Behaloos Leven

Binnen de fotografie is er volop discussie op gang gekomen over het wel dan niet tonen van bijvoorbeeld borsten. Net als in de “gewone wereld” komen we binnen de fotografie dezelfde argumenten tegen. Welke argumenten zijn dat dan?

Miss America Protest

In 1968 demonstreerden vrouwen in Amerika tijdens het Miss America Protest tegen de wijze waarop vrouwen werden gebruikt en behandeld. Men vond het hoog tijd om dat aan de kaak te stellen. In een vuilnisbak werden naast beha’s, krulspelden en bijvoorbeeld vrouwenbladen gegooid. Deze zaken stonden symbool voor de onderdrukking van de vrouw.

In tegenstelling van wat wel eens wordt beweerd, werden er tijdens deze demonstratie geen beha’s verbrand en ook werden ze daar niet zo maar uitgedaan. Vooral door de media werd er nadien een koppeling gelegd tussen de feministische beweging en het niet dragen van beha’s. Iets wat toen veel minder speelde.

In 1873 vond er wel iets dergelijks plaats. Toen werden vrouwen opgeroepen om echt kledingstukken te verbranden. Het ging op dat moment om korsetten maar in de kern gaat het daar natuurlijk niet om. Het ging om het verkrijgen van gelijkwaardigheid en zelfbeschikkingsrecht.

Nog eerder, namelijk rond 1720, liet Anne Bonny als vrouwelijke piraat door middel van inkijk soms haar borsten zien om waarschijnlijk dezelfde redenen. Het was voor haar een teken van vrijheid en het ontsnappen aan de regels en normen die vrouwen werden opgelegd.

We zien dus dat het zichzelf laten zien, en soms specifiek de borsten, in de geschiedenis soms werd gebruikt om het juk van de onderdrukking af te werpen. Een uiting van feminisme.

Omgedraaid

Er is sindsdien veel tijd verstreken en jezelf (deels) naakt als vrouw laten zien wordt nu soms juist vertaald naar het gehoor geven aan de traditionele rollenpatronen en je onderwerpen aan de mannelijke onderdrukking.

Toen Emma Watson (Hermelien Griffel in Harry Potter) In 2017 werd gefotografeerd zonder beha voor het modeblad Vanity Fair, pakte dat voor haar dan ook niet zo goed uit. Men vond haar hypocriet omdat ze eerder had aangegeven zich in het feminisme te herkennen en zich nu toch zonder beha liet fotograferen. Dit werd vooral door feministische vrouwen bekritiseerd.

Zelf reageerde ze daar nogal geïrriteerd op. Het feminisme zou moeten gaan over het geven van keuzes aan vrouwen, meende zij, en niet om andere vrouwen mee te bevechten. Het moest gaan over vrijheid en over gelijkheid. Ze vond dat dit niets met haar borsten te maken had.

Is naakt rolbevestigend?

Dit is een lastig punt omdat wel beweerd wordt dat een vrouw, door zich naakt te laten zien, juist rollenpatroon bevestigend gedrag laat zien. Maar fotomodellen zoals Marisa Papen en Eleanor Rose zijn daar niet van overtuigd. Zij laten zich naakt fotograferen en maken met alles heel duidelijk dat ze zeer zeker geen slaafse vrouwen zijn die dit zouden doen om mannen te plezieren of om de traditionele rol van de vrouw hiermee te willen bevestigen. Ze geven juist aan moeite te hebben met kritiek hierover uit met name de feministische hoek omdat ze van mening zijn dat vrijheid betekent dat je moet kunnen doen wat je wilt. Ze willen zich noch door mannen, noch door vrouwen de wet laten voorschrijven.

Marisa Papen stelt met haar werk de rol van godsdienstige doctrines aan de kaak. Ze wil hiermee mensen aansporen om kritisch na te denken over de invloed van religie op ons leven. De geschiedenis laat zien dat religie inderdaad een enorme invloed heeft en heeft gehad op ons leven en in het bijzonder ook op de rol en positie van de vrouw. Religie bepaalde wat zij wel en niet zou mogen.

Als verleider van de man (Adam en Eva) moet de vrouw zich volgens veel overtuigingen bescheiden en dienstbaar opstellen, Zij heeft Adam immers uit het paradijs verjaagd. En door een sluier te dragen of haar lichaam te bedekken moet ze zorgen dat ze de man niet nog eens verleidt. Ze zou zich daarmee ondergeschikt aan de man moeten opstellen. Een aantal religies spelen hiermee een belangrijke rol in de tot standhouding van de ongelijkheid tussen man en vrouw.

Voor sommige vrouwen betekende het niet dragen van een beha daarom niet alleen het zich verzetten tegen ongelijkheid van geslachten, maar ook als symbool tegen de doctrines van de kerk.

