Een bekende uitdrukking suggereert dat je in rook zou kunnen opgaan. Kan rook dan iets anders zijn dan louter een mengsel van gassen, dampen en fijne deeltjes dat ontstaat tijdens verbranding? Dit artikel laat zien van wel!
Rook is wel wat
Wanneer een goochelaar zijn assistent heeft laten verdwijnen, zegt een deel van het publiek vol bewondering dat de assistent in rook is opgegaan. Men bedoelt hiermee dat de assistent plotseling in het niets verdwenen zou zijn.
De oude uitdrukking “in rook opgaan”, die waarschijnlijk van de Romeinen, maar misschien zelfs wel van de oude Grieken afkomstig is, laat zien hoe wij als mensheid tegen rook aankijken. Rook is niets, menen wij. En dat we er van oudsher zo tegenaan kijken is misschien niet zo vreemd. Rook is immers vluchtig, je kunt het niet pakken en het weegt niets. Tenminste, dat denken wij vaak, maar de werkelijkheid bewijst anders.
Er sterven tijdens brand meer mensen aan rook dan aan het vuur. Dus rook niets noemen is een enorme onderschatting. Daarnaast kan rook zo zwaar zijn dat het zelfs op de grond valt. Denk aan de rook uit bepaalde rookmachines die ijsgekoeld wordt en daardoor zwaarder wordt dan de lucht.
We gebruiken rook ook om signalen af te geven. Wie heeft niet gehoord van de rooksignalen van Indianen? Maar ook nu nog spreken we over witte rook om aan te geven dat we ergens uit zijn, dat we verder kunnen gaan. “We hebben witte rook voor dit voorstel gekregen!”.
Daarentegen staat zwarte rook voor een stap op de plaats. Tijdens de selectie van een nieuwe paus duidt zwarte rook op het nog niet hebben kunnen kiezen voor de juiste kandidaat. De kardinalen verbranden de stembriefjes in de Sixtijnse Kapel en daar komt de zwarte rook vandaan. Pas als de paus gekozen is, komt er witte rook uit de schoorsteen. De kardinalen gooien dan bij de brandende stembriefjes iets wat de witte rook veroorzaakt.
Rook is dus wel wat, zowel fysiek als in betekenis. En daarom, zo vonden wij, verdient het aandacht, zoals alles in de wereld aandacht verdient dat bestaat en betekenis heeft!
Rook danst
Wanneer we naar een brandend wierrookstaafje kijken, waar we een artikel over schreven toen we rookpluimen wilden fotograferen, zien we dat de rook een aantal centimeters in een rechte lijn omhoog gaat, om vervolgens in de meest prachtige wervelingen uiteen te vallen. Die prachtige vloeiende bewegingen van de rook lijken wel op de bewegingen van een danser.
En dat bracht ons op een idee. Kunnen we daar geen kunstwerk mee maken? Iets met dansende rook? Met dat idee gingen we aan de haal.
Foto en bewerking
In onze studio maken we hiervoor als uitgangspunt een foto van een model. Zij neemt een zelfgekozen danspose aan (zie afb 1). “Een balletsprong was misschien leuker geweest”, zegt ze, “maar die ziet er niet uit als ik dat doe, dus kies ik liever voor stijldans. Ooit zat ik op stijldansen dus dat lukt mij beter.”
Prima, maar in feite maakt de pose niet zoveel uit voor ons kunstwerk, als er achteraf maar duidelijke contouren zichtbaar zijn. Het hoeft niet heel herkenbaar te worden. De fantasie van de kijker mag rustig aan het werk worden gezet.
We lezen de foto in Photoshop in en gebruiken de selectietool om ons onderwerp uit te knippen. Met Ctrl+J plaatsen we haar op een aparte transparante layer en schakelen de oorspronkelijke foto uit. Als achtergrond plaatsen we een donker grijze, maar geen zwarte Solid Color Adjustment Layer. We selecteren het uitgeknipte model door Ctrl ingedrukt te houden terwijl we met de muis op de layer klikken waarop zij staat. Daarna geven we Edit > Fill > Black om op de transparante layer het model helemaal zwart in te kleuren (zie afb 2).
Nu lezen we een foto in waarop rook staat. Van deze rook hebben we meerdere foto’s gemaakt door het te fotograferen tegen een zwarte achtergrond. Dit is eenvoudig zelf te doen hoewel je op internet ook veel van dit soort foto’s kunt vinden. Doordat we de Blend Mode op Screen zetten, verdwijnt van deze rookfoto de achtergrond en houden we alleen de rook over. We leggen de rook op het zwarte model zodat een deel daarvan (hier het been) goed wordt bedekt (zie afb 3).
De rook valt natuurlijk niet netjes binnen de contouren en daarom gebruiken we Edit > Puppet Warp om het allemaal wat meer passend te maken. Dat bepaalde delen buiten de contouren blijven vallen, maakt ons niet uit, dat lossen we later wel op (zie afb 4).
We voegen nu net zo lang foto’s met rook toe totdat alle onbedekte delen zijn voorzien van rook. Vanzelfsprekend gebruiken we ook hier de Puppet Warp Tool bij om het goed passend te maken (zie afb 5).
We selecteren nu alle layers waar rook in voorkomt, en zorgen ervoor dat deze samen in een enkele groep terechtkomen (Ctrl+G). Dan activeren we de layer met de zwarte danseres en drukken opnieuw op Ctrl in combinatie met de muisklik om haar te selecteren. Houd deze selectie vast, activeer de groep met de rooklayers en druk op de knop om maskers mee aan te maken.
Schakel nu de layer met het model erop uit en wijzig de kleur van de Solid Color Adjustment Layer naar zwart. Daarna werk je de contouren bij door het masker te wijzigen met een witte of zwarte zachte brush naar gelang de wensen (zie afb 6).
Je kunt de afzonderlijke layers met rook ook van een kleurtje voorzien. Hierdoor ontstaan de mooiste afbeeldingen (zie afb 7).
Anders dan rook
In ons voorbeeld hebben we met rook gewerkt. Deze techniek blijft daar echter niet toe beperkt! Experimenteer bijvoorbeeld maar eens met vallende regendruppels of verfspetters, met gegooid meel of hagelslag. Deze hebben allemaal hun eigen charme.
Varianten
Wij hebben hier natuurlijk alleen de basis van deze techniek laten zien. Maar hiermee kun je al wel heel veel kanten op! Rook afkomstig van een kaars waarin iets te zien is, is hier slechts een voorbeeldje van. Ook kan de rook van een sigaret een doodshoofd bevatten met deze techniek. Kortom, veel mogelijkheden, dus laat je fantasie erop losgaan. Veel plezier en hopelijk zitten er zulke mooie werken tussen, dat je ze kunt ophangen aan de muur!