Wat maakt de ene fotograaf beroemd en goedbetaald en houdt de ander onbekend? Gaat het hierbij alleen om kwaliteit of spelen ook andere zaken een rol?

Fotografiestudenten merken soms op dat ze niet zoveel verschil zien tussen het werk van fotografen, op enkele uitzonderingen na. Wat maakt het nu, vragen zij zich af, dat de ene fotograaf dan toch beroemd en goed betaald wordt en de ander onbekend blijft en soms moet sappelen?

De harde werkelijkheid

Het klopt dat veel fotografen technisch gezien vergelijkbaar werk leveren, maar beroemdheid in fotografie hangt niet alleen af van technische kwaliteit. Fotografen die beroemd worden, hebben soms een onderscheidende visuele stijl. Denk aan een specifieke manier van belichting, compositie of kleurgebruik waardoor hun werk direct herkenbaar is. Annie Leibovitz staat bijvoorbeeld bekend om haar iconische portretten met dramatische belichting en storytelling.

Het kan ook zijn dat de fotograaf als eerste met een geheel nieuwe techniek komt, een bijzondere goede storyteller is of een andere stijl hanteert zodat dit hem geschiedenis laat schrijven. Allemaal waar, maar er is natuurlijk vaak wel wat meer aan de hand.

Gelijk

De eerlijkheid gebied ons te vertellen dat "uniek zijn" zeker voor een aantal bekende fotografen opgaat, maar lang niet voor allemaal. Veel van wat door fotografen geproduceerd wordt kan immers ook door anderen zijn gemaakt en mist zelfs dikwijls een persoonlijke blauwdruk. Met name als het om commercieel werk gaat. Daarvan wordt immers vaak geëist dat het binnen bepaalde randvoorwaarden blijft en juist niet te ‘anders’ mag zijn.

Daarnaast nemen fotografen bewust en onbewust veel over van anderen waardoor er trends in fotografie ontstaan. Trends waarvan het publiek en de clientèle bewust en onderbewust verwacht dat die gevolgd worden. Dus zo uniek of bijzonder is het gros van het werk en daarmee de fotografen dus helemaal niet. Maar waarom is dan toch die ene fotograaf wel bekend en rijk geworden en kennen we van de ander niet eens de naam? Een hele goede vraag!

Succes

Als professioneel fotograaf moet je geld verdienen. Het is immers jouw professie, jouw vak, een bezigheid waarvan je moet leven. Net als binnen veel andere vakgebieden wordt de hoeveelheid geld die je ermee verdient vaak beschouwd als mate van succes.

Dat dit een beperkte opvatting is van succes, begrijpen we allemaal. Heel beroemde fotografen uit het verleden werden niet rijk van het maken van foto’s. Denk maar eens aan Vivian Maier die decennialang werkte als kindermeisje en fotografeerde in haar vrije tijd. Ze stierf in 2009 in armoede, zonder financiële opbrengsten uit haar fotografie, maar wordt nu internationaal gewaardeerd. Succesvol dus, maar arm en tijdens haar leven niet bekend.

Als je foto’s maakt die maatschappelijke impact hebben, zoals het veranderen van perspectieven of het aanwakkeren van discussies, zou ik dat ook zeker succesvol willen noemen. Zelfs al wordt er geen geld mee verdiend en kent niemand jouw naam. En wat te denken over het gevoel dat het werk dat je maakt oproept? Het kan heel betekenisvol voor jezelf of voor een ander zijn. Hoe succesvol ben je dan eigenlijk wel niet?

Wat de reden ook mag zijn om succesvol in fotografie te willen worden, in de professionele fotografie gaat het uiteindelijk om een stabiele stroom van opdrachten te genereren zodat je daar voldoende inkomen mee kunt realiseren. Lukt je dat niet, dan kun je het op professionele voet op lange duur niet blijven volhouden.

