Een lagere kleurverzadiging zorgt voor subtiliteit, een hogere voor meer levendigheid. Maar wat is kleurverzadiging eigenlijk precies en hoe kun je dit als fotograaf gebruiken?

foto’s met een boodschap

Er is veel voor te zeggen wanneer gesteld wordt dat voor een goed portret de sfeer van de foto belangrijker is dan de kleur. Om de compositie goed tot zijn recht te laten komen, kan beter gewerkt worden met kleuren die niet schreeuwen om aandacht. In architectuurfotografie zien we dezelfde gedachte terug. Lijnen en vormen spelen daarin een belangrijkere rol dan felle kleuren.

Er zijn zelfs foto’s waarbij kleur alleen maar voor afleiding zorgt. Door die foto’s in zwart-wit uit te voeren (vaak is het beter om te zeggen: in verschillende grijstinten) kan dat worden bereikt. Maar in reclamefotografie wordt kleur juist vaak gebruikt om ergens de aandacht op te vestigen of om de foto zelf op te laten vallen.

De keuze voor de kleurverzadiging hangt blijkbaar sterk af van de boodschap die overgebracht moet worden. Een hogere kleurverzadiging wordt gebruikt voor het uitstralen van energie, een lagere kleurverzadiging leidt meer tot rust en diepgang.

Kleurverzadiging in een foto is dus geen bijkomstigheid. Het is niet iets wat je overkomt. Het moet een bewuste keuze zijn zodat het als stijlmiddel kan worden ingezet. Een middel die een foto laat roepen of juist laat fluisteren.

Kleurgebruik

Kleur is nu eenmaal emotie, een sfeer. Door de intensiteit van een kleur te veranderen, verandert ook de emotie of de sfeer die het oproept. Laten we maar eens kijken naar afb 1. Hierin zien we dezelfde foto waarin in vak A de kleurverzadiging veel lager ligt als in vak B. Hierdoor lijkt vak A een rustiger, zowat depressief bos te zijn, terwijl het bos in vak B bomen laat zien in volle pracht op een mooie herfstdag.

Gek genoeg misschien zijn de kleuren van beide vlakken in wezen niet anders. Ze zijn alleen minder of meer verzadigd. Laten we dit begrip wat meer vulling gaan geven om het beter te begrijpen.

Kleuren mengen

Een kleur zoals rood of blauw kan puur zijn. Daarmee bedoelen we: ongemengd met iets anders. Als we rode verf en blauwe verf mengen krijgen we een paarse kleur. Dit is geen ‘pure’ kleur. Het bestaat immers uit verschillende andere kleuren verf.

Nu kun je, als je rood en blauw met elkaar mengt, ervoor kiezen dat je exact evenveel blauw en rood bij elkaar doet, maar dat kan natuurlijk ook in andere verhoudingen worden gedaan. Bijvoorbeeld door twee keer zoveel rood als blauw met elkaar te mengen. We krijgen dan een roodachtig paars. Het rood krijgt op dat moment een dominante rol in de paarse kleur.

Zowat alle kleuren verf die we kennen zijn op die manier tot stand gebracht. Ze zijn gemend door andere kleuren met elkaar te mengen. De kleuren die hiervoor worden gebruikt noemen we de primaire kleuren. Een primaire kleur is niet tot stand gekomen door een menging van andere kleuren.

Om alle verfkleuren te kunnen maken heb je maar drie primaire verfkleuren nodig: rood, geel en blauw. Voor licht zijn dat rood, groen en blauw. Daar is dan ook de veel gebruikte kleurbeschrijving RGB van afgeleid.

Door de primaire kleuren van verf in een bepaalde verhouding met elkaar te mengen kun je onvoorstelbaar veel kleuren verf maken. Theoretisch zelfs zwart. Want als je alle primaire verfkleuren in dezelfde verhouding met elkaar mengt, krijg je zwart. Tenminste, dat zegt de theorie. In praktijk wordt het dan donker bruin of donker grijs omdat dit afhankelijk is van de gebruikte pigmenten. Daardoor wordt de kleur nooit ‘perfect’. Het theoretische model voor het mengen van verfkleuren wordt wel het subtractieve kleurmodel genoemd.

