Fine Art fotografie heeft als doel om met behulp van fotografie kunstwerken te maken. Het kan heel intens zijn om hieraan met een fotograaf te werken. Welke rol speelt het fotomodel hier eigenlijk bij?
Fine Art Photography
Fine art fotografie is een vorm van fotografie waarbij de fotograaf probeert een impressie van een gedachte of emotie weer te geven in een fotografisch kunstwerk. Het kunstwerk is dus een foto. Het primaire doel hiervan is niet om een mooie foto te maken. De foto is bedoeld om een reactie bij de kijker op te roepen. Een reactie die de kijker aan het denken zet. Dat kan een confrontatie zijn of bijvoorbeeld een herkenning. Zolang het maar iets met hem doet.
Is het anders dan andere fotografie?
Als je meewerkt aan fine art, dan maak je kunst. De foto zelf is het doel, iets wat fine art fotografie anders maakt als bijvoorbeeld productfotografie of modefotografie. Bij dat soort disciplines gaat het immers om het product of om de kleding. Bij fine art is de foto zelf dat waar het om gaat.
Daar waar veel fotografie zowat rationeel benaderd zou kunnen worden omdat het een realistisch beeld geeft van wat er te zien is, is fine art vooral sensitief van aard. Techniek is secundair omdat het slechts een hulpmiddel is. Het gaat om uiting te geven aan een gevoel of aan een gedachte. Meer als bij andere stijlen van de fotografie moet je daarom bij fine art in staat zijn te begrijpen waar het omgaat en je er goed op in kunnen leven.
Niet alleen voor fotografen kan fine art een vorm van kunstbedrijven betekenen. Voor fotomodellen kan fine art fotografie eenzelfde soort interessante uitdaging zijn. Het doel is immers niet om er ‘zo mooi mogelijk’ op te staan en zelfs niet om per se jezelf op de foto terug te zien. Het is het werken aan de totstandkoming van kunst waarbij het fotomodel een visueel onderdeel van het kunstwerk wordt.
Bij fine art fotografie dragen fotomodellen vaak actief bij aan de totstandkoming van de foto doordat ze suggesties doen, verschillende uitdrukkingen of poses aannemen en meedenken over de vorm en inhoud van de te maken foto. Dat fine art een uitstekende samenwerking tussen de fotograaf en het fotomodel nodig heeft, behoeft hierom maar weinig verdere toelichting.
Over inleven gesproken
Doordat in de praktijk het idee van de foto meestal door de fotograaf wordt ingebracht, is het fotomodel vaak reactief. Ze reageert op het idee dat de fotograaf heeft bedacht. Hij brengt zijn idee dikwijls als een soort ruwe schets in en probeert daarmee het model te voorzien van de informatie die zij nodig heeft om hem te kunnen helpen de foto te maken.
Dat overbrengen kan tijdens de shoot plaatsvinden maar vindt bij voorkeur al lang voor de shoot plaats. Via email of bijvoorbeeld gesprekken kunnen fotograaf en fotomodel daarvoor al met het gekozen thema bezig zijn voordat ze afspreken om dit op de set om te gaan zetten naar een foto.
Van het fotomodel wordt in dergelijke situaties natuurlijk verwacht dat zij zich kan inleven in het thema en het juiste gevoel om kan zetten naar poses en uitdrukkingen. Het komt af en toe voor dat een model niets heeft met een bepaald thema. In dat geval is ze daarvoor niet het geschikte fotomodel en kan ze dat maar beter zo snel mogelijk aangeven. Ben je niet in staat je in te leven, of zie je het thema niet zitten, dan is het beter er niet aan te beginnen: het wordt dan toch niets.
Lukt het wel om het thema te begrijpen en om je erin te verplaatsen, dan start de volgende fase van de samenwerking. Het fotomodel gaat zich verplaatsen in de personage die voor de foto nodig is. Daar kan ze vaak al tijdens de voorbereiding doen, maar ook tijdens de shoot zelf. De fotograaf kan daarbij behulpzaam zijn. Hij kan tijdens de shoot een rol spelen in de scene waardoor het fotomodel geholpen wordt gemakkelijker het gewenste personage aan te nemen. Ook kan hij randvoorwaardelijke ondersteuning bieden: zorgen voor bijvoorbeeld de juiste temperatuur, de aanwezigheid van props of muziek.
