Wanneer twee fotografen met elkaar in gesprek zijn over hun vak, is het voor buitenstaanders niet altijd even gezellig. Maar voor mensen die geïnteresseerd zijn in fotografie misschien deste meer. Dit artikel gaat over een dergelijk gesprek.
Matthew (USA) en Leon (NL) hebben elkaar voor het eerst tijdens een beurs over fotografie ontmoet. Hoewel ze in stijl van fotografie, maar ook in afkomst, achtergrond en cultuur sterk van elkaar verschillen, voelden ze meteen een goede klik en vonden ze elkaar in hun passie: de wereld van de fotografie. Een onderwerp waar ze meerdere malen samen over communiceerden.
Matthew: Waarom ging jij eigenlijk fotograferen?
Leon: Ik had een bijzondere jeugd. Ik ben grootgebracht door mijn alleenstaande katholieke moeder, maar tegelijkertijd opgevoed door een neo-taoïstische filosoof die vlak bij ons in de buurt woonde en waar ik veel over de vloer kwam. Daardoor leefde ik in verschillende werelden tegelijkertijd en viel ik als kind eigenlijk overal buiten. Ik voelde mij aan een kant rijk en bevoorrecht, maar aan de andere kant ook alleen en eenzaam. Dit omdat ik nauwelijks aansluiting had met anderen en mij lang onbegrepen voelde. Ik werd als kind ook veel gepest. Daarom kroop ik weg in een fantasiewereld. Voor mij was die wereld net zo echt als de realiteit. Die wereld bedacht ik mij vooral in beelden. Toen had ik daar ook nog niet echt woorden voor, die kwamen later pas. Voor mij was beeld, en daarmee later fotografie altijd een middel om vorm te kunnen geven aan wat ik dacht en voelde.
Matthew: Ik herken dat wel. Ik kreeg als kind, ik was nog geen tien, mijn eerste camera. Een tweedehands Fujica. Ik werd er meteen verliefd op. Ik groeide op in een dor woestijnachtig gebied. Veel hard zand met bruine bergen. Er waren nauwelijks bomen of planten, alles was droog. Er woonden niet veel mensen. Mijn camera was mij grootste bezit. Maar omdat die nog op basis van filmrolletjes werkte, mocht ik niet meer fotograferen dan 36 opnames per maand. Anders werd het te duur. Als ik de film er zuinig in had gezet werden dat er soms 38. Mijn oom leerde mij zelf de films te ontwikkelen en af te drukken. Alles in zwart wit natuurlijk, kleur was veel te duur.
Leon: Ik fotografeerde natuurlijk ook in het begin met 35mm films, maar stapte meteen over op digitale camera’s toen die voor het eerst uitkwamen. Een van de allereerste digitale camera’s kocht ik toen, een polaroid. Maar mijn stijl van fotograferen veranderde daar niet wezenlijk door.
Pas later begreep ik wat ik er onbewust aan had om te fotograferen. Langzaam werd de lijn duidelijk die in mijn werk leek te ontstaan. Vooral toen ik als fotograaf afstudeerde werd mij dat helder. Als kind wilde ik niet meer alleen zijn en had daarom in mijn fantasiewereld de voor mij perfecte levenspartner bedacht. Een maatje die er altijd was, die bij mij wilde zijn. En we vertrouwden elkaar compleet, we konden alles bespreken. Maar ik kende haar niet in detail. Ik had me geen voorstelling gemaakt van bijvoorbeeld de kleur van het haar of hoe haar gezicht er uit zou zien. Had ik dat gedaan, dan was ze niet perfect geweest. Ze was onbereikbaar. Dat maakte haar juist perfect. Mijn foto’s waren pogingen haar te vinden, waar ik overigens nooit in geslaagd ben. Ik ben nu niet meer bezig haar in mijn werk te vinden. Mijn werk heeft een draai gekregen.
