Als we naar Nikon luisteren dan zouden we minder naar schermen moeten kijken en er meer met de camera in de hand op moeten uittrekken. De echte wereld in en minder bezig zijn met de wereld van A.I.. Wat is er aan de hand?

Kunstmatige intelligentie

Kunstmatige intelligentie, ook artificiële intelligentie of in goed Engels artificial intelligence (A.I.) genoemd, zorgt ervoor dat een computersysteem zelfstandig lijkt te kunnen denken en handelen. Daardoor kun je, als je bijvoorbeeld met ChatGPT experimenteert, het gevoel krijgen dat je met een mens aan het communiceren bent.

In praktijk is A.I. echter niets anders als een computerprogramma dat in staat is om ontvangen data te interpreteren en op grond daarvan data kan samenvoegen. Daarnaast kunnen dit soort programma’s leren. De resultaten die ze eerder hebben neergezet worden daarvoor door mensen geanalyseerd en daar worden door het systeem conclusies uitgetrokken. Hierdoor worden dit soort systemen niet echt ‘slimmer’ maar wel beter. Ze geven immers steeds betere reacties. Geen mens dus, maar een systeem dat data verwerkt. Niets meer en niets minder.

Adobe Photoshop

In de laatste bèta-release van Photoshop wordt van een stukje A.I. gebruikgemaakt onder de functie “Generative Fill”. Je kunt hiermee bijvoorbeeld het geselecteerde kapsel van een model in een foto door A.I. laten voorzien van een kroon door in het Generative Fill tekstvenstertje ‘a golden crown with diamands’ in te typen.

De kunstmatige intelligentie gaat met de opgegeven tekst aan de slag en zoekt naar afbeeldingen in zijn bestand van iets wat hij beschouwd als een object dat aan de termen voldoet die hij in de tekst vindt. Zodra dit gevonden is, probeert hij dit zo aan te passen dat het bij de foto past.

Zie afb 1 die we hebben geplaatst om te laten zien hoe deze techniek in praktijk werkt. In afb 2 zie je hoe we een stuk rond het hoofd van ons model hebben geselecteerd. In afb 3 hebben we Generative Fill geactiveerd en ons voorbeeldzinnetje gebruikt. Generative Fill kwam daarop met enkele alternatieven waarvan we hier het meest geloofwaardige alternatief hebben geselecteerd. Perfect is het zeker niet, maar het laat wel zien welke kant het met deze techniek opgaat.

Afb 4 is gemaakt op grond van een van de andere alternatieven. Op verschillende plaatsen is te zien dat dit alternatief alles behalve geloofwaardig is. Geen probleem, want dit is een beta-versie en A.I. heeft natuurlijk ook nog zijn beperkingen. Gewoon een kwestie van tijd.

In afb 5 hebben we Generative Fill overigens gevraagd om ook nog een prinsessenjurk voor ons model te genereren. Ook op deze afbeelding is nogal wat aan te merken als het gaat om realisme terwijl dit na enkele pogingen echt het beste alternatief bleek, maar het idee is natuurlijk leuk.

Nieuw is dit overigens niet. Al veel meer tools maken gebruik van A.I. en ook werd er al eerder in Photoshop van A.I. gebruik gemaakt. In het eerder in 2021 op deze website verschenen artikel “Artificial Intelligence en fotografie” kon je daar al over lezen.

Voor een bedrijf als Nikon is deze ontwikkeling bedreigend. Zij ontwikkelen camera’s die bedoeld zijn om de echte wereld mee vast te leggen. Als we in de toekomst alleen nog foto’s zouden maken met behulp van A.I., waar zijn dergelijke camerafabrikanten dan nog voor nodig?

Natural Intelligence

Toch zet de “Natural Intelligence Campain” van Nikon wel aan het denken. Want vinden we in de echte wereld niet genoeg terug? Hebben we A.I. daarvoor nodig? Of vinden we in de echte wereld misschien wel meer zodat dit de mogelijkheden van A.I. zelfs te boven gaat?

