Je kunt tussen de camera en een lens een tussenring of een teleconverter plaatsen. Wat is het verschil tussen beiden en waarvoor worden deze verlengstukken gebruikt?
Verlengen
We kunnen een lens verlengen door tussen de lens en de camera een ring te plaatsen. Die ring kan, maar hoeft geen glaswerk te bevatten. Als het geen glaswerk bevat, dan wordt een dergelijke ring een tussenring genoemd. Zit er wel glas in, dan spreken we over een teleconverter.
Een tussenring en een teleconverter lijken misschien op elkaar, maar ze doen iets heel anders. Daardoor zijn ze niet inwisselbaar. Eenvoudig gesteld gebruik je een tussenring om van een gewoon objectief een macrolens te maken. Een teleconverter wordt ingezet om van een lens een telelens te maken.
Tussenringen
Een tussenring (extension tube) is dus niets anders als een holle ring of holle buis die je tussen de camera en de lens in plaatst. De tussenring bevat (net als een teleconverter) wel de aansluitpunten van de lens zodat het contact tussen de camera en de lens gewoon blijft bestaan. Het is daarmee een verlengstuk geworden.
Omdat zich geen glaswerk in een tussenring bevindt verandert er niets aan de optische werking van de lens. Maar wat je wel doet is de lens verder van de camera af houden. Hierdoor wordt het beeld dat op de sensor valt groter wanneer je vanaf dezelfde afstand een onderwerp fotografeert.
In afbeelding 2A zien we een schematische voorstelling van een objectief (l) dat op het camerahuis (C) is geplaatst. Het licht dat in het objectief valt gaat door het glaswerk en kantel in het brandpunt zodat het verkleind en omgekeerd op de sensor terechtkomt.
In afbeelding 2B is niets aan het objectief gewijzigd. Het is alleen verder van de sensor af geplaatst doordat tussenring (T) tussen het camerahuis en de lens is geplaatst. We zien dat de lichtstralen nadat ze door het brandpunt zijn gekomen, verder door moeten lopen voordat ze op de sensor terechtkomen. De consequentie hiervan is niet alleen dat het beeld groter op de sensor terecht zal komen, het beeld zal ook onscherp zijn. Om het beeld scherp te krijgen moet het objectief opnieuw ingesteld worden of moet je de afstand tot het onderwerp wijzigen.
En nu net daar is het om te doen! Om scherp te stellen is immers een bepaalde minimale afstand tussen het onderwerp en de lens nodig. Door een tussenring te gebruiken wijzigt dit. Een tussenring zorgt ervoor dat je dichter bij het onderwerp kunt scherpstellen en er dus dichterbij kunt komen. En dat is nu precies waarvoor macrolenzen ontwikkeld worden!
Hoe langer de tussenring is, hoe meer dit effect op zal treden. Omdat tussenringen op elkaar te plaatsen zijn (stapelen wordt dit genoemd), kun je er dus best een toeter mee maken en daarmee onderwerpen van heel dichtbij fotograferen. Een gewone lens krijgt daardoor de eigenschappen van een macrolens.
Consequenties
Hoe langer de ‘buis’ is waar het licht door moet gaan, hoe minder licht er aan het einde van de buis over zal blijven. Daarom zorgen tussenringen voor een afname van het licht. Daarnaast neemt de scherptediepte af naarmate de afstand tussen het onderwerp en de lens afneemt. Doordat je tussenringen gebruikt kun je dichterbij het onderwerp komen, maar de scherptediepte neemt daarbij dus ook af.
Juist omdat tussenringen geen glas bevatten, zijn ze relatief licht en goedkoop. Je kunt ze daardoor gemakkelijk meenemen en combineren met bestaande lenzen zonder dat de aanschaf van een speciale macrolens nodig is. Een echte macrolens zal (afhankelijk van de kwaliteit) uiteindelijk wel een beter resultaat opleveren. Maar tussenringen kunnen toch voor een heel goede kwaliteit garant staan.
Teleconverters
Een teleconverter is, oneerbiedig gezegd, een tussenring met glas. Dit verandert de optische werking van een objectief wel, in tegenstelling tot een gewone tussenring. Er komt immers een lens bij. Ze vergroten hiermee de effectieve brandpunstafstand en worden daarom ook weleens extenders genoemd.