Verwacht overigens van dat inkomen niet al te veel. Zeker in Nederland niet. Natuurlijk zijn er fotografen die goed betaald worden, maar voor de meeste professionals geldt dat wat je aan het eind van de maand overhoudt relatief laag is. Menig fotograaf verdient niet veel meer dan het minimum en moet er andere dingen naast doen om het salaris in voldoende mate aan te kunnen vullen. Vaak zie je daarom dat ze fotografiecursussen aanbieden, lesgeven, apparatuur verkopen, merken aanprijzen of er zelfs een heel andere baan naast hebben.

Andere redenen

Sommige mensen zijn niet per se uit om geld te verdienen, maar om erkent te worden. Het gaat dan dus puur om de bekendheid te vergroten. Beroemd zijn geeft sommige mensen het gevoel nodig te zijn, geliefd te zijn of nuttig te zijn. Erkent te worden iets te kunnen en dat bevestigd te krijgen. En dat kun je bereiken door de concurrentie met anderen aan te gaan, bijvoorbeeld met naaste familieleden die bekend met hun fotografie werden en men daar niet voor onder wil doen, door veel in de aandacht te komen, en noem maar op.  Succes betekent voor deze mensen dus niet geld verdienen, maar bekend zijn, Zelfs als dat niet per se lucratief wordt.

Maar wat stelt bekendheid voor een fotograaf nu eigenlijk in werkelijkheid voor? Wie kan, zonder onderdeel te zijn van de wereld van fotografie, en zonder blikken of blozen, de namen van tien bekende fotografen opsommen? Vergeet niet, alleen Nederland kent al enkele honderden full-time professionele fotografen! Veel mensen herkennen wel bekende foto's, maar hebben geen idee wie die foto's hebben gemaakt. Dat zegt wel genoeg. Net zoals op moment van schrijven wordt geadventeerd met een prijs waarbij gesteld wordt dat de winnaar een "Shoot met een bekende fotograaf" kan winnen. De naam van de fotograaf wordt niet genoemd, waarschijnlijk omdat de meeste mensen die toch niet kennen. Fotografen zijn voor het grote publiek misschien wel de meest onbekende bekenden.

Een fotograaf heeft meestal geen gezicht. Voor het publiek is hij niet te zien. Men ziet alleen zijn werk. Een fotomodel staat op de foto en is daarmee veel herkenbaarder. Dit fenomeen zal zeker een rol spelen bij het onbekend blijven van fotografen, maar ook omdat fotografie als kunstvorm doorgaans minder aandacht krijgt als het werk van schilders, musici of schrijvers. Fotografen zijn overigens best vaak een beetje introvert, buitenstaanders, solisten en observanten. Mensen dus die niet altijd even graag als persoon in de belangstelling willen staan. Dit alles werkt niet mee aan de collectieve kennis over fotografen. 

Perfect World

De perfecte situatie is natuurlijk dat je je als fotograaf geheel op je werk kunt storten en dat klanten je bellen of je alsjeblieft voor ze wilt werken. Voor sommige fotografen gaat dit op. Ik ken vakbroeders en -zussen die daarom geen salesachtige initiatieven hoeven te ondernemen. Ze kunnen kiezen uit de projecten die ze aangeboden krijgen.

Maar deze ideale situatie overkomt niet veel fotografen. Voor de gevallen die ik ken gaat het alleen op voor mensen die vooral binnen de modefotografie al jaren aan het werk zijn, heel hard gewerkt hebben om te komen waar ze nu staan en zichzelf meerdere malen hebben bewezen. Maar de rest van de fotografen moet gewoon zijn stinkende best doen om aan het werk te komen. Dat gaat namelijk niet vanzelf.

Netwerken en marketing

Succesvolle fotografen (dat wil zeggen, zij die er voldoende geld mee verdienen en dat vol kunnen blijven houden zonder andere bijverdiensten) investeren doorgaans veel in netwerken, marketing en publiciteit. Ze werken samen met merken, tijdschriften of influencers, worden ambassadeur van merken, stoppen veel tijd in social media platformen en ga zo maar door. Hierdoor bereikt hun werk een groter publiek en, hopelijk, vooral ook potentiele opdrachtgevers.

