Wat is kleurverzadiging precies en wat is het verschil met de tint van een kleur en de helderheid daarvan? Maar bovenal, wat betekenen deze kleurkenmerken voor fotografen?

Kleurverschillen

Wanneer we verschillende kleuren naast elkaar bekijken zoals in afb 1, dan vallen er een aantal zaken op. De ene kleur springt bijvoorbeeld meer in het oog dan de andere. Sommige kleuren zijn lichter, andere meer donker en terwijl de ene kleur er wat grauw uit kan zien, lijkt de andere zowat te stralen. Laten we eens onderzoeken hoe deze verschillen ontstaan.

We zien iets omdat er licht op valt. Het licht dat daarvan gereflecteerd wordt komt in ons oog (of in de camera) terecht. Niet al het licht dat op een voorwerp komt, wordt gereflecteerd. Een deel van het licht zal worden geabsorbeerd.

In afb 2 zien we hoe het licht van de zon door de wolken komt en de zonnepanelen beschijnt. Het licht dat de zonnepanelen raakt wordt grotendeels geabsorbeerd maar een deel wordt gereflecteerd en dat is het licht dat in de camera op de sensor terechtkomt.

Wit op rood

Laten we ons een rode bal voorstellen waar wit licht op schijnt (zie afb 3). Wit licht bestaat uit veel verschillende kleuren gekleurd licht. Door al die kleuren te mengen, ontstaat wit. Maar het witte licht dat op de bal terechtkomt zal ‘breken’. Dat wil zeggen dat het witte licht in de verschillende kleuren licht waaruit het is opgebouwd uiteen zal vallen.

Bepaalde kleuren van dit licht worden geabsorbeerd door de bal, andere kleuren worden gereflecteerd. Welke worden geabsorbeerd en welke gereflecteerd wordt bepaald door het oppervlak waar het witte licht op terechtkomt. Dat kan dus per voorwerp verschillen.

We zien de rode bal doordat we een klein deel van het oorspronkelijke witte licht zien dat gereflecteerd wordt. Omdat vooral het rood gekleurde licht door de bal wordt gereflecteerd, zien we een rode bal.

Wit en zwart

Soms wordt wel eens beweerd dat wit en zwart geen kleuren zouden zijn. Natuurkundig is er wel wat te zeggen voor die stelling. Als iets wit is, dan betekent dit immers dat alle kleuren licht worden gereflecteerd. Als iets zwart is, dan wordt er geen enkel licht gereflecteerd.

Maar we kennen geen oppervlaktes die 100% van het opvallende licht reflecteren. Zelfs spiegels doen dat niet. Evenmin kennen we voorwerpen die 0% licht reflecteren. Je zou daarom dus net zo goed kunnen zeggen dat echt wit en echt zwart niet bestaan.

Wat is een tint?

Wanneer iets rood is, dan zien we verschillende kleuren rood. Een rode bal is nooit overal even rood. Op sommige plekken is hij misschien wat meer roodoranje en op andere plekken weer wat meer roodpaars. Maar we ervaren dit nog steeds wel als rood. Je zou daarom kunnen stellen dat er sprake is van een soort range van kleuren die we rood noemen.

Licht heeft een bepaalde golflengte. Rood licht beschikt over een golflengte tussen de 620 en 750 nanometer. Dus of de golflengte nu 650 of 730 is, wij noemen dit licht rood. Maar het rood van 650 is wel anders gekleurd als rood licht met een golflengte van 730 nanometer. Deze laatste kleur is namelijk meer paars. De range van een kleur wordt dus bepaald door golflengtes maar binnen die range zijn niet alle kleuren exact hetzelfde.

Deze range wordt een tint genoemd. Als we daarom zeggen dat we een kleur hebben met een rode tint dan bedoelen we daarmee een kleur licht met een golflengte ergens tussen de 620 en 750 nanometer.

In nabewerkingssoftware zoals Photoshop wordt de tint van iets bepaald door (meestal op basis van RGB: een menging van Rood, Groen en Blauw) kleuren te mengen. Rood, groen en blauw vormen de primaire lichtkleuren zodat je met behulp van deze lichtkleuren alle andere kleuren licht kunt maken door ze te mengen.

In afb 4 zien we een foto zoals wij die van een van onze modellen in onze studio hebben gemaakt. Deze foto is onbewerkt. In afb 5 zien we dezelfde foto, alleen zijn hier kleuren in gewijzigd.

Hoe meer kleuren licht gebruikt zijn om een kleur mee te kunnen maken, hoe minder uitgesproken deze kleuren meestal lijken te worden. Puur rood, groen en blauw licht zijn als licht dan ook in verhouding heel uitgesproken lichtkleuren.

Wat is helderheid?

Als we veel wit licht op de rode bal laten schijnen, dan zal er ook veel rood licht kunnen reflecteren. Als er veel licht opgevangen wordt door het oog (of de camera) noemen we dat licht met een hoge helderheid. Komt er weinig licht terug omdat er weinig wit licht op de bal schijnt, dan levert dat licht van een lage helderheid op.

De helderheid ontstaat dus door de hoeveelheid licht die op een oppervlakte terechtkomt. Wanneer de helderheid laag is, heeft dat effecten op bijvoorbeeld het contrast in een foto. Donkere en lichtere gebieden komen door de lage helderheid immers dichter bij elkaar te liggen zodat details moeilijker te zien zijn. Het contrast neemt hierdoor op dat moment af.

