waarde tussen een relatief groot aantal foto’s. Zeker als je veel foto’s moet beoordelen.

Met een waarde van 1 t/m 100 om scores toe te kennen krijg je meer verschil in de totalen per foto, maar wat is het verschil tussen 53 en 56 als het gaat om het toekennen van een score?

Kies daarom waarden uit die passen bij de omvang van de wedstrijd (hoe minder ingezonden foto’s, hoe lager je de bandbreedte houdt) maar zorg er wel voor dat de bandbreedte bruikbaar blijft en spreek af dat iedereen dezelfde wijze van beoordelen gebruikt. Anders wordt het onderling onvergelijkbaar.

Anonimiseren

Van sollicitatiebrieven is bekend dat als men weet wat de etnische afkomst of het geslacht van de kandidaat is, dit onderbewust effect kan hebben op de beoordeling van de brief. Hetzelfde geldt ook voor het beoordelen van foto’s. Bekende fotograferen worden doorgaans bijvoorbeeld beter beoordeeld dan minder bekende fotografen.

Het is daarom een goede zaak als foto’s die gejureerd moeten worden een kenmerk krijgen en dat juryleden alleen dit kenmerk te weten komen om een foto mee aan te kunnen duiden. Pas als de jury er uit is, worden dan de gegevens van de fotograaf erbij gehaald.

Samenwerken in een jury

Je kunt samen beoordelen of afzonderlijk. Regelmatig wordt gekozen om dit gezamenlijk te doen zodat het selectieproces zo snel mogelijk plaats kan vinden. Bedenk daarbij wel dat ook binnen de jury zelf een zekere hiërarchie kan bestaan. Hierdoor kan gelden dat bekende juryleden automatisch meer kennis toegedicht kunnen krijgen of meer de aandacht voor hun mening opeisen. Hun stem kan hierdoor onbedoeld belangrijker worden en anderen ongewenst en onbedoeld beïnvloeden.

Beoordeel je de foto’s afzonderlijk en komen de juryleden op dezelfde winnaars uit, dan is dat natuurlijk heel bevestigend. Maar als dat niet zo is, is dat dan wel zo erg? Je kunt er dan voor kiezen om samen de gekozen winnaars te vergelijken en elkaar met argumenten proberen te overtuigen waarom het toch goed is om voor jouw winnaar te kiezen.

Voor een website waarbij Panthera sinds enige tijd een van de leden vormt van een jury om regelmatig een keuze voor onder andere 'The Editors Choice' te maken, heeft men er bewust voor gekozen een geheel ander jurymodel te gebruiken. De juryleden worden hierbij geen criteria opgelegd. De juryleden zijn gekozen op grond van onder andere hun ervaring, naam in de markt en expertise. Op basis daarvan verwacht men de professionaliteit om zelf de juiste keuzes te kunnen maken. Door de juiste en meest uiteenlopende juryleden aan te trekken, hoopt men op deze manier een goede dekking van hun brede werkveld te realiseren zonder restricties op te leggen.

Dit innovatieve model heeft geleid tot interessante en motiverende discussies. Ieder jurylid bepaalt namelijk zijn eigen criteria en ook zijn eigen weging van deze criteria onderling. Tijdens het digitaal beoordelen worden per foto door het jurylid alleen de door het jurylid aangegeven criteria beoordeeld. De criteria van de andere juryleden zijn onbekend. Een jurylid kan een foto ook niet beoordelen. Dat kan hij laten omdat hij meent dat de foto niet geschikt is voor beoordeling (niet in de wedstrijd thuishoort) of omdat hij niet de expertise heeft om over deze foto iets zinvols te zeggen. Door dit laatste zullen portretfotografen eerder oordelen vellen over portretfoto's, maar minder snel over ingezonden werk van een astrophotograph

De door de juryleden hoogst beoordeelde foto's worden samen gebracht die daarna door de juryleden gezamenlijk worden besproken. De winnaars worden uit deze gezamenlijke inbreng gekozen. Daarbij geven de juryleden onderling aan waarom zij vinden dat een bepaalde foto meer of minder goed zou zijn. Naast de enorme rijkdom aan kennis en ervaring die hierbij wordt gedeeld, biedt dit deelnemers ook een eerlijkere kans. De mening van experts op hun vakgebied zullen immers automatisch het meeste invloed hebben op de score. 

Ook een dergelijk systeem kent vanzelfsprekend zijn nadelen, maar het laat goed zien dat er heel wat wegen naar Rome kunnen leiden. Allemaal met hun eigen voor- en nadelen. 

