Fotografen gebruiken de term RGB dagelijks en men gaat er vanuit dat iedereen wel begrijpt wat daarmee wordt bedoeld. De praktijk laat soms echter anders zien. Dit artikel haalt die onduidelijkheid weg.
Tijdens de les
Je gaat er dikwijls onbewust vanuit dat iedereen jouw jargon wel kent. Maar hoe vaak is het niet dat mensen ongeveer weten wat je bedoelt maar de spreekwoordelijke ‘klepel' niet weten te vinden?
Tijdens de lessen fotografie die ik verzorg komen begrippen als kleurverzadiging en contrast natuurlijk regelmatig voor. Begrippen waarvan gebleken is dat veel studenten wel ongeveer weten wat ze inhouden, maar niet precies. En dat werkt het leerproces soms tegen. Als je wel goed weet wat hiermee bedoeld wordt, begrijp je immers ook de informatie beter die op deze kennis doorbouwt.
Een van de termen waar veelvuldig gebruik van wordt gemaakt, is RGB. Iedereen weet wel dat het iets met kleur te maken heeft. Maar hoe zit dit precies? Dit weten opent de deur naar veel kennis en begrip. Vandaar dat het zo belangrijk is dit goed te kennen.
Kleurbeschrijving
Het is moeilijk om aan elkaar uit te leggen wat we bedoelen met ‘donkerrood’ of ‘lichtblauw’. En helemaal als het gaat om kleuren zoals ‘roodachtig paars’. We stappen dan graag over op beschrijvende kleuren zoals ‘olijfgroen’ (alsof er maar een kleur olijf zou bestaan) en ‘steengrijs’.
Om kleuren nauwkeuriger te beschrijven zijn meetbare kleurbeschrijvingen opgesteld. RGB is een dergelijke kleurbeschrijving. Voor de duidelijkheid, je kunt dezelfde kleur dus op verschillende manieren beschrijven. RGB is er daar gewoon een van.
RGB staat voor Rood, Groen en Blauw. Dat zijn geen willekeurig gekozen kleuren, dit zijn de drie primaire kleuren van het licht. Als je deze primaire kleuren licht met elkaar mengt, dan kun je daarmee alle andere kleuren licht produceren. Als je bijvoorbeeld puur rood, groen en blauw licht met elkaar mengt, krijg je wit licht.
Dus, je kunt kleuren licht creëren door verschillende intensiteiten van rood, groen en blauw licht met elkaar te combineren. Door de intensiteiten van de 'componentkleuren' vast te leggen, leg je de kleur vast.
Getallen
Elke kleur licht kan worden beschreven als een combinatie van rood, groen en blauw licht. Dat wordt doorgaans gedaan in getallen van 0 tot 255. Deze reeks is afgeleid van de processoren die bijvoorbeeld in camera’s worden gebruikt. Die kunnen tot maximaal 255 ‘adresseren’.
Puur rood krijgt daarom het getal 255. Wat betekent ‘puur’? Dat betekent dat het alleen rood is. Heb je een lager getal rood, bijvoorbeeld 100, dan is dit rood met grijs gemengd. Het is daardoor een minder intense kleur rood geworden. Een rood dat er minder levendig uitziet. Rood met een waarde 0 betekent daarom dat er geen rood meer in zit. De intensiteit is 0. Er zit geen rode component meer in dit licht.
De waarden van de combinatie van de kleurbeschrijvingen worden weergegeven als (R, G, B). Dus eerst wordt rood beschreven, dan groen en dan blauw. Een RGB-waarde van (255, 0, 0) moet je daarom lezen als “Dit is een kleur waarbij de meest intense kleur rood wordt toegevoegd zonder groen en zonder blauw.” Kortom, we hebben hier de ‘levendigste vorm van rood’ die we ons maar kunnen voorstellen.
Intensiteit
In het voorbeeldje van (255, 0, 0) is sprake van puur rood. Rood komt in dit licht het meest intens voor. Maar wat nu als hier (150, 0, 0) had gestaan? Dan was de kleur nog steeds rood geweest (er wordt immers niet gemengd met groen of blauw), maar het was niet meer heel levendig rood geweest. Het rood is immers minder intens en daarmee wordt het ‘doffer’. We hebben een minder fel gekleurd rood gekregen.