Wanneer gebruik wordt gemaakt van nabewerkingssoftware zoals Photoshop, dan kan de helderheid van een foto worden aangepast door de aanwezige kleuren met zwart of wit te mengen. Door zwart toe te voegen wordt de foto donkerder. In afb 6 hebben we op deze manier drie stroken helderheid met nabewerkingssoftware aangebracht.

Wordt heel veel zwart toegevoegd dan zal de foto op een gegeven moment zelfs helemaal zwart worden. Andersom betekent het toevoegen van wit dat de foto helderder wordt en zal heel veel wit natuurlijk uitmonden in een foto die helemaal wit zal zijn.

Lichte en donkere kleuren

Kleur heeft dus een bepaalde tint, zeg blauw. Het beschikt ook over een bepaalde helderheid. Door deze combinatie ontstaat lichtblauw en donkerblauw. Heel vereenvoudig kunnen we daarom stellen dat in een foto maar 1 kleur (tint) blauw voorkomt, maar dat dit in verschillende helderheden (met meer of minder zwart of wit gemend) wordt gebruikt waardoor we een scala aan lichtere en donkere blauwe kleuren in de foto terug kunnen vinden.

Maar wat is dan kleurverzadiging?

Een zuivere kleur licht is een kleur licht zonder verontreiniging. Bijvoorbeeld een lichtstraal met een golflengte van 700 nanometer. Of we nu veel (hoge helderheid) of weinig (lage helderheid) van dit licht hebben, het blijft zuiver.

Als het witte flitslicht in onze studio op het blauwe harnas valt van ons model zoals in afb 7 en naar ons gereflecteerd wordt, dan is het nooit zuiver. Het is altijd gemengd met andere kleuren licht, al is dat nog zo weinig. Het licht dat van het harnas naar ons toekomt wordt dan ook ‘onzuiver licht’ genoemd. Het bestaat uit meerdere golflengten en kleuren in plaats van een enkele golflengte.

Doordat in onzuiver licht de verschillende golflengtes elkaar kunnen tegenwerken, verminderd de intensiteit van dat licht. Een typisch verschijnsel van onzuiver licht is dan ook dat de kleuren minder levendig en minder puur lijken te zijn.

In nabewerkingssoftware zien we dat onzuiver gekleurd licht in de foto relatief veel grijs bevat. We zeggen van dit soort kleuren dat het een lage kleurverzadiging kent. Daarmee wordt bedoeld dat de kleur relatief veel grijs en in verhouding weinig kleur bevat. Kleur met een hoge kleurverzadiging heeft veel minder grijs en dus meer kleur.

Kleuren met een lage kleurverzadiging zien er wat grauw uit. Logisch: de kleur is er letterlijk deels uit. Door nu het grijs gedeeltelijk uit de kleur te halen krijgt de foto op deze plek in verhouding meer kleur en gaat deze plek dus ook levendiger ogen. In afb 8 hebben we dat gedaan.

Wat klopt

Op een regenachtige donkere dag lijkt er een grauwsluier over de wereld te zijn gaan liggen. Dat komt omdat er door de dikke wolken weinig licht is (het contrast en de kleurverzadiging nemen hierdoor af). Daarnaast zorgen de regendruppels er nog eens extra voor dat het licht in allerlei richting wordt verspreid zodat dit effect alleen maar verder toeneemt.

Omdat de natte straten minder kleur reflecteren maar wel zorgen voor een bepaalde helderheid, lijkt alles nog eens grauwer te worden. Als je daarbij optelt dat vocht en nevel in de atmosfeer bepaalde kleuren absorberen zodat vooral rood en geel verdwijnen, dan begrijpen we dat dit alles bij elkaar hoort. Het klopt dat de wereld grijs is op zo’n dag.

Wat niet klopt

Als een fotograaf met behulp van nabewerkingssoftware de kleurverzadiging aanpast in situaties waarin dit in werkelijkheid niet realistisch zou zijn, zorgt dit ervoor dat de foto ongeloofwaardig wordt. Afb 9 laat zien wat er gebeurt met de geloofwaardigheid van een foto wanneer de kleurverzadiging veel te hoog wordt. We zien dit ook terug bij foto’s waarin veel kleur in schaduwen voorkomt. In de echte wereld hebben kleuren in de schaduw nu eenmaal een lage kleurverzadiging. Die moet je dan ook niet zomaar omhoog werken.

Wie iets aan de kleurverzadiging wil doen maar dat alleen op die plekken in de foto waarvoor dat realistisch is, raden we aan te werken met masks of het artikel ‘Vibrance versus Saturation’ door te nemen. Afb 8 hebben we gemaakt door met een masker te werken. Hadden we dat niet gedaan, dan zou ook het gezicht van het model van een hogere kleurverzadiging zijn voorzien en dat was dan heel onrealistisch geworden.

Samenvatting

Een kleur bestaat uit een tint (een bepaalde range van golflengtes), beschikt over een bepaalde helderheid wat de kleur lichter of meer donker maakt en het kent een zekere kleurverzadiging wat de kleur levendiger of grauwer maakt.

Zowel de tint als de helderheid en de kleurverzadiging zijn met nabewerkingssoftware zoals Lightroom, Capture One of Photoshop aan te passen. Maar doe dat wel voorzichtig. Voordat je het weet is het ‘over the top’!