Matthew: Ik heb nooit een dergelijke personificatie van perfectie of wat dan ook voor ogen gehad. Ik zocht ook niet naar perfectie of iets dergelijks. Het lag veel meer buiten mij. Ik wilde de wereld om mij heen begrijpen, vastleggen en laten zien. Ik had als kind het idee dat ik dingen zag en meemaakte die een ander niet zag. Dat wilde ik laten zien. Hoe ik de wereld zag. Jij fotografeerde voor jezelf, maar ik fotografeerde dus vooral voor anderen. Niet op de laatste plaats om gezien te worden en erkenning te krijgen. Daardoor ging ik ook de kant van de landschapsfotografie op.
Leon: Hoe ontwikkelde jouw carrière zich dan?
Matthew: Toen ik een jaar of vijftien was had ik twee dozen vol met zwart-wit foto’s. Daar zat van alles tussen. Het was dan ook een periode geweest dat ik alles fotografeerde wat maar los en vast zat. Maar het werd meer en meer natuur en vergezichten. Dat gebeurde min of meer organisch. Toen, meer uit liefhebberij dan uit een vooropgezet plan, volgde ik wat fotocursussen en deed ik mee aan verschillende fotowedstrijden. Ik won met enige regelmaat. Ik won zelfs een camera waar ik erg trots op was en die ik nog steeds in de kast heb staan en koester als trofee.
Van het een kwam het ander en toen ik gevraagd werd om een expositie te geven in een plaatselijke ontvangstruimte, begon het steeds meer te lopen. Ik kreeg opdrachten om huizen te fotograferen, mensen voor hun huizen en voor hun akkers. Dat doen jullie wat minder in Europa, maar in sommige streken in Amerika is dat heel normaal om te doen. Door vooral mond-op-mond reclame bleef ik opdrachten krijgen en dat is nog steeds zo. Hoe ging dat bij jou?
Leon: Ik kwam per toeval als fotograaf, nog als stagiaire, in de mode-industrie terecht en werkte een tijdje voor grote merken en bekende tijdschriften. Ik werd vanzelf voor opdrachten gevraagd en hoefde daar dus maar weinig zelf voor te doen. Al snel merkte ik dat dit toch voor mij onvoldoende bevrediging opleverde. Nu begrijp ik wel waarom. Het commerciële werk, waar ik overigens onvoorstelbaar veel van heb geleerd, eiste steeds eenzelfde soort foto’s en dat weerhield mij er toen teveel van mijn eigen werk te maken, mijn eigen zoektocht in te slaan. Ik vond het daardoor ook saai. Daarom pakte ik andere studies op, zocht ik elders naar wat mij wel voldoende bevrediging zou kunnen gaan schenken. Maar ik bleef wel altijd fotograferen, soms wat minder, dan weer wat meer, altijd zoeken naar verhalen die met behulp van beeld te vertellen waren. Maar ik was voortdurend ontevreden over het bereikte resultaat dat nooit perfect genoeg kon zijn.
Matthew: Hoe typeer jij jouw eigen werk?
Leon: Mijn foto’s moeten iets met de kijker doen. Ze moeten kijkers laten nadenken, ontroeren, blij maken of pijn doen. Er moet een verhaal mee worden verteld. Als ze in de gang aan de muur hangen, moet iemand er even naar willen blijven kijken, ze moeten zijn aandacht trekken. Als mijn foto’s je niets doen, dan heb ik gefaald.
Matthew: Helemaal mee eens! Ik verbaas me wel eens hoeveel foto’s er iedere dag, nee iedere minuut, op het internet worden geplaatst. Toch als ik wat aan het browsen ben, zijn er maar weinig foto’s die mijn aandacht trekken of iets met mij doen. En soms vraag ik mij wel eens af waarom mensen al die foto’s posten. Ze nemen gewoon veel ruimte in beslag.