Social media speelt daarbij tegenwoordig een enorme rol: Instagram en TikTok kunnen een fotograaf wereldwijd bekend maken. Wie goed met deze media om kan en wil gaan wordt “beroemder” dan zij dit dat niet kunnen of niet willen.

Wanneer je als fotograaf bekende mensen fotografeert (al doe je dat zonder er iets voor te krijgen) dan kun je mee proberen te liften op de bekendheid van die mensen. Het zegt natuurlijk niets over de kwaliteit van de fotograaf, het zegt alleen iets over het gegeven dat die bekende mensen zich door hem of haar hebben laten fotograferen, om welke reden dan ook. Maar zo ziet het grotere publiek dit blijkbaar niet. Fotografen die bekende mensen hebben gefotografeerd worden eerder als “goed” beschouwd dan fotografen die dat niet doen.

Uiteindelijk betekent bekendheid nog niet geld verdienen. Deze zaken worden weleens met elkaar verward. Zoals een aantal bekende Nederlanders soms maar moeilijk aan betaald werk kunnen komen, denk aan acteurs of presentatoren, gaat dit ook zeker op voor fotografen.

Bekendheid kan meehelpen om opdrachten te krijgen, maar is daar dus geen garantie voor. En alleen met betaalde opdrachten verdien je geld, niet met bekendheid. Van een gefrustreerde fotograaf hoorde ik ooit eens dat hij meende dat de “gemiddelde bruiloftsfotograaf” meer verdiende en een stabieler inkomen had dan hijzelf, terwijl hij toch zo vaak prijzen had gewonnen en van een zekere bekendheid genoot.

Toeval

Dan speelt er soms iets een rol dat misschien moeilijk te accepteren is. En dat is geluk of welk woord je hier ook aan toe wilt kennen. Soms draait het om toevallig op het juiste moment op de juiste plek te zijn. Sommige fotografen hebben hierdoor een iconisch moment kunnen vastleggen (bijvoorbeeld een historische gebeurtenis) en werden daardoor in één klap beroemd.

Soms kwamen fotografen door toevalligheden in de spotlights te staan die daar anders waarschijnlijk nooit in terecht waren gekomen. Want hoewel er daarna vaak nooit meer een soortgelijke foto werd gemaakt (hoeveel geluk kun je hebben?) konden ze vanaf dat moment voor hun ‘gewone werk’ veel meer geld vragen en kregen ze ook klanten die ze normaal gesproken niet zouden hebben kunnen binnenhalen.

Dat toeval zeker een rol kan spelen zien we ook in het voorbeeld van een introverte modefotograaf die tot zijn pensioen veel gevraagd werd omdat hij als jonge fotografiestudent stageliep bij een modeblad en inviel voor een fotograaf die zich die dag ziek had gemeld en men geen kant op kon. Dat bleek de opstap te worden om later voor tijdschriften als Elle en Cosmopolitan en bekende merken te gaan werken.

Kansen

Bij toeval speelt kansen zien altijd een rol. Er dient zich een gelegenheid voor (door toeval), dat een kans wordt omdat de gelegenheid wordt omgezet naar een kans. Dit klinkt wat cryptisch, maar wat ik bedoel te zeggen is dat het maar de vraag is of je deze zaken alleen als toeval moet beschouwen (je hebt er helemaal geen invloed op) of dat er toch meer aan de hand is.

Het leven biedt op ieder moment allerlei mogelijkheden. Sommige daarvan kunnen we kansen noemen. Je kunt nu stoppen met je werk, dat is een mogelijkheid. Omdat we inzien dat bepaalde mogelijkheden misschien wel bestaan maar niet erg verstandig zijn, beschouwen we deze niet echt als een kans. We willen alleen kansen pakken omdat een kans voor ons betekent “de mogelijkheid tot verbetering”.

Als je veel mogelijkheden ziet als iets wat tot verbetering kan leiden, dan zie je dus veel kansen. En alleen de kansen die je ziet kun je pakken. Sommige mensen zien veel kansen en hebben daardoor meer kansen dan anderen.

