Draped Ghost

Toen wij de nieuwe kamer van mijn oudste zoon aan het inrichten waren, ontstond het idee voor deze shoot: we moeten onze spoken zelf leren verdragen, en dus niet verjagen. Waarom lees je in dit artikel.

Het huis uit

Mijn oudste zoon is zijn nieuwe kamer in Amsterdam aan het inrichten. Hij is inmiddels 22 en studeert aan de universiteit in de hoofdstad een vak dat in mijn studententijd nog niet bestond. Het begint de hoogste tijd voor hem te worden om op eigen benen te gaan staan. Hij is de eerste van de drie die het ouderlijk huis zullen verlaten, de rest zal waarschijnlijk snel volgen. Een goed ding.

Voor een ouder als ik geeft dit een ambivalent gevoel. Het is goed en nodig, maar het is op een bepaalde manier ook pijnlijk en het houdt het afscheid nemen in van een bepaalde periode. Van de drie periodes die het mensenleven kent, de periode van 0 tot 30, die van 30 tot 60 en de periode van 60 tot 90, kondigt het de laatste periode aan. Die fase leek altijd ver weg te zijn, maar nu voelt het alsof hij op de loer ligt als een kat die op het punt staat zijn prooi te bespringen.

Het is natuurlijk niet erg om lang te leven, maar niemand wil oud worden. We willen dat het doorgaat, dat onze wensen uitkomen en dat we onze doelen zullen bereiken. Maar de tijd wordt korter, grote veranderingen lijken steeds meer onrealistisch te worden en doelen steeds onbereikbaarder.

Wie terug kijkt zal waarschijnlijk tot de conclusie moeten komen dat hij ook voor dit moment ooit een ander toekomstbeeld voor ogen heeft gehad. We hebben dat niet gehaald. Het leven bleek niet zo maakbaar te zijn als dat we toen dachten en de vele kleine beslissingen en de dingen en mensen om ons heen hebben een grotere invloed op ons leven gekregen dan dat we verwacht hadden. Daardoor gebeurde niet wat ik verwacht had. Maar daardoor is het wel geworden wat het nu is. We moeten maar het beste van dit zien te maken, want dat wat we dachten zal het niet meer worden.

Als je, met deze scholing van het leven, naar je zoon kijkt terwijl we samen de Ikea meubels in elkaar zetten, dan wens ik hem toe dat het nog lang zal duren voordat hij dit ook ontdekt en dat hij tot die tijd als een god mag leven in een wereld waarop hij veel invloed denkt te hebben en waarin hij van betekenis mag zijn. Je bent jong als je naar de toekomst kijkt, en je wordt oud wanneer je naar het verleden gaat kijken.

Spoken

In ons leven nemen we een aantal spoken mee. Het zijn herinneringen en ervaringen die we niet met anderen kunnen delen. Dingen die niet meer terugkomen, maar ons wel blijven achtervolgen en blijvend invloed op ons uitoefenen. We denken er aan, we dromen er soms over, maar ze blijven slechts in onze gedachten. Het zijn dan niet zo zeer de gebeurtenissen die ons hierbij tekenden, als wel onze relaties. Hoe ze gelopen zijn, en wat er van ze geworden is.

Deze spoken zijn echt aanwezig, maar doorzichtig. Ze zijn er altijd, maar we zien ze alleen wanneer we ze zichtbaar maken, zoals op afb 1. En soms, onaangekondigd, dienen ze zichzelf aan. Verrassend genoeg zijn ze er dan weer opeens, alsof ze nooit weg zijn geweest, in al hun statigheid en hevigheid. Soms pijnlijk, maar soms toveren ze ook een glimlach op ons gezicht en denken we er in weemoed aan terug. Het zijn net zo goed de positieve als de negatieve dingen die deze spoken meenemen om ons vorm te kunnen geven. Daarom vervloeken we ze en houden we er tegelijkertijd van.

Spoken verjagen of verdragen

We kunnen deze spoken niet verjagen. Als we ze proberen te pakken, zijn ze weg. Onze handen schieten door ze heen, zo ijl als lucht. Maar achter ons doemen ze meteen weer op. De enige manier om met ze om te gaan, is door ze te accepteren, er vriendschap op basis van tolerantie mee te sluiten. We moeten stoppen ze te vervloeken, zelfs stoppen om van ze te houden. Alleen dan krijgen we er rust mee.

Praten kunnen we er niet mee. Alles is al gezegd en gedaan of kan niet meer gezegd worden. Oplossen kunnen we ze daardoor ook niet meer. Hoe erg misbegrepen of machteloos we ons ook voelen. Maar we kunnen wel naast ze zitten, ze bekijken, respectvol naar ze knikken en beseffen dat zij mede verantwoordelijk zijn voor wie wij zijn geworden. Ze accepteren dus en ermee in harmonie komen. En dat is wat in de foto van afb 1 wordt verbeeld: de confrontatie met onze spoken in de strijd om ze te leren accepteren.

Deze foto

De tafel op deze foto stond op de nieuwe kamer van mijn zoon. Hij had nog geen meubels en dit tafeltje was in het studentenhuis over zodat hij even wat tot zijn beschikking had. Nu de nieuwe meubels afgeleverd werden, werd het overbodig en kon het weg. Een prachtig symbool voor de oude tijd die zich oplost in een nieuwe periode. Ook over het gebruikte lampje kunnen we een dergelijke geschiedenis vertellen. 

