Je kunt eenvoudig van een kleurenopname een zwart-wit foto maken. Bijvoorbeeld door de kleurverzadiging te veranderen. Maar veel professionals gebruiken hier DxO Silver Efex voor. Waarom is dat?

Vragen over plugins

Van onze lezers krijgen we af en toe vragen over plugins voor Photoshop en Lightroom. Een behoorlijk deel van die vragen gaat over het goed kunnen converteren van kleurenfoto’s naar zwart-wit opnames. Natuurlijk kan dit handmatig (lees bijvoorbeeld het artikel “Foto zwart-wit maken”) maar daar zijn ook handige tools voor zoals Topaz of DxO Labs ze levert.

In dit artikel gaan we in op een van deze tools: Silver Efex van DxO Labs dat onderdeel uitmaakt van de zogenaamde Nik Collection. Nu werken wij geheel onafhankelijk van merken en producten en hadden we wat dat betreft dus net zo goed over een andere oplossing kunnen schrijven, maar dit stukje software wordt zo vaak gebruikt dat het zowat logisch is om dit als onderwerp voor dit artikel te kiezen.

Historie

Toen Nik Multimedia Inc. (later Nik Software) in 1995 werd opgericht, kon ze niet weten dat ze de basis zou leggen voor een tool die tot de dag van vandaag door veel fotografen zou worden gebruikt om zwart-wit foto’s mee te maken. Dit bedrijf ontwikkelde in 2008 diverse Photoshop-plugins waarvan Color Efex een van de bekendste geworden is. Begin 2011 werd Silver Efex Pro 2 gelanceerd. Deze versie voegde functies toe zoals History Browser, Dynamic Brightness, Amplify Blacks/Whites, Soft Contrast, Fine Structure, Image Borders en GPU-versnelling.

Google nam de Nik Collection over in 2013. Dat was heel fijn, want vanaf toen werd deze software gratis (!). Dat veranderde in 2017 toen Google de software verkocht aan DxO Labs, dat sindsdien de suite als commercieel product verder ontwikkelt. Inmiddels gebruiken we Nik Collection 8 waarvoor in 2025 een volledig nieuwe Silver Efex-interface werd ontwikkeld.

Silver Efex heeft zich in meer dan 17 jaar doorontwikkeld en wordt nu beschouwd als een professionele tool die wereldwijd wordt gebruikt door fotografen, beeldbewerkers en creatieve professionals die hoogwaardige zwart-wit conversies willen maken.

Waarom Silver Efex?

Als je de kleurverzadiging van een foto verwijderd, dan krijg je vaak een platte, contrastarme foto. Kijk maar eens naar afb 1. Dit is een foto die ik vorig jaar in Frankrijk in de buurt van Anduze maakte. Afb 2 is dezelfde foto waar met Saturation (kleurverzadiging) alle kleur uit is gehaald. De foto is inderdaad wat 'plat' geworden door een gebrek aan contrast.

Silver Efex gebruikt voor het maken van zwart-wit afbeeldingen geavanceerde algoritmes om de helderheid, het contrast en de structuur per toongebied (schaduwen, middentonen, hooglichten) te optimaliseren. Het hanteert dus een vorm van tonale controle.

Kijken we daarom naar afb 3, dan zien we wat Silver Efex met een dergelijke foto doet. Voor deze bewerking hebben we niets ingesteld, dit is de standaard voor Silver Efex meteen nadat het programma is geïnstalleerd.

We zien dat er heel wat verschillen tussen afb 2 en afb 3 zitten waardoor afb 3 veel levendiger en krachtiger overkomt dan afb 2.

Omdat Silver Efex klassieke filmlooks (Kodak Tri-X, Ilford HP5, Fuji Neopan, enz.) biedt met korrel, contrast en dynamiek gelijkend op analoge fotografie, kun je niet alleen een foto zonder kleur krijgen, maar ook een met een artistieke signatuur. Die is soms zo goed dat hij niet van de traditionele analoge fotografie te onderscheiden valt.

Afb 4 is een voorbeeld van een preset van een van deze filmtypen. Hier zien we hoe de toevoeging van korrels en een verandering van het contrast, maar ook een aanpassing van de kleur, de suggestie van een oude opname opleveren.

Naast dit alles kun je met Silver Efex selectief contrast, helderheid en structuur aanpassen zonder maskers te gebruiken. Door in Lightroom alleen de kleurverzadiging aan te passen heb je nog geen controle per gebied, daarvoor zou je dan allerlei maskers moeten gaan gebruiken.

