Als je een foto van een schilderij met een flitser wilt maken dat zich achter glas bevindt, dan kun je veel hinderlijke schittering op de foto verwachten. Lees hier hoe je dat kunt voorkomen.

Reflectie

Dit probleem los je op door eerst goed te begrijpen waardoor het probleem precies ontstaat. En dat heeft alles met reflectie te maken. Je moet er voor zorgen dat de camera geen last heeft van de reflectie die door de flitser wordt veroorzaakt.

Laten we eens naar afb 1 kijken. Het licht dat vanuit lamp A naar het schilderij gaat, wordt gedeeltelijk gereflecteerd. Omdat het oppervlak van het schilderij niet 100% glad is, worden de reflecterende lichtstralen in verschillende richtingen gereflecteerd. Daarvan hebben we er maar een paar getekend. Het glas helpt mee om schittering te zien op de foto. Zonder glas heb je daarom minder problemen.

Enkele lichtstralen (aangeduid met C) leveren geen probleem op maar sommige (aangeduid met D) wel omdat deze in de lens terechtkomen. Die laten zich daar zien als schitteringen op het kunstwerk.

Nu zou je misschien kunnen denken dat glas het licht altijd in één richting reflecteert maar dan zou het oppervlak waardoor het licht reflecteert wel helemaal glad moeten zijn. Het schilderij, dat zich achter het glas bevindt en waar ook lichtstralen tegenaan komen, reflecteert het licht net zo goed als het glas zelf en dat in nog meer verschillende richtingen omdat het oppervalk van het schilderij zeker niet vlak is en allerlei oneffenheden vertoont. 

Bij sommige schilderijen valt dit trouwens mee. Dat komt dan omdat het een aquarellen betreft. Aquarellen worden met waterverf gemaakt en worden door het glas redelijk 'plat' gedrukt. Dikke olieverfklodders maken het leven van de fotograaf moeilijker. 

In afb 2 zien we een foto gemaakt met de opstelling zoals in afb 1 weergegeven. Hierin is goed te zien hoe het licht van de flitser op sommige plekken ongunstig wordt gereflecteerd door deeltjes in de verf. We herkennen dit in deze foto als witte puntjes. Dit verpest de foto. Het lijkt er zelfs op dat het schilderij beschadigd zou zijn. Maar er is nog iets te zien. De flitser is gericht op het midden van het werk en geeft daardoor meer licht in het midden af dan aan de zijkanten. Hierdoor ontstaat een 'pit'. Vooral in de hoeken is dit goed te zien. Daar is sprake van vignettewerking. 

De schittering uit zich niet altijd op dezelfde manier. Dit is heel afhankelijk van het type werk dat wordt gefotografeerd en de hoek die de camera en de flitser maken ten opzichte van het schilderij. In sommige gevallen lijkt het dus heel goed te gaan met een dergelijke opstelling, maar vaak zie je toch nog wel ergens de reflectie van de flitser in het glas terug. 

De opstelling zoals in afb 1 gebruikt werkt daarom meestal niet voor het maken van een foto van een schilderij achter glas. Je zult iets anders moeten verzinnen.

Bouncing

Een eenvoudige manier om dit probleem op te lossen is om gebruikt te maken van bouncing. Daarvoor richt je het licht van de flitser op bijvoorbeeld een witte muur of een stuk wit karton en laat vervolgens het licht dat daar vandaan komt op het schilderij vallen.

In afb 3 zien we een dergelijke opstelling. Het licht uit lamp A wordt via het witte oppervlak E weerkaatst op het schilderij. Dit licht is hierdoor zo diffuus geworden, het gaat immers alle kanten op, dat er vrijwel geen sprake meer is van de schittering zoals we deze in afb 2 zagen.

In afb 4 zien we een foto van hetzelfde schilderij gemaakt met behulp van deze techniek. Hier is goed te zien dat het beter werkt om de foto op deze manier te maken. Dit pit en vignette zijn verdwenen, net als de schittering in de verf.

