De Viewfinder of LifeView, welke kun je beter gebruiken? De meningen lopen hierover nogal uiteen. Wat is precies het verschil en welke voor- en nadelen kleven aan deze oplossingen?
De zoeker
Voordat een foto wordt gemaakt, kijk je door de zoeker (ook ViewFinder genoemd) of het scherm (LifeView) achter op de camera naar het beeld. Je ziet daar niet alleen het te maken plaatje, maar vaak ook allerlei gegevens omtrent instellingen van de camera.
Terwijl de een zweert bij de zoeker, zegt de ander juist dat het scherm achterop veel handiger is. Sommige camera’s hebben alleen nog maar een schermpje en geen zoeker meer, maar de omgekeerde situatie bestaat ook. Hoe zit dit nu precies en wat is het handigste om te gebruiken?f
Laten we ermee beginnen dat alle oplossingen hun eigen voor- en nadelen hebben. Als het zo was dat de een echt veel beter of gemakkelijker zou zijn geweest dan de ander, dan zouden we die allemaal wel gebruiken. Tijd dus om naar de verschillen te kijken en zelf een keuze te maken!
Optische zoeker
Van oudsher beschikt een spiegelreflexcamera (een SLR camera) over een optische zoeker. Een dergelijke zoeker laat het beeld zien dat door de lens naar binnen komt en via de spiegel en prisma in uiteindelijk in de zoeker terechtkomt (zie afb 1). Omdat een optische zoeker zonder stroom werkt, kun je er ook doorheen kijken wanneer de camera is uitgeschakeld.
Een optische zoeker laat ons rechtstreeks door de lens kijken en geeft daarmee een levensecht beeld. Je ziet hiermee vanzelfsprekend de echte kleuren en het contrast van de scene. Verander je wat aan de sluitertijd, de witbalans of aan het diafragma, dan zie je dit niet aan het beeld. Sommige camera’s bieden de mogelijkheid om bij een optische zoeker het diafragma even dicht te knijpen. Dan zie je dat effect wel. Maar het effect van de sluitertijd zie je natuurlijk nooit door de zoeker want op het moment dat je afdrukt klapt de spiegel kort omhoog en zie je door de zoeker even niets meer. En omdat een witbalans instelling pas na het nemen van de opname wordt verwerkt, kun je daar het effect ook niet van bekijken.
Elektronische zoeker
De elektronische of digitale zoeker is het beste te vergelijken met een mini-monitor. Deze werkt dus alleen wanneer de camera is ingeschakeld. Als je de witbalans, het diafragma of de sluitertijd wijzigt, dan zie je het effect daarvan wel in deze zoeker terug omdat de elektronische zoeker niet alleen het beeld laat zien van het licht dat op de sensor valt, maar ook van de bewerkingen die daar op los worden gelaten (zie afb 2).
Een elektronische zoeker geeft je niet het beeld van de lens maar het beeld dat de sensor en de bewerking doorgeeft. Dit beeld wordt aangepast om goed te kunnen vertonen. Hierdoor zullen de kleuren en het contrast altijd wel wat afwijken.
Liveview
Het scherm achterop de camera (zie afb 3) is een soort grote elektronische zoeker. Ook deze toont dus het effect van het wijzigen van het diafragma, de witbalans of de sluitertijd.
Op deze site staat nog een artikel uit 2017 over LiveView. Daarin lezen we dat LiveView op dat moment voor SLR-camera's nog een relatief nieuw fenomeen was. De gebruikte techniek voor LiveView is voor veel camera's gewijzigd en daarmee sterk verbeterd. Inmiddels is LiveView mede hierdoor gemeengoed geworden.
Een aantal camera’s biedt de mogelijkheid om bij het gebruik in donkere ruimtes het LiveView scherm niet mee te laten reageren op de belichtingsinstellingen zoals diafragma en sluitertijd zodat je ‘gewoon’ kunt kijken naar het scherm zonder dat het heel donker wordt. Dit is vaak handig in een studio wanneer je met flitsers werkt.