A.I. in Generative Fill gebruikt bestaande beelden. Het is daarom eerder een hergebruik- en rangschikkingssysteem van bestaande foto’s te noemen dan dat het een creatief systeem genoemd zou mogen worden die nieuwe content zou produceren. Hadden we deze beelden zelf, dan konden we ze al combineren met onze eigen foto’s. A.I. voegt wat dat betreft dus niets toe, het maakt het alleen gemakkelijker. Maar het maakt het ook onvoorspelbaarder. Je weet immers niet welke beelden Generative Fill als alternatieven zal aanbieden. Dat weet je wel als je zelf de keuze uit beelden maakt. Op een bepaalde manier biedt A.I. hiermee dus minder bewuste mogelijkheden.

Maar moeten we als fotografen niet bewust werken en dus eerder leren onze ogen te openen om de wonderen van de realiteit te ontdekken dan ons van A.I. als hergebruikers te bedienen? Dat lijkt een voordehand liggende vraag te zijn geworden.

Aan de andere kant, misschien is het zo dat de komst van A.I. binnen de fotografie ons wel opnieuw heeft laten nadenken over datgene wat we als vanzelfsprekend zijn gaan beschouwen. Namelijk over waarom we eigenlijk fotograferen en welk doel daarmee wordt nagestreefd.

Ontwikkeling

Het heeft weinig zin ons te verzetten tegen ontwikkelingen. De poging van Nikon met haar Natural Intelligence campagne doet daarom een beetje denken aan boeren die met een riek prikken naar luchtballonnen. Technologische voortuitgang is immers gebleken een fenomeen te zijn dat zich niet laat tegenhouden. Maar wat we ook geleerd hebben is dat we technologische voortuitgang wel moeten bedwingen.

Alle verandering, en daarmee dus ook ontwikkeling, kent zijn eigen voor- en nadelen. Ook binnen de beeldcreatie is er voor de voordelen voldoende ruimte voor A.I.. Maar A.I. kan ook nadelen met zich meenemen en daar moeten we ons bewust van zijn en ons tegen wapenen.

Vanzelfsprekend zullen er surrealistische fotografen zijn die A.I. omarmen. Het kan hun helpen het werk van ‘hun dromen’ te maken. Overigens moeten de huidige A.I.-mogelijkheden dan dus nog wel verder geperfectioneerd worden, maar dat is vanzelfsprekend slechts een kwestie van tijd.

Maar laten we ook eens kijken naar een andere tak van sport: de journalistieke fotografie. Het doel hiervan is om te volgen wat er gebeurt en dat vast te leggen in beeld. Je zou ook kunnen stellen dat de journalistiek fotograaf zich bezighoudt met het fotograferen van onderwerpen zonder daarop in te willen grijpen. Daarom zullen dit soort fotografen bijvoorbeeld geen elementen toevoegen of verwijderen uit een foto. Het moet er zoveel mogelijk uitzien “zoals het is”.

Een tool als “Generative Fill” is voor dit soort fotografen een doodzonde om te gebruiken. Toch kan ook een journalistieke fotograaf A.I. prima gebruiken. Bijvoorbeeld om dit te laten helpen de camera beter of sneller in te stellen voor de juiste belichting of scherpstelling.

De vraag is daarom ook niet of A.I. binnen de fotografie nuttig zou kunnen zijn of een blijvertje is, maar hoe en waarvoor het exact wordt gebruikt. En, last-but-not-least, wanneer.

The Real Thing

Er zijn mensen die beweren dat je met A.I. misschien veel kunt, maar dat het toch nooit het zelf fotograferen zal kunnen vervangen. Resultaten behaald met A.I. zouden volgens hen altijd onrealistisch blijven omdat echte creativiteit toch alleen door mensen kan worden toegepast.

