Fifties fotograferen

Het begon er mee dat ik in een kast in ons ouderlijk huis een jas vond uit de jaren vijftig. Super leuk natuurlijk! De iconische stijl uit de fifties is te leuk om niets mee te doen en daarom besloten we er een shoot aan te wijden.

De fifties

De jaren vijftig zijn die van de watersnoodramp, de wederopbouw na de oorlog, van het ontstaan van winkels zoals de HEMA en van de oprichting van de eerste postorderbedrijven zoals Wehkamp. Het is de tijd van Dean Martin, Doris Day en Elvis Presley, de tijd van petticoats en Rock-and-Roll. Brigitte Bardot wordt in deze jaren bekend. De West Side story en Grease zijn in die tijd gesitueerd.

De invloed van deze periode op de daarop volgende jaren is altijd groot geweest. Zelfs nu nog kun je kleding kopen geïnspireerd op de mode van toen. Het is een retro stijl die, toen ik onlangs op zoek was naar een nieuw kostuum, weer opnieuw tegen kwam in het ontwerp voor heren shirts die in de jaren vijftig echt niet zouden hebben misstaan. Maar ook in het ontwerp van schoenen, kastjes en allerlei andere zaken zien we nog steeds duidelijk herkenbare elementen van de fifties terug.

Overigens worden de termen vintage en retro nog weleens door elkaar gebruikt. Dit zijn echter geen synoniemen. Als we het over vintage hebben, dan bedoelen we artikelen en/of producten gemaakt in die tijd. Retro spullen zijn nagemaakte spullen.  

Wat hebben we er toch mee?

Wat is het toch dat mensen zelfs nu nog retro feestjes laat vieren? Nou, de jaren vijftig werden niet voor niets de “Fabulous Fifties” genoemd. Het was een tijd die uitblonk in vrolijkheid en optimisme. De oorlog was net een aantal jaren voorbij en veel dingen gingen beter. Men had daarbij het vooruitzicht dat het alleen nog maar beter zou kunnen worden. The sky was the limit. We kijken nu op die tijd terug als een periode waarin de wereld nog klopte, eerlijk en in orde was.

Niets zou meer hetzelfde zijn: de welvaart nam steeds verder toe en er kwam meer vrije tijd, mensen kregen een telefoon, een eigen auto, een televisie en zelfs een wasmachine. In de kleding kwam deze uitgesproken positieve houding natuurlijk ook tot uiting. Er werden veel pastelkleuren gebruikt, kleding was uitbundig en luxe. Je kon aan alles zien dat het goed ging.

Klopt dit beeld wel?

Maar of dit beeld overeen komt met de werkelijkheid van toen, is maar zeer de vraag. Veel jongeren voelde zich geketend en het ouderlijk gezag was streng en volgde je netjes op. De Korea-oorlog en later de oorlog in Vietnam liet nogal wat mensen nadenken en er was veel discriminatie. Dit was niet voor niets ook de tijd van Martin Luther King.

Het welzijn was dus vooral voor een aantal van de blanken toegenomen, maar zeker niet voor het merendeel van de gekleurde mensen. Het was moeilijk om aan een woning te komen, de rol van de vrouw was die van aan de aanrecht en het loon was laag.

Dus zeker, de Chevrolet, DKV en Cadillac waren er wel, maar zeker niet binnen het bereik van iedereen. Het was dan ook niet voor niets dat niet lang daarna Dolle Mina’s de positie van de vrouw ter discussie stelden en jongeren als hippies in de jaren zestig verandering afdwongen voor meer vrijheid en vrede. De hippies verzetten zich vooral tegen de kapitalistische en materialistische levenswijze van de generatie voor hun. De burgerlijkheid werd door hun verworpen en de vele regels waar je je aan moest houden moesten verdwijnen. Ideaal waren de fifties dus zeker niet, maar het was wel een belangrijke en invloedrijke periode van onze geschiedenis.

Foto’s uit die tijd

Omdat men toen nog niet werkte met heel goede films, is op veel foto’s ruis te zien. En natuurlijk, als je deze foto’s nu zou bekijken, dan zijn ze vaak vergeeld, zijn ze beschadigd en ze hebben niet zelden een witte rand en last van vignettering. Ik heb een paar van deze foto’s van met name begin jaren vijftig bestudeerd voor deze shoot door onze familiealbums door te bladeren en in afb 1 heb ik daar een paar als voorbeeld in verwerkt. De nozems en petticoats moesten hun intrede nog maken. We hebben enkele schoenendozen vol met foto’s uit deze tijd. Op foto’s uit de latere jaren vijftig zie je de vrijheid en blijheid er van af stralen, terwijl je op deze opnames juist nog het gestileerde, strenge maar ook het elegante uit die tijd terug kunt zien.

Een van de foto’s in afb 1 is recent gemaakt en laat ook meteen zien dat hij ‘nep’ is. Het is de foto rechtsboven. De vrouw achter het stuur met de sjaal om. Het origineel is overigens in kleur, maar wij hebben hem hier zwart-wit in afgebeeld om niet teveel uit de toon te laten springen. Wat je kunt zien aan deze foto is dat het zwart-wit niet klopt, de styling niet overeenkomt met de ‘echte’ foto’s uit die tijd en de opname te mooi, te ‘glad’ is om waar te zijn. Dit moeten we meenemen in onze eigen pogingen.