Kleuren licht mengen zich anders. Het model dat hier achter schuil gaat wordt het additieve kleurmodel genoemd. Meng je hierin rood en blauw dan krijg je de kleur magenta en meng je alle primaire lichtkleuren (rood, groen en blauw) dan krijg je wit en juist geen zwart zoals bij het mengen van de primaire verfkleuren.

Van levendig naar rustig

Laten we terugkeren naar de primaire rode kleur. Dit is een pure, heldere kleur rood. Maar als we die gaan mengen met steeds meer grijs, dan wordt het rood steeds doffer, minder levendig zo je wilt. Grijs verandert de kleur dus niet, maar maakt het minder levendig. Verwar dit doffer of levendiger worden niet met contrast. Contrast heeft te maken met verschillen in nabij gelegen helderheid en kleuren, niet met de verzadiging van kleuren.

Nu kunnen we zeggen dat een kleur gemengd met grijs dus nog steeds dezelfde kleur is, maar dat het doffer is geworden dan dat het kan zijn. Hoe meer grijs, hoe doffer. Kleurverzadiging betekent niets anders als een uitdrukking voor de hoeveelheid kleur die in het grijs is opgelost. Hebben we heel veel kleur en weinig tot geen grijs, dan spreken we van een hoge kleurverzadiging. Is er in verhouding minder kleur en meer grijs, dan neemt de kleurverzadiging af en noemen we dit een lage kleurverzadiging.

Kleurverzadiging

Iedere kleur, dus ook iedere gemengde kleur, kan over een bepaalde hoeveelheid grijs beschikken. Dus niet alleen rood of blauw, maar ook paars. En hoe meer grijs het paars bevat, hoe minder levendig die kleur paars wordt.

Kleurverzadiging verwijst dus naar de intensiteit van kleuren in een afbeelding zoals een foto. Is de kleurverzadiging heel laag, dan ziet de foto er dof of grijsachtig uit. Is de kleurverzadiging hoog dan worden de kleuren sprankelender.

Kleurverzadiging is dus een soort volumeknop voor kleur. Omhoog gedraaid knalt de kleur op je af, naar beneden gedraaid wordt het beeld rustiger en meer ingetogen.

In afb 2 zien we hoe het verschil in kleurverzadiging uitwerkt op een foto. We zien ook meteen dat als de kleurverzadiging te hoog of te laag is, dat we dit direct zien. De foto oogt hierdoor onnatuurlijk.

Saturation en Vibrance

In software zoals Adobe Lightroom en Photoshop kunnen instellingen voor saturation en vibrance terug worden gevonden. Beide grijpen ze in op de kleurverzadiging. Maar toch zitten er grote verschillen tussen.

In afb 3 zien we hoe rechts met saturation de kleurverzadiging is verlaagd. Saturation verlaagt de kleurverzadiging door de intensiteit van álle kleuren in een afbeelding gelijkmatig te veranderen. In dit geval zijn alle kleuren dus met dezelfde intensiteit verminderd. Niet alleen de haren, maar ook de huid van ons model. Daardoor is ze zo bleek geworden dat het niet meer echt lijkt te zijn.

Vergelijken we dit nu met afb 4 waarbij de kleurverzadiging van het rechterdeel met behulp van vibrance is verlaagd, dan zien we dat dit anders oogt. Dat komt omdat vibrance de kleurverzadiging verandert door alleen de minder verzadigde kleuren sterker aan te passen dan de sterk verzadigde kleuren en huidtinten beschermt voor wijziging. Daarom ziet deze aanpassing er natuurlijker uit dan die van de wijziging met behulp van saturation zoals je daarnaast afgebeeld ziet staan.

Toch is het niet juist te veronderstellen dat vibrance altijd beter te gebruiken zou zijn dan saturation. Dit zien we in afb 5 terug. De foto waarvan we in vak A een deel zien, komt te ‘sober’ uit de camera. Als we de kleurverzadiging omhoog willen brengen en we gebruiken daarvoor saturation dan krijgen we een foto zoals in vak B. Met vibrance krijgen we vak C. In dit geval is saturation dus de betere keuze. Voor een aantal aanpassingen geldt soms zelfs dat men met saturation en met vibrance moet werken om het beste resultaat te kunnen krijgen.