Sommige fotografen gebruiken een externe lichtmeter, andere fotografen zweren bij het histogram in hun camera om de juiste instellingen voor het licht te kunnen bepalen. Wat is nu eigenlijk beter?
Histogram
Het histogram in een camera is een grafiek die de hoeveelheid pixels van een bepaalde helderheid in de gemaakte foto laat zien. Bevinden zich veel donkere punten in foto, dan zullen in het linkerdeel van de histogram daarom hoge waarden verschijnen. Zitten er juist veel heldere punten in, dan zullen rechts in de grafiek pieken zichtbaar worden.
Het histogram wordt samengesteld op grond van de gegevens die de sensor heeft gemeten. Omdat in de sensor gereflecteerd licht van het onderwerp terechtkomt, vindt de meting plaats op basis van gereflecteerd licht. Het histogram laat dan ook waarden zien die gemeten zijn door de sterkte van het gereflecteerde licht te meten. De kleur van dat licht maakt daarbij niet uit.
De ingebouwde lichtmeter gaat uit van de gegevens zoals die in het histogram staan. De ingebouwde lichtmeter is dus geen meter, maar een stukje software. Laat het histogram veel waarden links zien, dan zal de interne belichtingsmeter op basis daarvan adviseren om de ISO-waarde, het diafragma en/of de sluitertijd te veranderen om dat probleem op te lossen. Het algoritme dat wij de interne belichtingsmeter noemen, probeert met deze verandering het histogram dus naar het midden op te schuiven.
Er zijn echter omstandigheden waarbij dit niet wenselijk is. Wanneer een foto wordt gemaakt van een model met donkere haren in een donkere kamer (zie afb 4), dan bevinden zich logischerwijs in deze foto relatief veel donkere punten. Dat is juist. Het histogram zal daardoor een patroon laten zien dat links hoge waarden vertoont. Deze foto kan desondanks natuurlijk nog steeds goed belicht zijn en het "afwijkende histogram" wil je dan juist niet ‘opschuiven’.
Je kunt dus niet zeggen dat een belichting goed is als het histogram zich maar in het midden bevindt. Dat is een te simpele redenering die alleen opgaat voor standaard foto's. Om met een histogram de juiste belichting te kunnen bepalen moet je dan ook de foto zien. Op basis van de foto kun je voorspellen hoe het histogram er uit zou moeten zien. Ziet het er anders uit dan verwacht, dan moet je de instellingen aanpassen totdat het histogram wel op die plek verschijnt.
De software gebruikt voor de interne belichtingsmeter van nieuwe camera’s beschikt over een zekere mate van “intelligentie”. Dat wil zeggen dat ze bepaalde foto’s herkennen en daar rekening mee houden. Je hebt dus kans dat een donkere portretfoto herkent wordt en dat de belichtingsmeter het opschuiven daarom niet of slechts weinig zal adviseren. Maar een dergelijke extreme foto zoals afb 4 hiernaast wijkt waarschijnlijk zo ver af van het ‘normale’ dat je daar in dit geval niet teveel op mag rekenen.
Stel je de belichting met de hand in dan zul je bij afwijkende situaties dus een aangepast histogram moeten verwachten. Voor een foto die overdag buiten wordt genomen geldt dat een fraai verdeeld histogram (berg met piek in het midden, aflopend naar vrijwel nul aan beide zijden) het bewijs is dat de foto goed belicht is, maar is de scene op de foto iets donkerder, verwacht dan ook dat het histogram iets naar links zou moeten staan (zie afb 2).
Losse lichtmeter
Met een externe lichtmeter (zie afb 1) die zich dus niet in de camera bevindt maar die je los bedient, meet je niet het gereflecteerde licht, maar het licht dat op het onderwerp valt. Iets wat vroeger al werd gedaan (zie afb 3) omdat er toen nog geen interne lichtmeters waren.
Juist omdat de externe lichtmeter geen rekening houdt met het gereflecteerde licht, maakt het onderwerp waar het licht op terecht zal komen niet uit. Het voordeel hiervan is dat de meting niet in de war kan worden gebracht door de reflectie.
Laten we nog eens kijken naar het portret in de donkere kamer van afb 4. Als je gebruik maakt van de interne lichtmeter die de scene niet herkent en je de instellingen die deze lichtmeter adviseert overneemt, dan zul je zien dat de foto te licht wordt. De lichtmeter is immers tot de conclusie gekomen dat het onderwerp nogal donker is en geeft instellingen af om dat te kunnen compenseren.
Maar voor de externe lichtmeter maakt het niet uit of zich in de scene iemand met donkere of licht geleurde haren bevindt. Het apparaat meet immers het licht dat naar de scene toegaat (er op terechtkomt), niet wat er door gereflecteerd wordt. En daarom zal de losse lichtmeter geen onjuiste gegevens voor de belichtingsinstellingen verstrekken.
Nu zou je kunnen denken dat je met een histogram bij afwijkende situaties niet goed uit de voeten kunt. Dat is echter niet waar. Je moet alleen goed weten hoe het werkt en kunnen inschatten welk histogram je onder welke situatie zou moeten verwachten zodat je daar rekening mee kunt houden.
Wat is beter?
Misschien ben je voor jezelf tot de conclusie gekomen dat het werken met een externe belichtingsmeter beter zou zijn dan werken op basis van het histogram. Maar dan onderschat je de waarde van het histogram! In dit artikel hebben we alleen gekeken naar het vinden van de juiste belichtingsinstellingen en het klopt dat daarvoor de externe belichtingsmeter, met name in extreme situaties, vaak gemakkelijker de juiste resultaten oplevert.
Maar een histogram geeft ook inzicht in clipping (wat een externe lichtmeter niet doet) en voor een externe lichtmeter moet je extra apparatuur aanschaffen en meenemen, ook in het geval dat je met een histogram prima uit de voeten zou kunnen. Daarnaast is de externe lichtmeter niet in alle situaties te gebruiken. Bijvoorbeeld niet voor het bepalen van de juiste belichting van onderwerpen die ver weg staan.
Hierdoor kun je het een niet zo maar met het ander vervangen. Ze hebben allebei hun eigen voor- en nadelen en daarom zou je geen van beiden moeten willen missen.