Hoewel men in 1861 al de eerste kleurenfoto’s kon maken, werd dat in de jaren vijftig nog niet gedaan. Pas rond 1960 was het voor consumenten namelijk pas echt mogelijk om kleurenfoto’s te maken. Een kleurenfoto van de jaren vijftig is dus slechte imitatie.

In afb 1 zie je overigens een authentieke kleurenfoto van mijn moeder op de bank in de huiskamer. Deze foto oogt heel rood. Het is een van de eerste kleurenfoto’s die binnen onze familie werd gemaakt halverwege de jaren zestig. Het zou dus niet getuigen van veel realisme wanneer we de shoot voor ‘the fifties’ in kleur zouden maken. Kleur begint nu eenmaal pas in de hippietijd door te dringen, dus een tijdje later. Willen we een retro foto maken, dan zullen we wel aan dit soort eisen moeten voldoen.

Uitdaging helder

Oke, onze uitdaging is dus helder. Let op kleding, sieraden, kapsel, zwart-wit, ruis, veroudering, licht, de juiste blik en realisme. Bedenk ook goed in welk jaar de foto moet zijn genomen. Fotografeer je 1948 of 1958? Dat is een wereld van verschil! En gaat het hem om de modale mens, geboren in een arbeidersgezin, of om iemand van betere komaf? Voor het plezier dat het maken van de foto’s opleverde, hoefden we trouwens niet veel te doen. De fifties blijven nu eenmaal de “Fabulous Fifties”.

Om aan de juiste kleding te komen, hebben we een en ander besteld. Bij die bestelling hadden we ook een heuse petticoat opgenomen. Helaas was die nog niet geleverd toen we de foto's maakten. Iets voor een volgende keer dus!

De foto's hiernaast

Tijd om te fotograferen en te roeien met de riemen die we hebben. En veel riemen hadden we niet. Een stoel, twee jurkjes en een oude jas. Op afb 2 zie je de jas die we in de kast hadden gevonden bij mijn moeder. Het is het enige kledingstuk dat daadwerkelijk uit de jaren vijftig afkomstig is en we wilden er iets bijzonders mee doen. Ons fotomodel werd in de studio gefotografeerd en met de hier beschreven techniek om regen te maken, hebben we er een regenachtige nachtscène van gemaakt. Fantastisch, zowat vijftig jaar geleden liep mijn moeder zo echt rond in die jas!

Voor afb 3 hadden we de spiegel aan een statief gehangen en hebben we ons model er voor gefotografeerd. De achtergrond met het kastje, de lamp, de muur en het schilderij hebben wij er later met behulp van Photoshop bij gezet. In de spiegel zie je nog de grote softbox die we gebruikt hebben om het model te belichten op haar rug. Wanneer je het weet, zie je hem. Het jurkje dat ons fotomodel aan heeft is fel rood met witte stippen. Heel leuk en vrolijk, maar we hebben de afbeelding in sepia uitgevoerd zodat het een extra authentieke uitstraling heeft gekregen. 

Afb 4 laat goed zien welk effect het heeft om een goede prop bij dergelijke shoots te gebruiken. Let wel: deze kinderwagen heeft nooit in onze studio gestaan maar is er later met Photoshop ingezet. De reflectie op de grond voor ons fotomodel is wel echt. Zij lag namelijk op een lang stuk plexiglas dat voor de reflectie heeft gezorgd. 

Nagemaakte foto's zijn soms niet realistisch omdat ze te mooi zijn. De korrelgrootte van films in die tijd was bijvoorbeeld bij lange na niet in staat om de scherpe beelden van nu te maken. Daar moet je dus me oppassen. De kijker kan bedot worden door effecten toe te voegen die de suggestie weken dat het echt een oudere foto betreft. Ruis kan natuurlijk toegevoegd worden maar ook onscherpte, vignettering, een rand om de foto of een lichtbalk zoals in afb 5 te zien is.

Het is belangrijk om juist op de details te letten wil de foto realistisch worden. Afb 6 laat hier een voorbeeldje van zien. Het fotomodel draagt haar haren op een manier zoals we die nu niet meer zo snel zullen zien. Op haar hoofd bevinden zich twee grote krullen. Zulke details kunnen een dergelijke foto maken of breken. Heeft het fotomodel bijvoorbeeld per ongeluk nog een modern horloge aan of draagt ze schoenen of sieraden die niet in het tijdsbeeld passen, of neemt ze een houding aan die niet past, dan gaat het fout. 

Afb 7 is nog niet helemaal af. We kunnen nog goed zien dat het fotomodel op de stoel in een andere afbeelding is geplaatst. Wat belangrijk is in deze fase van het verwerken dat de onderlinge layers goed op elkaar worden afgestemd. Vaak zijn foto's uit andere tijden wat verbleekt, hebben ze een afwijkend contrast of kennen ze een lagere kleurverzadiging. Alle layers dienen van dergelijke effecten te worden voorzien. 

Afb 1: Foto's uit de schoenendoos. Mijn moeder, ooms en tantes gefotografeerd.
Afb 2: De jas die we vonden in de kast
Afb 3: Sepia om de suggestie te versterken
Afb 4: Zorgvuldig de juiste props kiezen om sfeer te creëren
Afb 5: Effecten gebruiken om ouderdom te suggereren
Afb 6: Details als haardracht maken de foto meer realistisch
Afb 7: De foto moet bestaan uit layers met dezelfde kenmerken