De tafel en het lampje hebben in de foto ook als doel om het realisme van de afbeelding te verhogen. Hadden we het spook zonder deze dingen afgebeeld op een zwarte achtergrond, dan zou men snel hebben kunnen denken dat de trucage van de foto eenvoudig was geweest. Gewoon een deel van de opname zwart maken. Maar door de aanwezigheid van de tafel is dat niet mogelijk om te denken.

Dan het spook zelf. Eerst even iets over spoken en engelen: je kunt je die toch maar nauwelijks voorstellen met een lingeriesetje of iets dergelijks aan? En zeker dit spook. Dit spook is niet sexy. Het naakt is niet als mooi of aantrekkelijk bedoeld. Ze representeert de verborgen, kwetsbare en diepe naakte waarheid. Onzichtbaar voor anderen, maar heel aanwezig voor de persoon zelf. Er kon dus weinig discussie over worden gevoerd. Dit spook moest naakt zijn. Het moest puurheid uitstralen. Ontdaan van alle schillen die ons van de kern van de zaak afhouden.

Maar het spook is ook onzichtbaar. Dus hoe laten we haar zien? Door haar een lijkwade te geven zoals het beeld van de gesluierde Christus in de Kapel van San Severo in Napels dat gemaakt werd door Giuseppe Sammatino. Ik bekeek dat beeld ooit samen met een vriend en kan het niet van mijn netvlies halen. Het samen bekijken is ook zo'n spook geworden. We zien het lichaam van het spook op onze foto daarom alleen daar waar het door de lijkwade wordt bedekt. Het onbedekte deel is immers onzichtbaar, alleen de lijkwade toont haar aanwezigheid, zij geeft vorm aan de doek. 

Met de lijkwade kunnen we haar niet alleen laten zien, maar bevestigen we ook dat ze dood is, dat ze onveranderbaar is geworden. Daarom is ze bleek. Ze zal altijd zo blijven. Het laat zien dat we haar niet meer kunnen spreken, dat het om ons verleden gaat. Een dode die blijvend en onveranderlijk invloed op ons uitoefent.

Hoe werd dit gedaan?

Voor een zwarte backdrop hebben we het tafeltje geplaatst. Ons model moest zich voor het tafeltje bevinden zodat de tafel als achtergrond kon dienen op die plaats waar we haar onbedekte lichaam later weg zouden halen.

We bedachten poses, gebruikten daarvoor eerst nog een droog laken, maar al snel maakten we het laken nat door hem in een emmer met warm water te stoppen en sloegen dat om de gewenste lichaamsdelen heen. Toen maakten we een foto van ons gedrapeerde naaktmodel met het tafeltje op de achtergrond (zie afb 2).

Ons model zorgde er zorgvuldig voor dat de positie van de tafel niet zou veranderen. De camera hadden we op een statief geplaatst en alle instellingen waren met behulp van de M-stand handmatig ingesteld. Ook de flitsers waren handmatig ingesteld. Hierdoor konden we een tweede foto van de scene maken, maar dit keer zonder model er op. Hierdoor kregen we een foto met alleen de tafel er op (zie afb 3). Op de tafel is nog een natte plek te zien waar ons model voor een aantal poses op gezeten had. Met deze twee foto's konden we in Photoshop aan de slag!

In Photoshop

In Photoshop legden we beide foto’s als layers boven elkaar. Op de onderste layer stond alleen de tafel, op de bovenste layer de foto waarop ook het model was mee gefotografeerd. Door een mask aan te brengen op de bovenste layer en het onbedekte deel van het lichaam weg te halen door het masker op die plekken van zwart te voorzien, werd op die plekken de onderste layer, en daarmee de tafel, zichtbaar gemaakt. Omdat op beide foto’s de tafel zich op dezelfde positie bevond, werd de schijn gewekt dat de tafel achter het model gewoon doorliep (zie afb 4). De perfecte illusie! Nu nog de "finishing touch", zoals dat zo mooi heet. 

Boven de bovenste layer (die met het model er op) plaatsten we een Hue/Saturation Adjustment Layer. Door hem te koppelen (op het pijlpuntje onderin het venster van dit Adjustement Layer drukken) heeft dit effect op alleen de bovenste layer. We schoof de schuifbalk voor "Saturation" geheel naar links zodat alle kleur uit de bovenste layer verdween. Het mask van deze Adjustment Layer vulden we met zwart en kleurde met wit alleen dit plekken in dit we daadwerkelijk 'kleurloos' wilden krijgen (zie afb 5).

Last-but-not-least zetten we de Opacity (doorzichtigheid) van de bovenste layer op 85% zodat de achtergrond (het tafeltje) deels door het witte laken heen zichtbaar wordt. En zo hebben we afb 6 tot stand gebracht en op dezelfde manier is afb 1 gemaakt, maar ook de foto's die je hier kunt bekijken. Hiermee hebben we onze spoken een plek gegeven in onze wereld.

Afb 1: We worden allemaal achtervolgd door onze spoken
Afb 2: Een model met een nat laken over zich heen
Afb 3: Een foto van alleen de achtergrond
Afb 4: Met een masker delen verwijderen
Afb 5: Saturation laag om een bleek effect te krijgen
Afb 6: De bovenste layer iets doorzichtig maken