Polarisatiefilter

Een polarisatiefilter helpt je bij het wegfilteren van reflecties en schitteringen. Alleen het licht dat uit een bepaalde richting komt, wordt doorgelaten.

Je kunt daarom een polarisatiefilter gebruiken om een schilderij achter glas te fotograferen. Ontstaat er echter een pit en is er sprake van vignette, dan helpt een polarisatiefilter daar natuurlijk niet tegen. 

Softbox

Wanneer je een grote softbox gebruikt, dan is dat in dit geval vergelijkbaar met bouncing. Het voordeel van een dergelijke softbox is dat je de afstand tot het schilderij zelf kunt bepalen en je niet afhankelijk bent van de kleur van de wand of het plafond dat je gebruikt om te bouncen als je niet beschikt over een reflectiescherm.

In afb 5 zie je hoe een softbox wordt gebruikt om het licht van lamp A naar het schilderij te sturen. Vanaf de oppervlakte E van de softbox komen talloze lichtstralen alle kanten op richting het schilderij. Hetzelfde wat ook bij bouncing gebeurt. Afb 6 laat het resultaat van deze opstelling zien. Zoals verwacht geen pit, geen vignette en geen schittering natuurlijk.

Alles heeft zijn voor- en nadelen. Zelf geef ik om praktische redenen de voorkeur aan het fotograferen van dit soort schilderijen met een softbox, maar je moet daarvoor wel over een grote softbox beschikken en maak je de foto op een vreemde locatie dan is het misschien toch wat praktischer om te bouncen zodat je niet allerlei spullen mee hoeft te nemen.

Anders bekeken

Wanneer we nogmaals naar een model van de situatie kijken dan zien we dat de hoek die de lens moet maken om het schilderij in zijn geheel erop te krijgen, bepalend is voor de mogelijkheid dat reflectie ontstaat.

In afb 7 zien we de hoek vanuit de camera om het gehele kunstwerk te kunnen fotograferen. Plaatsen we een lichtbron gericht op het kunstwerk in die driehoek of in de ruimte daarnaast, dan hebben we last van schittering, maar plaatsen we de lichtbron in ruimte A of B, dan zal er geen reflectie ontstaan richting de camera.

Je ziet aan dit model direct hoe schuin de flitser opgesteld moet worden en daaruit kun je ook meteen de conclusie trekken dat je twee flitsers nodig zult hebben om het gehele werk egaal te kunnen belichten. Gebruikmaken van bouncing of van een softbox zoals hierboven beschreven is dus wel een stukje gemakkelijker.

Reflectie van jezelf

Hoewel het schilderij dat we voor dit artikel gebruikte was voorzien van glas, zien we niet onszelf of de camera in het glas weerspiegelt. Mogelijk heb je dat niet en zie je jezelf in het glas terug.

Zelfs als schittering voorkomen wordt kan het dus zijn dat er nog van een ander probleem sprake is. Je kunt jezelf weerspiegeld zien in het glas. Want wat gebeurt er? Het licht komt ook op jou en de camera terecht en de weerkaatsing daarvan zien we terug in het glas.

Dit kun je voorkomen door achter de camera een zwart gordijn op te hangen. Het licht wordt hierdoor geabsorbeerd en gaat niet langer meer richting het schilderij. Als je de methode van de twee schuin opgestelde lampen gebruikt aan weerszijden van het schilderij, zul je hier waarschijnlijk ook geen last van hebben.

Samenvatting

Wil je voorkomen dat het glas voor een schilderij leidt tot schittering, gebruik dan een polarisatiefilter, een softbox of bounce het licht om dit te voorkomen. Ontstaat een pit, gebruik dan een softbox of bouncing, een polarisatiefilter helpt dan niet meer. Zie je jezelf terug in het glas, hang dan een zwarte doek op achter de camera zodat ook dit verdwenen is.