Het is belangrijk dat de fotograaf beseft dat het fotomodel een rol aan moet nemen en dat dit inspanning kost. Daar kun je hem ook op wijzen. Het kan misschien leuk zijn om een heks of een engel te spelen, maar het kost ook energie. Als fotomodel werken betekent nu eenmaal inspanningen leveren. Het is zeker niet alleen de fotograaf die aan het werk is en dat mag hij ook best weten!
Hoe leef je je in?
Als fotomodel is het belangrijk goed te begrijpen wat de bedoeling is en hoe het idee visueel moet worden neergezet. Neem de tijd om dat goed tot je door te laten dringen en ga daarvoor de dialoog met de fotograaf aan.
Stel dat het idee is om de suggestie te wekken dat het model ’s nachts een oude houten boot op het strand moet trekken van een onbewoond eiland. Het helpt je dan als model wanneer je jezelf daarbij de tijd gunt om antwoord te vinden op de onderstaande vragen (de vijf w’s):
- Wie staat er op de foto?
- Wat is er precies aan de hand?
- Waarom gebeurt dat?
- Waar speelt het zich af?
- Wanneer speelt het zich af?
Daarnaast zou je jezelf kunnen afvragen, dat als de persoon op de foto echt had bestaan of zou bestaan, wat, gezien vanuit haar persoonlijkheid, logisch voor haar zou zijn geweest wat ze zou doen en hoe ze er dan uit zou zien. Ook voor fine art geldt immers dat de uiteindelijke foto geloofwaardig moet zijn, al is de afbeelding nog zo onaards of afwijkend van de ons omringende werkelijkheid.
De omgeving waarin de foto wordt gemaakt die hiervoor nodig is, wijkt meestal sterk af van de omgeving die straks op de foto terecht komt. Je trekt niet echt aan een boot en er is geen strand. We zien dit terug in afb 2.
Ons model heeft hiervoor de kettingen van twee fietsloten gepakt. Het uiteinde van een van de kettingen wordt vastgehouden door een klem op een statief. Ze kan nauwelijks kracht zetten want dan zou het statief verrijden. De andere ketting vormt een cirkel rond haar arm en zit dus helemaal nergens aan vast. Deze moet alleen maar meewerken aan het idee dat ze fors moet trekken, de kijker stinkt daar wel in, is onze ervaring.
Je ziet dat ons model begrijpt wat ze de kijker moet laten geloven en met haar lichaamshouding en blik probeert ze daarom, naast haar spierspanning, het idee neer te zetten dat het lijkt alsof ze iets vooruit trekt. Haar stappen zijn niet groot want zo loop je nu eenmaal niet door het water.
Pas tijdens de nabewerking is pas echt goed te zien of alles klopt. In afb 2 zien we hoe we met Photoshop ervoor gezorgd hebben dat het statief niet meer te zien is, dat er een egale achtergrond is ontstaan en dat ze door het water loopt. En juist dat laatste is belangrijk. Geloven we dat ze echt door het water naar de kant loopt? Ja, dat doen we. Ze heeft de juiste stap gemaakt, zo ziet dat er immers in werkelijkheid uit.
Nu gaan we de rest erbij maken. Er komt een ketting bij en beide kettingen worden verlengd. Ze zitten vast aan een oude houten boot. In de nachtelijke lucht zien we sterren. Het plaatje is klaar.
Hogeschool
Fine art is een moeilijke vorm van fotografie die een heel eigen inspanning kost. Niet alleen voor de fotograaf, maar juist ook voor het model. Wat dat betreft zou het met recht de hogeschool van de fotografie genoemd mogen worden. Maar laat dat je zeker niet ontmoedigen: laat de werking van fine art foto’s gewoon op je inwerken, dompel je erin onder en word er een mee. Je raakt er dan vast en zeker verknocht aan!