Signaal

In de jaren zestig waren er vrouwen binnen de hippieomgeving die hun beha weigerden te dragen als teken van hun seksuele bevrijding. De beha ging dus niet uit om mannen mee te verleiden, zich te verzetten tegen de kerk of om als “stoeipoes” over te komen, maar als signaal voor de acceptatie van de vrouw als individu.

Toen de universiteit van San Francisco in 1966 met een wetsvoorstel alle vrouwen probeerden te verplichten om een beha te dragen op de campus, kwamen daar vrouwen tegen in opstand en werd hier zelfs een anti-beha dag (“Anti-Bra Day”) door in het leven geroepen. Veel mensen kwamen op de demonstraties af die hierop werden georganiseerd. Ze gaven hiermee een signaal af: vrouwen zouden het recht hebben om voor zichzelf beslissingen te mogen nemen.

Bekende artiesten namen dit als symbool over en droegen daarom regelmatig geen beha meer. Daaronder vielen bijvoorbeeld Debbie Harry (“Blondie”) en Bianca Jagger die op de huwelijksdag dat zij met Mick Jagger trouwde, geen beha droeg.

Nu nog verbieden sociale platformen het plaatsen van foto’s waarop vrouwenborsten worden vertoond. Toen dat bekend werd gemaakt leidde dat tot grote ophef omdat ook dat werd beschouwd als een ongelijkwaardige onderdrukking.

De zogenaamde “Free the Nipple-campagne” ontstond omdat daarmee geprotesteerd kon worden tegen de taboes die verbonden zijn aan het tonen van vrouwelijke borsten op social media waar mannen wel gewoon topless op mogen verschijnen. Binnen deze beweging werd gesproken over een dubbele moraal en wees men daarom de censuur op vrouwenlichamen van sociale media af.

Een aantal bekende vrouwen die sympathiseerden met deze beweging gaven te kennen dat ze de “ouderwetse opvattingen” van de sociale media niet begrepen. Een van hen vertelde dat je inderdaad door haar t-shirt haar tepels kon zien als ze geen beha droeg, maar dat dit niet vreemd zou zijn. “Zo zijn vrouwen nu eenmaal gebouwd”, zei ze. “Heel normaal!”.

We dragen weer beha’s

Ook op dit moment strijden vrouwen voor meer gelijkheid en vrijheid omdat dit nog steeds niet overal geaccepteerd en geregeld is. Zij zijn zich terdege bewust van het feit dat hun lichaam en seksualiteit daarbij als symbool is gaan staan voor hun mening. Een aantal vrouwen meent daarom dat ze juist minder hun lichaam moeten tonen in plaats van meer. Ze lijken daarmee te willen aangeven dat ze als mens, en niet specifiek als vrouw geaccepteerd wensen te worden.

Door allerlei maatschappelijke ontwikkelingen, waaronder de #MeToo-beweging gerekend moet worden, is deze visie toegenomen. Hierdoor worden in sommige kringen schaarser geklede vrouwen eerder als misleide domwichten beschouwd dan als feministische zelfbewuste mensen.

In politieke standpunten zien we dat hierdoor een tweespalt is ontstaan. Mensen die menen dat jezelf laten zien hoort bij gelijkheid en vrijheid, en mensen die menen dat dit juist de onderdanigheid en traditionele rollenpatronen benadrukt. Maar echte vrijheid bestaat er natuurlijk uit dat we dit voor onszelf kunnen bepalen, zonder dat een ander ons daarin stuurt of veroordeeld. Het is niet de beha of de afwezigheid daarvan die vrijheid oplevert, maar onze instelling. Het wel of niet dragen van een beha is en blijft slechts een symbool.

Binnen de fotografie

Ook binnen de fotografie is er, door alle maatschappelijke ontwikkelingen, volop discussie op gang gekomen over het tonen van bijvoorbeeld naakte borsten. Net als in de “gewone wereld” komen we hierbinnen dezelfde argumenten tegen. 

In grote lijnen komt het er op neer dat enerzijds de vrijheid bevochten wordt door aan te geven dat mensen zelf moeten kunnen beslissen wat ze doen en maken, dat naakt normaal is en ook zo beschouwd zou moeten worden. We zouden naakt zelfs moeten 'deseksualiseren' en omdat naakt nu eenmaal binnen kunst noodzakelijk is, zou het mogelijk moeten zijn en gevraagd moeten kunnen worden aan modellen.

Anderzijds bestaat er een groep mensen die meent dat het vertonen van naakte borsten de positie van de vrouw helpt ondermijnen en haar als een seksueel dier neer zet. Ook wordt er aangevoerd dat dit tegen de algemene regels van beschaafdheid in zou gaan en niet nodig zou zijn. Alle afbeeldingen met blote borsten zouden ook bedekt kunnen worden gemaakt zonder verlies van de boodschap. Je zou het een model daarom niet mogen vragen topless te poseren. 