Ook beschikt Silver Efex over enkele additionele zaken die de foto meer body kunnen geven. In afb 5 zien we een aantal van deze mogelijkheden van Silver Efex terug, zoals het toevoegen van een kader en de verandering van de kleur.

Kortom, met Silver Efex ontstaat veel eenvoudiger en sneller creatieve controle, filmische kwaliteit en een professioneler resultaat. Genoeg reden dus om ons hier eens serieus naar te gaan kijken wanneer je naar een dergelijke plugin op zoek bent.

Het gebruik

De interface van Silver Efex is zo opgebouwd dat je links de presets en bewerkingstools kunt vinden en rechts de instellingen op kunt geven. Dit lijkt dus veel op de opbouw van Adobe Lightroom. Zodra je op een bewerkingstool met de muis drukt, vertonen zich de instellingsmogelijkheden die hierbij horen aan de rechterkant.

Onderschat de meegeleverde presets overigens niet. Er zitten hele goede tussen (zie het merendeel van de voorbeelden hiernaast) en ze vormen een uitstekend vertrekpunt om verder zelf aanpassingen op uit te voeren. Daarom tref je de presets ook als eerste links aan.

Het is namelijk mogelijk om voor een preset te kiezen die dicht tegen het gewenste eindresultaat aanschuurt om daarvan de instellingen zo aan te passen dat het beoogde doel bereikt wordt. Heel handig natuurlijk en ook educatief. Je leert van de voorbeelden “how it’s done”.

De linkerkant is opgebouwd in volgorde zoals je volgens de bouwers waarschijnlijk zult willen werken. Dus eerst de keuze uit presets, dan het wijzigen van de afzonderlijke instellingen. Als daar opties tussen zitten die je nooit gebruikt, dan kun je ze verbergen zodat de interface overzichtelijker wordt.

Natuurlijk kun je in Silver Efex ook de zelfbepaalde instellingen als presets opslaan. Ze zijn zelfs te importeren en te exporteren. Vandaar dat vanaf het internet presets te downloaden zijn zodat die ook van anderen gebruikt kunnen worden, dikwijls voor niets.

Bewerkingen

Zoals de makers werken met een volgorde van werken als het gaat om presets en bewerkingstools, zo hanteren ze dezelfde logica in het werken met de instellingen. Je werkt dus van boven naar beneden.

Veel van de instellingen zullen bekend zijn omdat ze zich ook in andere pakketten bevinden. Denk hierbij aan helderheid of contrast. Een paar anderen zijn typisch voor Silver Efex. Zaken waar lang over gesproken kan worden maar het beste is toch gewoon om ze uit te proberen. Vaak hebben ze effect op hoe de software het contrast en de structuur van verschillende helderheidsgebieden zal veranderen. Zien is ervaren of dat je bevalt.

Silver Efex kan overigens ook werken met maskers. Iets wat voor mensen die gewend zijn om met maskers in Photoshop of Lightroom te werken weinig problemen op zal leveren. Wat fijn is, is dat veel instelmogelijkheden direct op het scherm worden vertoond als schuifregelaars (zie afb 6). Gewoon heel praktisch!

Dat Silver Efex heel wat mogelijkheden biedt om goede zwart-wit foto’s te maken, zal wel duidelijk zijn geworden. Maar dat mag ook nog eens blijken uit het feit dat er digitale kleurenfilters in zijn opgenomen.

Traditionele zwart-wit fotografen werken veel met kleurfilters. Een roodfilter doet het bijvoorbeeld goed om een blauwe lucht heel donker te maken. Dat versterkt het dramatische effect van foto’s enorm.

Silver Efex biedt de mogelijkheid om met dit soort kleurenfilters te werken, zij het digitaal natuurlijk, waarvan de sterkte handmatig in te stellen valt. Het effect is hetzelfde als dat van de traditionele zwart-wit film: de foto blijft natuurlijk zwart-wit, maar het gebruik ervan kan het ‘evenwicht’ in de foto enorm wijzigen.

Het komt er op neer dat zelfs de traditionele analoge zwart-wit fotograaf snel zal kunnen werken met deze tool.

Samenvatting

DxO Silver Efex is een professionele tool voor zwart-wit conversies die veel verder gaat dan simpelweg kleurverzadiging verwijderen. Het programma biedt geavanceerde algoritmes voor tonale controle, presets en bijvoorbeeld selectieve aanpassingen zonder en met maskers te gebruiken.

Alles wat Silver Efex doet kun je ook met behulp van Photoshop realiseren, maar dan moet je dat wel heel goed beheersen terwijl Silver Efex zijn werk ook nog eens kan zorgen voor een enorme tijdwinst.