Zwart en wit
Als we een kleur hebben als (0, 0, 0) dan zeggen we dat we een kleur hebben waarin geen rood, geen groen en geen blauw component voorkomt. Bedenk steeds dat we het over licht hebben. En als we geen rood licht, geen groen licht en geen blauw licht hebben, dan hebben we dus helemaal geen licht. Daarom betekent (0, 0, 0) zwart. Er is gewoon geen licht.
Als je daarentegen (255, 255, 255) hebt, dan heb je van zowel rood, groen als blauw de meest intense kleuren bij elkaar gestopt. Als je deze primaire kleuren licht met elkaar mengt, dan ontstaat wit licht. Dus staat (255, 255, 255) voor wit.
Andere mengsels
Maar heb je iets als (100, 100, 100) dan meng je dus niet de pure kleuren, je mengt kleuren licht van een mindere intensiteit. Daarom leidt (100, 100, 100) ook niet tot wit, maar tot een neutrale grijstint. De rood, groen en blauw componenten zijn allemaal even sterk en lossen elkaar als het ware op omdat ze over dezelfde intensiteit beschikken. Maar die intensiteit is niet volledig en daarom kan er geen wit ontstaan.
Het resultaat hiervan wordt een grijze kleur. Omdat de waarden van (100, 100, 100) ongeveer op 39% van de maximale intensiteit (255) liggen, wordt het een donkergrijze kleur.
Heb je daarentegen (100, 50, 50) dan zijn de kleuren niet meer met elkaar in balans als je kijkt naar hun intensiteit. Er zit in verhouding meer rood in dan groen en blauw. Omdat rood de dominante component is en groen en blauw relatief laag zijn, ontstaat er een kleur die visueel aan donkerrood doet denken. De aanwezigheid van groen en blauw dempt de felheid van het rood, waardoor het een meer aardse, warme tint krijgt, vergelijkbaar met baksteenrood of oudroze afhankelijk van het scherm.
Kleurverzadiging
Als we spreken over kleurverzadiging dan bedoelen we een verwijzing naar de intensiteit (lees puurheid) van een kleur. Een verzadigde kleur is fel en levendig, een onverzadigde kleur is dof of grijsachtig. Je kunt dat per component bekijken, maar meestal bedoeld men dit over de gehele kleur (dus over het resultaat van de samenstelling van de RGB-componenten).
Als we terugkomen op het voorbeeld van (100, 100, 100) dan spreken we over een onverzadigde kleur. Alle drie de RGB-componenten zijn hier immers gelijk en er ontstaat daardoor een neutrale grijstint zonder kleurzweem. Er is geen dominante kleur (zoals rood, groen of blauw) en dus ook geen kleur die sterk verzadigd is. De kleurverzadiging hiervan is 0.
Maar (255, 0, 0) kent vanzelfsprekend een hele hoge kleurverzadiging (door het rood) en de (100, 50, 50) is slechts matig verzadigd.
De praktijk
Digitale camera’s leggen beelden vast met behulp van RGB-waarden. De sensor registreert licht en splitst dit in rood, groen en blauw via een kleurfilter (zoals het Bayer-filter). De camera’s gebruiken hiervoor een beeldsensor (zoals CMOS of CCD) die licht omzet in elektrische signalen. De camera combineert de gevonden gegevens tot een RGB-beeld.
Moderne camera’s zijn zeer nauwkeurig in het vastleggen van kleurinformatie, maar omdat RGB-waarden afhankelijk zijn van belichting, witbalans, en sensorgevoeligheid, pakt dat soms anders uit. Daarnaast interpreteert de camera de kleur en die kan dat anders doen dan dat wij dat doen met onze ogen en hersenen. Hierdoor kan het uiteindelijke beeld afwijken van wat je met het oog zag.
Vergeet ook niet dat RGB apparaat-afhankelijk is. Dezelfde RGB-waarden kunnen er bijvoorbeeld anders uitzien op verschillende schermen. Dit betekent dat je eigenlijk altijd foto’s wel na moet bewerken. Tijdens die nabewerking zullen de door de camera gevonden RGB-waarden hoogstwaarschijnlijk moeten worden verfijnd voor bijvoorbeeld een natuurgetrouwe weergave.
In software zoals Adobe Lightroom of Photoshop wordt gewerkt met RGB-waarden om kleuren te corrigeren. De kleurbalans, verzadiging en witbalans zijn allemaal RGB-gerelateerde bewerkingen die met dit soort software kan worden uitgevoerd.