Misschien geldt echter ook hier, net als bij de beha, dat het niet de borsten zijn, maar onze instelling. De wijze waarop naakt wordt gebruikt en afgebeeld bepaalt mede of het de positie van de vrouw ondermijnt of juist verstevigd.

Moet het?

Er is een aantal fotografen dat meent dat een meerderjarig fotomodel dat niet bereid is om zichzelf ook naakt te laten fotograferen nooit een goed (breed inzetbaar) model kan zijn. Maar dat is natuurlijk onzin. Er zijn fotografiestijlen genoeg waarbij prachtig werk gemaakt kan worden zonder dat daar naakt aan te pas hoeft te komen. Dat een dergelijk model niet voor iedere stijl ingezet kan worden, moge duidelijk zijn. Maar als dit vooraf bij partijen bekend is, dan zou dat geen enkel probleem hoeven te zijn. De fotograaf moet voor dat soort foto's maar een ander model zoeken die dat wel wil doen.

Het is niet "ouderwets" of "saai" om bepaalde dingen niet te willen doen. Jouw normen en waarden gelden voor jou en op dit moment. Daar is niets ouderwets aan. Laat je daarom niet overhalen doordat verteld wordt dat iets normaal is en not-done om niet te doen. Als jij het niet wilt, moet je het niet doen. Punt-uit. 

Van professionele modellen wordt op dit gebied doorgaans wat meer verwacht dan van amateur fotomodellen. De keuzevrijheid van dit soort modellen wordt daardoor soms wat ingeperkt. Soms heeft dit praktische redenen. Tijdens fashion shoots komt het bijvoorbeeld voor dat ook badkleding gefotografeerd moet worden. Denk aan foto's voor een website zoals Wehkamp, de Hema of Zalando. Badkleding wordt voor dit soort shoots meestal als 'normaal' beschouwd, en men zal het vreemd vinden als je daar niet in gefotografeerd zou willen worden.

Voor lingerie geldt dit minder. Dus wil je dit als model niet, dan heb je daar alle recht toe. Houd er wel rekening mee dat er een kans bestaat dat men er vanuit gaat dat badkleding geen probleem zal zijn. Is dat wel het geval, dan moet je dat zelf voor de zekerheid even vroegtijdig aangeven. 

Als men ook foto's in lingerie wil maken, dan hoor je dat meestal wel vooraf. Ook in de professionele markt begrijpt men dat niet iedereen dit even graag wil. Natuurlijk kan het zijn dat als je dergelijke foto's weigert, je de klus niet krijgt. Er bestaat immers een kans dat men op zoek is naar modellen die ze breed in kunnen zetten. En je zult dan natuurlijk wat minder snel voor dergelijk werk in aanmerking komen. Maar je moet nooit iets doen waar je niet achter kunt staan. Brede inzetbaarheid kan dan wel wenselijk zijn, maar het mag niet tegen je eigen gevoel ingaan. Hoe graag je het werk ook wilt krijgen. Er komt vast wel weer een volgende klus!

Lastige meiden

Een verwant onderwerp is dat fotografen soms laten merken dat ze het vervelend vinden als modellen "moeilijk doen". Stel je daarbij het volgende voor: er vindt een fashion shoot plaats in een park met op de achtergrond een kasteel. De modellen moeten verschillende kledingstukken dragen voor de foto's en zich daarom ter plekke omkleden. Modellen die hier bezwaar tegen maken, worden soms als 'moeilijk' weggezet. Zeker als andere modellen dit wel gewoon doen.

Voor het omkleden zou een tent of iets dergelijks neergezet moeten worden en dat vindt men soms teveel 'gedoe' omdat er "eentje bij zit die piept". Toch mag je het als normaal beschouwen dat er voor dit soort voorzieningen is gezorgd en dat het niet 'normaal' is je om te moeten kleden in het bijzijn van iedereen. Dit gebeurt misschien vaak uit gemak, maar ook dan zou dit nog steeds een keuze moeten zijn. Vind je dit daarom vervelend, vraag dan vooraf even na hoe dit geregeld is en als het op de shoot anders loopt dan verwacht heb je het recht naar dat wat je verteld is te verwijzen. Vraag ook de andere modellen wat ze hiervan vinden als het anders loopt dan verwacht. Samen sta je sterker. Maar vooraf de verwachtingen managen blijkt in dit soort gevallen meestal al goed genoeg te werken.

Vergeet niet: in de wereld van fotografie gelden dezelfde gedragsregels als in de rest van de maatschappij. Laat je daarom niet vertellen dat het binnen de fotografiebranche gebruikelijk is om iets te doen dat je normaal ook niet zo snel zou doen. Vaak wordt dit alleen gezegd om je over te halen en dat met mogelijk dubieuze redenen. Hoewel groepsgedrag op ons allemaal effect heeft, blijft het belangrijk om juist in dit soort gevallen dichtbij jezelf te blijven en alleen die dingen te doen waar jij echt zelf achter kunt staan.