We weten allemaal dat kleuren een grote invloed uitoefenen van hoe wij de wereld om ons heen ervaren. Binnen de fotografie kunnen kleuren daarom een cruciale rol spelen bij het oproepen van emoties. Maar hoe doe je dat?

Merken

Wanneer je aan het merk Coca-Cola denkt kan het zowat niet dat je niet ook meteen aan de kleur rood zult denken. Het rood van het beeldmerk van Coca-Cola moet helpen om een gevoel van bruisende energie op te roepen. Iets wat het merk kan ‘laden’.

Coca-Cola is vanzelfsprekend niet het enige merk dat zo bewust over de te gebruiken kleuren heeft nagedacht. Starbucks werkt bijvoorbeeld met groen omdat dit een natuurlijke en duurzame uitstraling met zich meebrengt. En Apple probeert met haar wit te laten zien dat ze innovatief en modern is.

Kleurgevoelens

Kleuren wekken gevoelens op. Maar die emoties zijn niet binnen iedere cultuur hetzelfde. Daar waar wit in de westerse cultuur wordt geassocieerd met onder andere maagdelijkheid, bruiloften en zuiverheid, staat wit in de Chinese cultuur juist voor rouw en zie je dat Chinese mensen daarom dikwijls witte kleding dragen tijdens uitvaarten. We vinden binnen deze culturen ook verschillende associaties voor bijvoorbeeld de kleur rood terug. In China betekent rood vooral geluk of voorspoed, terwijl rood in het westen eerder staat voor gevaar en urgentie.

Kleuren wekken dus emotionele associaties op, al zijn die niet overal hetzelfde. Als fotograaf moet je die verschillen kennen. Als je een bepaald gevoel wilt overbrengen met kleur is het immers verstandig rekening te houden met welke associatie de doelgroep met deze kleuren heeft.

In het westen staat rood voor passie en urgentie. Het heeft een energieke uitstraling. Blauw straalt daarentegen kalmte en professionaliteit uit. Niet vreemd dat de politie dit dus gebruikt als haar kleur. Blauw wordt namelijk ook geassocieerd met vertrouwen.

Oranje heeft, met name in Nederland, een aparte betekenis. In het bredere westen wordt oranje natuurlijk niet direct verbonden met ons koningshuis, maar met warmte, vrolijkheid, jeugdigheid en enthousiasme. Geel is net als oranje een optimistische kleur maar neigt meer naar creativiteit en blijdschap. En groen, hoe kan het ook anders, wordt vaak geassocieerd met gezondheid, duurzaamheid en de natuur.

In de foto

Wanneer tijdens de fotografie bewust kleuren worden gekozen kan de fotograaf daarmee de boodschap van zijn foto’s versterken. Door overwegend koele kleuren als blauw en groen te gebruiken, geven we de foto een meer afstandelijke uitstraling. Worden veel warme kleuren mee gefotografeerd zoals oranje of rood, dan straalt de foto alleen daarom al meer warmte uit en ervaren we een meer energieke vrolijkheid.

Het gaat hierbij overigens niet alleen om de kleur zelf, maar ook zeker om de kleurverzadiging van die kleur (lees: het mengen van die kleur met grijs). Hoe lager de kleurverzadiging, hoe ‘grijzer’ de kleur. Een kleur met een lage kleurverzadiging heeft een minder intense, meer gedempte uitstraling wat op zich weer leidt tot vaak een wat meer ingetogen uitstraling van de foto wat een gevoel van nostalgie op kan roepen.

De foto kleuren

Wanneer de foto gemaakt is en in een product zoals Lightroom of Photoshop wordt ingelezen (zie afb 1), dan voer je daar normaal gesproken eerst een kleurcorrectie op uit zodat de kleuren realistischer worden. Bij afb 1 hebben we dat niet gedaan. Deze hebben we rechtstreeks uit de camera bij dit artikel geplaatst. Aan deze foto zien we al wat er gebeurt wanneer de kleuren niet correct zijn. De foto is een beetje 'over the top'.

Kleuren kunnen niet alleen een correctie ondergaan, ze kunnen achteraf ook volledig worden aangepast. Je kunt bijvoorbeeld de kleurverzadiging aanpassen. De verlaging van de kleurverzadiging in afb 2 laat meteen zien welk enorm effect dit heeft op een foto. Het portret van afb 1 wordt door het verlagen van de kleurverzadiging grauwer en het roept het nostalgische beeld op zoals eerder beschreven.

Een door veel fotografen gebruikte techniek in dit soort nabewerkingssoftware, is om te werken met zogenaamde LUT-files. Een LUT-file (LookUp Table) bevat een tabel waarin wordt aangegeven hoe de kleuren van een afbeelding moeten worden aangepast.

Omdat Photoshop al over een tal van LUT-files beschikt en nieuwe LUT-files gratis op het internet gevonden kunnen worden, kan hier met hartenlust mee worden geëxperimenteerd. Op die manier leer je heel snel welk effect kleuren op een foto hebben.

De standaard Photoshop  LUT-file ‘DropBlues’ verwijdert bijvoorbeeld grotendeels het blauw uit de foto waardoor afb 3 ontstaat. Een afbeelding met veel ‘warmte’. Stappen we over op de LUT-file ‘FuturisticBleak’, dan krijgt ons model een killere, afstandelijke uitstraling (zie afb 4).

Het huisje van afb 5 hebben we onlangs gefotografeerd in Dierenpark Amersfoort. Door hier de kleuren van te veranderen wordt het ineens een huisje uit het Wilde Westen (zie afb 6) of een huisje uit een sprookje met een magische waterput (zie afb 7).

Betekenis

Kleuren kunnen dus meehelpen om betekenis te geven aan de foto. Moet de foto een vrolijk gevoel oproepen, dan gebruik je een relatief hoge kleurverzadiging en kleuren als geel en rood.

Aan het andere kant van het spectrum vinden we foto’s met een lage kleurverzadiging en met bijvoorbeeld bruine en blauwe kleuren. Hierdoor krijgen we sneller het gevoel naar iets te kijken wat triest of afstandelijk is.

Andere aspecten

Door kleuren op de juiste wijze te combineren, worden foto's rustiger en krijgen ze een meer harmonieuze uitstraling. Fotografen kiezen daarom vaak voor complementaire kleuren. Dit zijn kleuren die zich in het kleurenwiel tegenover elkaar bevinden. 

Hiermee kan bijvoorbeeld rekening worden gehouden wanneer kleding wordt uitgekozen voor een shoot. Vaak worden neutrale en zachte tinten gekozen zoals beige en pasteltinten om een rustige uitstraling te creeeren. En wil je in die range kleuren gebruiken die goed bij elkaar passen, dan biedt het kleurenwiel dus uitkomst. 

Fotografen mijden meestal felle of fluorescerende kleuren. Maar er bestaat geen goed of fout. Misschien wil je de rust in de foto juist wel verstoren door dit soort kleuren te gebruiken. Dus zaken die ongebruikelijk zijn om te doen, zoals werken met drukke prints omdat deze snel de aandacht van gezichten in de foto kan doen laten afleiden, is misschien wel goed om eens uit te proberen. Want uiteindelijk geldt ook hiervoor: zolang het een bewuste keuze is, is het niet fout. Je krijgt dan wat je bedacht had. En is dat niet het werk van de serieuze fotograaf?