Conditie

Als jurylid moet je beschikken over een zekere conditie. Het kost nu eenmaal inspanning om foto’s aandachtig te bekijken en te beoordelen. En dat kan heel vermoeid zijn.

Het is daarom eerlijk richting de later te beoordelen deelnemers als je voldoende pauzes neemt om weer fris aan de slag te kunnen. Want niet alleen het concentratievermogen daalt, ook de inspanning van de ogen zorgt voor een zekere mate van vermoeidheid. Met al dit soort zaken moet je rekening houden. Neem dus af en toe de tijd om bij te komen.

Winnaar toekennen

Als je na een zorgvuldig selectieproces een winnaar hebt geselecteerd moet je niet verbaasd zijn dat je iemand niet alleen heel blij hebt gemaakt, maar misschien ook anderen hebt teleurgesteld. Mensen doen immers niet mee om te verliezen, maar om te winnen en ze doen niet mee als ze niet denken een kans te maken op de winst, al schatten ze de kans voor zichzelf nog zo laag in.

Soms heeft men tijdens de start van de wedstrijd al aangegeven dat er niet over de uitslag kan worden gediscussieerd. Er staat dan zoiets als “Over de uitslag en toekenning van de prijs kan niet worden gecorrespondeerd” in de spelregels. In dat geval is het meestal goed zich ook zelf aan deze regel te houden.

Door vooraf duidelijk te maken hoe de beoordeling zal plaatsvinden en hiermee zoveel mogelijk transparantie over de te lopen procedure verschaft, voorkom je achteraf vragen en discussies. Desalniettemin kunnen vragen en discussies nog steeds ontstaan. Het is daarom belangrijk dat een jury eensluidend naar buiten treedt. Het past niet om individuele verschillende opvattingen te laten horen. Verdeeldheid geeft nu eenmaal meer ruimte voor discussies.

Bedenk dat men het niet met de jury of de criteria eens hoeft te zijn, maar dat de jury en de gehanteerde criteria wel de bepalende macht en randvoorwaarden zijn. Dat wist men vooraf, en daar moet iedereen zich ook achteraf naar gedragen.

Wat vaak goed past is om naast het uitroepen van de winnaar tevens iets aanvullends te vermelden. Iets als “Veel mensen hebben de Nieuwe Kerk gefotografeerd, maar de winnaar heeft laten zien om dit te doen vanuit een geheel ander perspectief. Het heeft de jury verrast onder welke hoek de fotograaf dit bekende gebouw heeft vastgelegd waardoor het een nieuwe uitstraling heeft gekregen en de gratie en statigheid nog eens extra worden bevestigd.”, doet het goed. Dit soort opmerkingen wordt vaak zeer gewaardeerd.

Ook een eventuele tweede en derde prijs moeten voldoende aandacht krijgen. Zij zijn geen verliezers, maar ook winnaars. Juryleden vergeten nog wel eens hoe belangrijk het krijgen van een prijs voor een fotograaf kan zijn. Het gaat zelden om het bedrag, de beker of wat dan ook gewonnen kan worden. De erkenning door experts op het gebied waar jij veel energie in hebt gestoken, en geselecteerd te worden uit soms honderden inzendingen, is vaak veel belangrijker. Dit kan een enorme boost geven aan de motivatie om door te gaan en zichzelf verder te verbeteren.

En dus

Het jureren van fotografie is een hele eervolle en leuke activiteit, maar ook een die serieus genomen moet worden. Al gaat het niet altijd om een grote prijs of om een belangrijke wedstrijd. Voor de deelnemers is het namelijk altijd belangrijk en zij verdienen daarom zo goed mogelijk beoordeeld te worden.

Hoe objectiever je de foto’s beoordeeld, hoe beter dat is. Wanneer je terug kunt vallen op duidelijke spelregels en heldere inzichtelijke criteria, maakt dat het werk als jurylid niet alleen gemakkelijker, het maakt de uitkomst ook controleerbaar, eerlijker en transparanter. Er ontstaan minder teleurstellingen en minder discussies. En hierdoor kan de winnaar zich met recht de winnaar noemen!

Afb 1: Een goed jurylid gaat verder dan zijn persoonlijke meningen alleen
Afb 2: Vaak moet je enorm veel foto's beoordelen in weinig tijd
Afb 3: De beste fotograaf is niet meteen het beste jurylid
Afb 4: Goed cijfers toekennen behoeft een goed plan
Afb 5: Anonimiseer de fotografen voor een objectievere beoordeling
Afb 6: Vergelijk steeds twee foto's met elkaar uit dezelfde categorie
Afb 7: Plagiaat en originaliteit herkennen vereist veel ervaring en kennis
Afb 8: Zorg dat de winnaar zich een winnaar kan voelen