Een lang verhaal om uit te leggen dat toeval op zich niet voldoende is. Toeval zorgt voor gelegenheden, gelegenheden bieden mogelijkheden, maar in die mogelijkheden kansen zien, is iets wat mensen doen. Je hebt er dus wel degelijk invloed op.

Daarbij komt dat kansen net als vogels zijn. Ze blijven niet zitten. Je moet ze pakken om te krijgen, anders vliegen ze weg. Kansen zijn altijd tijdelijk.

Als we nu weer kijken naar de beschreven ‘toevaltreffers’ dan kunnen we ons afvragen of het vastleggen van het iconische moment of het invallen voor een zieke collega wel geheel en alleen aan toeval toegeschreven moet worden. Het gaat hierbij immers ook om de lef te hebben kansen te pakken, en om er te zijn. Misschien in een aantal gevallen zelfs om kansen te creëren.

Bekenden

Wanneer je in jouw netwerk mensen hebt die je kunnen helpen, dan is dat natuurlijk heel prettig. Het meeste werk krijg je namelijk via-via. Mond-op-mond-reclame is de beste reclame die je kunt hebben. Het kost de minste inspanning en levert het meeste op. Vergeet niet: het bestaande netwerk is vaak de meest effectieve plek om te beginnen als je werk zoekt als fotograaf. Mensen in je netwerk kennen je en hebben daardoor vaak meer vertrouwen in jouw werk dan in dat van een onbekende. Het is voor jou ook gemakkelijker om een gesprek aan te knopen met iemand die je al kent dan om iemand "koud" te benaderen. 

Bedenk ook dit: de mensen die je direct kent (de eerste graads contacten) zijn de aangewezen mensen om je in contact te brengen met de tweede graads contacten. Oftewel: met hun relaties. Doordat die mensen met jou een gemeenschappelijke relatie hebben en jij door jouw eerste graads relatie wordt geintroduceerd, heb je al een voet binnen staan. En daar zitten altijd klanten tussen want als je zelf 20 contacten hebt en die hebben ieder ook weer 20 contacten, dan spreek je dus over een doelgroep van al snel 300 mensen als je rekening houdt met overlap. Tussen die 300 mensen moeten zich wel geintereseerden bevinden! En als je eenmaal aan het werk bent, en je levert goed werk af, dan groeit dat netwerk zowat vanzelf.

Onbekend beroemd

Succesvol zijn als commercieel (professioneel) fotograaf hoeft dus zeker geen maat te zijn voor de kwaliteit van het werk of de originaliteit, maar het betekent eigenlijk altijd wel dat je als fotograaf naast goed foto’s kunnen maken ook beschikt over andere talenten, zoals zakelijk inzicht, goed kunnen netwerken en soms, heel basaal, op de juiste plek zijn of de juiste mensen kennen.

Maar vergis je niet, er zijn fotografen waarvan je de naam niet zult kennen en nergens kunt terugvinden, maar die uiterst succesvol zijn. Je ziet ze niet op social media, ze prijzen geen merken apparatuur aan en je ziet ze niet in interviews. Dat hebben ze niet nodig want ze verdienen al veel respect en bekendheid binnen de professionele markt als bijvoorbeeld fashionfotograaf (een van de bestbetaalde functies als fotograaf) en verdienen daar ook een zeer goede boterham mee.

Ze kunnen naast je zitten in het vliegtuig zonder dat je ze herkent. In een spijkerbroek met trui vergezeld van een klein rugzakje. Ze zijn soms wat introvert, denken in beelden en vallen niet erg op. Dat hebben ze ook niet nodig, want ongemerkt ken je ze. Hun foto’s heb je vast wel eens gezien in bladen als Elle, Vogue, Cosmopolitan of Vanity Fair en dat is voldoende voor ze. Ze vinden hun werk leuk en uitdagend en zijn er trots op. Ze hebben niet de ambitie om herkend te worden, ze staan binnen een kleine groep al op een platform en dat is goed genoeg. Bekend zijn binnen hun werkgebied is hooguit een middel voor ze, maar zeker geen doel.