Niet alleen zorgt LiveView voor een groter beeld, het scherm is vaak ook te kantelen waardoor je meer mogelijkheden krijgt om er naar te kijken onder verschillende hoeken. Dat is nodig omdat zonlicht ervoor kan zorgen dat je dit scherm soms veel minder goed kunt aflezen, maar dit kantelen kan ook handig zijn wanneer je de camera in een hogere of lage positie vast wilt houden.
Veel LiveView schermen zijn overigens touchscreens. Je kunt er dan eenvoudig menu’s mee bedienen en het scherpstelpunt mee verleggen.
Gegevens zichtbaar maken
Of je nu werkt met een optische zoeker, een elektronische zoeker of LiveView, in alle gevallen kun je naast de scene ook gegevens over de instellingen zien. Sommige camera’s bieden de mogelijkheid zelf te bepalen of er gegevens te zien zijn en welke gegevens dat dan moeten zijn (zie afb 4).
Omdat een elektronische zoeker en LiveView informatie vanaf de sensor krijgen, kunnen deze ook meteen het histogram vertonen. Bij een optische zoeker zul je dat moeten ontberen.
Combinaties
Sommige camera’s beschikken over alleen een zoeker of alleen LiveView. Andere camera’s zijn voorzien van een combinatie van beiden en er zijn zelfs camera’s waarbij je kunt kiezen uit een optische of een elektronische zoeker.
Om stroom te kunnen besparen is een aantal camera’s voorzien van een sensor die registreert of je door de zoeker kijkt. Doe je dat, dan wordt de ViewFinder pas ingeschakeld als je er doorheen kijkt en automatisch LiveView uitgeschakeld.
Wat is nu het beste?
Als het nodig is zoveel mogelijk realistische kleuren en contrasten te zien, dan is een optische zoeker waarschijnlijk de beste keuze, maar een elektronische zoeker heeft wel het voordeel dat het effect van instellingen zoals de witbalans en het diafragma te zien zijn. Ook zie je daarmee meteen hoe een foto er uit komt te zien wanneer gebruik wordt gemaakt van een ingebouwde stijl om een foto bijvoorbeeld zwart-wit uit te voeren en kun je het histogram gebruiken voordat de foto is gemaakt.
Veel van de beperkingen die vroeger golden voor de elektronische schermen en zoekers zijn verholpen. Dus daar kan men zich beter niet door laten leiden. Daarnaast bestaan er nog een paar kleine zaken die voor sommige fotografen misschien heel belangrijk kunnen zijn maar voor de meeste mensen nauwelijks relevant te noemen zijn. We weten bijvoorbeeld dat wanneer door een zoeker wordt gekeken, de camera tegen het hoofd wordt gedrukt. Hierdoor wordt de camera minder bewogen dan wanneer hij alleen in de hand wordt gehouden. Voor veel fotografen zal dat echter geen reden zijn om een ViewFinder te willen gebruiken.
En dan is er ook nog iets als gewoonte. Ik heb ongeveer 35 jaar lang alleen door een zoeker gekeken om vervolgens de laatste 5 jaar steeds meer gebruik te gaan maken van een LiveView scherm. En nog steeds bestaat mijn eerste neiging eruit om door de zoeker te kijken. Niet omdat dit beter zou zijn, maar gewoon omdat ik dat gewend ben. Sommige dingen leer je blijkbaar maar moeilijk af.
Op de vraag wat beter is, moeten we dus een antwoord verschuldigd blijven. Per fotograaf maar ook per situatie kan dit verschillen. Ik merk bijvoorbeeld dat ik tijdens het maken van landschapsfoto’s veel meer gebruik van LiveView ben gaan maken terwijl ik portretfoto’s nog altijd met behulp van de zoeker maak. Als je twijfelt: gewoon door elkaar en naast elkaar gebruiken. Je merkt snel wat voor jou de beste optie is!