Om portretfoto's te maken wordt vaak 'Rembrandt Lighting' gebruikt. Maar in praktijk blijken veel fotografen dit best moeilijk te vinden. Na het lezen van dit artikel is het toepassen van Rembrandt Lighting hopelijk geen probleem meer!
Rembrandt Lighting
Als er een standaard light setup is die veel wordt gebruikt tijdens portretfotografie in een studio, dan is het wel Rembrandt Lighting. Voor deze vorm van belichting kun je met een enkele lichtbron al uit de voeten, maar vaak wordt er toch een reflector of een tweede lichtbron bij gebruikt.
De naam 'Rembrandt Lighting' is ontleend aan de schilder Rembrandt van Rijn die deze manier van verlichten in een aantal van zijn schilderijen gebruikte. Je herkent deze belichting aan een verlicht driehoekje (de zogenaamde Rembrandt-patch) onder een oog.
In afb 1 zie je een deel van een zelfportret van Rembrandt. Het licht komt voor de kijker van links zoals de pijl aangeeft waardoor de neus een schaduw werpt naar rechts. Deze schaduw loopt over in de schaduw op de wang. Hierdoor ontstaat een driehoek van licht onder het oog.
Waarom Rembrandt Lighting?
Deze belichting wordt meestal gebruikt om een dramatisch portret te maken. Maar het is ook goed geschikt wanneer het onderwerp een wat rond of vol gezicht heeft. Rembrandt Lighting creëert door de driehoek namelijk de suggestie van een langwerpig gezicht. Je zou ook kunnen zeggen: het onderwerp lijkt er slanker door.
Hard of zacht licht
Om goed met Rembrandt Lighting te kunnen experimenteren, kun je het beste werken met hard licht. Voor de foto’s hiernaast hebben wij daarom een flitser gebruikt zonder dat daar een softbox of paraplu op is geplaatst.
Je kunt wel degelijk Rembrandt Lighting laten ontstaan met zacht licht, maar door het gebruik van zacht licht zullen de schaduwen meer geleidelijk van licht naar donker verlopen en is het effect daardoor wat moeilijker om te zien.
Richting van het licht
Het belangrijkste aspect om bij Rembrandt Lighting rekening mee te houden, is de richting van het licht. In afb 1 zagen we al dat het licht een beetje van boven en de zijkant kwam. Wie de schaduwen goed analyseert ziet dat ook. Daarom is het plaatsen van de flitser op 45 graden voor het onderwerp niet genoeg. Je zult de flitser ook hoger moeten opstellen als het hoofd van het onderwerp. Ongeveer een hoofdlengte hoger.
Hoe doe je dit nu goed? Je kunt natuurlijk kijken of het driehoekje ontstaat. Sommige flitsers hebben de mogelijkheid om modellicht in te schakelen waardoor dat wat gemakkelijker wordt. Maar je kunt ook kijken naar het catchlight en vaak is dat wat eenvoudiger. Catchlight is de weerspiegeling van het flitslicht (of met modellicht) in de ogen.
Kijk eens goed naar het schilderij van Rembrandt. In de ogen van het onderwerp zie je het catchlight geschilderd. Dit laat nog maar eens goed zien wat voor een meester deze schilder was. Hij had een enorm goed besef van licht en welk effect dit sorteerde, en werkte daarbij ook nog eens zeer gedetailleerd.
In afb 2 hebben we een sterke vergroting van het oog geplaatst. Als je dit oog als een klok beschouwd, dan bevindt zich het catchlight in het schilderij op ongeveer 22:00 uur. Dat klopt natuurlijk want het licht moet van de zijkant komen (vandaar aan de linkerkant van het oog) en van boven (vandaar boven 21:00 uur).
Nu zou het licht natuurlijk ook van rechts kunnen komen. In dat geval zou het catchlight zich op 02:00 uur moeten bevinden (rechts en boven de 03:00 uur).
Kortom, wil je Rembrandt Lightning bewerkstelligen bij een gezicht dat recht naar voren wijst, zorg dan dat het catchlight zich op 22:00 uur of op 02:00 uur in het oog bevindt. Dus boven de helft van het oog en in een hoek van 45 graden ten opzichte van de verticale as door de pupil.
Wanneer we kijken naar afb 3, dan zien we een oog van het model dat op ongeveer dezelfde plaats als in het schilderij het catchlight zich bevindt. We konden de positie van de flitsers hiervoor eenvoudig vinden door het modellight van de flitser aan te zetten en in het oog te kijken. Heb je geen modellight, dan kun je natuurlijk testfoto’s maken maar met een zaklampje op de hoogte en vanuit de richting van de flitser, kun je hetzelfde voor elkaar krijgen.
De foto
Door de flitser op deze manier te plaatsen en een foto te maken, zien we (zie afb 4) dat het driehoekje van licht inderdaad onder het oog ontstaat. Precies wat we willen!
We kunnen, wanneer we het gezicht aan de schaduwkant te donker vinden, dit wat bijlichten door een reflector te gebruiken of een tweede flitser daarvoor te gebruiken.
Hoofd kantelen of draaien
Bij de opstellingen tot nu toe hebben we ons onderwerp steeds min of meer recht naar de camera laten kijken. Maar wat gebeurt er wanneer het hoofd gekanteld wordt?
In afb 4 zien we goed het oog dat zich aan de schaduwzijde van het gezicht bevindt. Maar door het model haar kin verder naar beneden te laten wijzen (zie afb 5), zien we dat een schaduw door de wenkbrauwboog wordt opgeroepen die het oog deels in de schaduw zet. Hoe dieper de kin, hoe verder het ook in de schaduw zal verdwijnen, maar hoe hoger de kin, hoe meer de ruimte onder de schaduw van de neus verlicht wordt (dat zie je deels in afb 4). Kortom, dit komt behoorlijk nauwkeurig.
En wat doe je als het hoofd ten opzichte van de camera wordt gedraaid? Afb 6 laat zien dat er in dit geval eerder split lightning dan Rembrandt lightning ontstaat. In dat geval verplaats je de flitser mee zodat opnieuw dezelfde hoek wordt gemaakt. Of liever nog, laat het model stil zitten en verander niets aan de flitser, maar verander de positie van de camera (zie afb 7). Hierdoor zal onder het oog het driehoekje blijven verschijnen maar kijk je wel vanuit een andere hoek tegen hetzelfde gezicht aan.
Conclusie
Het gebruikmaken van 'Rembrandt Lighting' is dus helemaal niet moeilijk wanneer je op het catchlight let. Zorg dat dit zich op 22:00 of 02:00 uur bevindt. Maak je daarbij gebruik van hard licht, dan tekent zich een heel duidelijke driehoek van licht onder het oog af.
Wordt zacht licht gebruikt, dan verloopt deze driehoek gelijkmatiger naar de schaduw.
Het model moet echter wel stil blijven zitten. Het hoofd wat draaien of slechts een klein beetje kantelen naar boven of naar beneden heeft meteen veel invloed op het resultaat.