Als je creativiteit beschouwt als het vermogen om iets nieuws te bedenken of te maken, dan moet opgemerkt worden dat ook niets wat wij bedenken bestaat zonder basis. Daarmee bedoel ik dat creativiteit betekent dat we bestaande zaken opnieuw rangschikken of op een andere manier gebruiken. Die nieuwe combinatie kan dan misschien een nieuw ding zijn, maar daar waar het mee is gebouwd bestond al. Creativiteit heeft dus vooral met origineel rangschikken te maken. De eerste zijn die dit op deze manier zo doet.

Dit is misschien een confronterende en wellicht ook een beangstigende vraag, maar waarom zou een computer niet origineel kunnen gaan rangschikken? Waarom zou een computer niet als eerste tot een nieuwe combinatie kunnen komen? Hij kan immers, net als wij, putten uit bestaande zaken en die met elkaar in verband brengen. Op dit moment is het verbanden leggen voor dit soort systemen nog wat problematisch en zijn het vooral verbanden die wij vooraf hebben aangegeven, maar waarom zou dat zo moeten blijven? Immers, we zijn nog maar net begonnen met A.I., het einde is nog lang niet in zicht!

Bedreigend

Zo bedreigend als Nikon A.I. voor haar businessmodel ziet, zo bedreigend beschouwen notoire fotografen A.I. misschien wel voor henzelf. We willen niet voor niets graag geloven dat er niets kan komen dat creatiever kan zijn dan wij. Want de mens is toch superieur?

Maar ik denk dat dit slechts tijdelijk van aard is. Niemand vreest de rekenmachine meer terwijl hij toch beter is gaan rekenen dan de mens. Sterker nog, velen rekenen niet meer of matig omdat er tegenwoordig rekenmachines zijn.

Toen de rekenmachine zijn intrede deed, was er veel weerstand. Maar waar is die weerstand nu? Kinderen leren op school te werken met rekenmachines en ze mogen tijdens examens worden gebruikt.

Nu is er wel een verschil tussen rekenmachines en A.I. omdat we niet geloven dat de rekenmachine ons uit kan roeien. Kunstmatige Intelligentie zou dat mogelijk wel kunnen doen. Het verschil tussen de rekenmachine en A.I. is namelijk het lerend vermogen. Dit vermogen is nodig om goed te functioneren maar kan ook funest uitpakken. De A.I.-omgeving leert door feedback en wordt ‘slimmer’. Maar wat als hij slimmer wordt dan de mens? Wat als wij niet meer begrijpen hoe hij tot zijn conclusies komt? Wat als wij de A.I. niet meer kunnen controleren en wat als we de uitvoering van diens conclusies niet meer kunnen tegenhouden?

Wanneer we aan een onbegrensd A.I.-systeem zouden vragen hoe we de milieuproblemen zo goed mogelijk kunnen oplossen, dan moet hij wel tot de conclusie komen dat verreweg de meeste van deze problemen door de mens ontstaan en dat er domweg teveel mensen zijn en dat daar dus op ingegrepen zou moeten worden om de problemen op te lossen. Dat zou erg bedreigend voor ons als soort kunnen zijn wanneer we deze A.I. niet tegen zouden kunnen houden om zijn oplossing tot uitvoer te brengen.

A.I. is dus niet zomaar een geavanceerde rekenmachine die sneller of slimmer rekent. Maar of we de huidige A.I. in Photoshop als bedreiging moeten zien voor fotografie, dat betwijfel ik ten zeerste. Vergeet niet, het is nog interessant genoeg in de echte wereld voor wie het kan zien en hoewel mensen van sprookjes houden, de meesten weten dat het leven zich in een echte wereld afspeelt.

Gebruik “Generative Fill” daarom als je het leuk vindt of er een toepassing voor ziet, maar verwar het niet met realiteit en wek al helemaal niet de suggestie alsof het werkelijk is. Geen Starwars acteur vertelt in een interview nadat de opnames zijn gemaakt dat hij echt door de ruimte heeft gevlogen. Dat maakt de film kijken niet minder leuk of minder interessant. Maar na de film stappen we gewoon weer op de fiets en rijden door de regen van de bioscoop naar huis. Dan voel je de regen op je gezicht, jouw echte regen. Ook leuk!