Een veelgebruikte teleconverter is de zogenaamde 2x-teleconverter. Daarnaast zie je de 1,4x veel in de markt terug. De 2x vergoot de brandpuntsafstand van het objectief met een factor 2. Hierdoor wordt een objectief van 100mm 200mm en een lens van 300mm met deze teleconverter een objectief van 600mm.
Teleconverters zijn net als tussenringen goedkoper in aanschaf dan de aanschaf van een objectief met de gewenste brandpuntsafstand. Daarnaast zijn ze veel lichter om mee te nemen wanneer je bijvoorbeeld in de natuur aan het wandelen bent. Maar ook hiervoor geldt dat vaak de ‘echte telelens’ een net iets beter beeld oplevert dan de combinatie met een teleconverter.
Omdat een teleconverter het beeld vergroot dat op de sensor valt, zal de rand van het beeld dat door het objectief op de teleconverter valt worden weggesneden. Hierdoor treedt lichtverlies op waardoor je meestal een tot twee stops moet compenseren. In praktijk merk je hier niet zoveel van. De interne lichtmeter meet immers het licht dat op de sensor valt en omdat er minder op terecht komt zal deze de juiste belichtingsgegevens aan de camera doorgeven. Wat wel kan opvallen is dat je meestal niet de meest open diafragma standen meer kunt gebruiken. Daarvoor is het domweg te donker geworden. Daarnaast vergroot het eventuele afbeeldingsfouten van het objectief.
In tegenstelling tot tussenringen kunnen teleconverters niet gestapeld worden. Nou ja, het kan soms wel, maar de kwaliteit wordt daar echt niet beter door en je loopt er een risico mee. Het kan namelijk voorkomen dat ze elkaar beschadigen, dus weet waar je aan begint!
Ook kun je teleconverters niet met ieder objectief gebruiken omdat ze vaak wat uitsteken. Overweeg je de aanschaf van een teleconverter, besluit dan eerst of je de 1.4 of 2x teleconverter wilt kopen en of deze wel te combineren is met jouw objectieven.
Juist omdat een teleconverter glas bevat, blijft de minimale scherptestelafstand van het objectief gelijk. Je krijgt er dus wel meer ‘tele’ door, maar niet meer ‘macro’.
Gebruiken of niet?
Vroeger werkte ik met een balg. Ik heb hem nog steeds, al staat hij in een vitrine ter bezichtiging. Hij kwam er even uit om afb 4 te kunnen maken. Een balg is een soort flexibele tussenring. Maar ook in die tijd, we spreken nu over zo’n vijftig jaar geleden, bestond al de discussie of je dit soort zaken moest gebruiken.
Tussenringen en teleconverters leveren voor relatief weinig geld een redelijke tot goede kwaliteit en zijn licht in gewicht. De kwaliteit hiervan is niet hetzelfde als wanneer je hiervoor speciaal ontworpen objectieven zou gebruiken. Je verliest licht en de beeldfoutjes in de opname worden zichtbaarder dan bij ‘the real thing’.
Ik heb echter een 600mm objectief voor mijn full frame camera. Geloof me, het is geen pretje om die mee te slepen wanneer je in de bergen aan het wandelen bent. Daarnaast zijn dergelijke objectieven erg duur en weegt dat wel op als je ze niet zo vaak gebruikt?
Er zijn tongen die beweren dat met de nieuwste camera’s je net zo goed met een minder groot aantal mm brandpuntsafstand kunt fotograferen om vervolgens de foto te croppen en uit te vergroten. Een teleconverter zou dan niet meer nodig zijn. Onze testen wezen echter uit dat dit niet het geval is. Fotograferen met een teleconverter leverde bij ons betere resultaten op dan foto’s croppen en uitvergroten naar hetzelfde formaat.
Wel bleek dat de teleconverters die wij hebben getest het lang niet goed deden op alle objectieven. Het komt er op neer dat een teleconverter zijn werk het beste doet wanneer het objectief van een goede tot zeer goede kwaliteit is. Voor matig glaswerk is een teleconverter geen goede keuze.