Leon: Mijn foto’s zijn verhaaltjes. Niet perse mijn verhaaltjes, maar wel verhaaltjes. Ze moeten aanzetten tot fantaseren. Iemand moet vragen willen beantwoorden als: Wat gebeurt daar? Wie is dat? Wat doen ze? Wat denkt ze? Waarom gebeurt dat? De foto’s moeten je aanzetten tot het maken van een eigen verhaal of tot een herkenning van iets bij jezelf of bij een ander.
Matthew: Als je landschappen fotografeert dan fotografeer je verhalen. Een landschap is een verhaal. Als je er naar kijkt, dan moet je voelen dat je daar staat. Het vertelt je iets over wat er is, welke geschiedenis er plaats heeft gevonden en hoe tijdelijk alles is. Mensen hoeven bij mijn foto’s niet te fantaseren, de landschappen doen dat zelf al. Het zijn pur sang verhalen die zichzelf vertellen.
Leon: Mijn doel is niet iets moois te maken, niet om iemand knap te fotograferen. Dat zijn slechts middelen. Ik probeer ook niet uniek over te komen. Uniek, mooi of knap zijn zit hem volgens mij niet in het bijzondere, maar juist in de manier waarop iets gebeurt. In mijn foto’s moet daarom iets gebeuren, het moet iets met de kijker laten gebeuren. Beweging uit stilstand dus.
Matthew: Dat herken ik wel. Mijn doel is het ook niet om een foto mooi te maken, maar wel om een mooi landschap te laten zien. Ieder landschap heeft schoonheid in zich. Ook als er een kapotte tractor in staat of er een weg doorheen loopt. Misschien juist dan wel omdat dit soort zaken goed laten zien hoe mooi de rest is. Ik hou van dit soort contrasten.
Leon: Perfectie door imperfectie dus.
Matthew: Zo zou ik het niet perse willen noemen, maar daar zit wel wat in ja. De hemel bestaat nu eenmaal niet zonder de hel. De mindere dingen zijn de lampen voor de betere dingen. Ze verlichten ze.
Leon: Hoe pak je jouw projecten aan?
Matthew: Ik rijd door het land en ik kijk. Zo simpel als het klinkt, is het ook. Licht is het belangrijkste. Ik zoek naar de juiste lichtval. Een opdrachtgever stelt natuurlijk wel een aantal eisen, zoals dat hij zijn huis op de foto zou willen hebben. Maar soms maak ik dan ook nog andere foto’s, zonder dat huis, als dat volgens mij beter is. Via een contactsheet laat ik die foto’s zien en het komt voor dat ze dan toch kiezen voor een foto zonder huis en dan weet ik dat ik het goed gezien heb. Hoe gaat dat bij jou?
Leon: Het is bij mij meer een soort passief actief proces. Ik kan in de auto zitten of in bed liggen, de krant lezen of een film zien. Ik kan iets meemaken of horen. En dan word ik ineens door een beeldgedachte overvallen. Zo’n beeldgedachte overkomt mij, het gaat met mij aan de haal. Iemand kan mij bijvoorbeeld vertellen dat zijn zieke moeder overleden is en dat hij daar een dubbel gevoel over heeft. Missen maar tegelijkertijd ook blij zijn. Dan komen er spontaan beelden in mij op die ik wil omzetten naar een foto. Ik zie dan een kind voor me met een groene trui aan en een rode ballon die hij los laat tegen een blauwe lucht.
Matthew: Maar dat werk maak je dan niet in opdracht.
Leon: Nee, dat klopt. En lang niet al die beelden zet ik ook echt om naar een daadwerkelijke foto. Ik krijg heel veel beeldideeën, soms wel een paar per week. Teveel om allemaal te maken. Ik zet ze op een lijst in mijn computer als wish list en als ze er lang op blijven staan en ik doe er niets mee, dan schrap ik ze uiteindelijk weer. Daar zal dan wel een reden voor zijn, denk ik dan. Bijvoorbeeld omdat ik niet weet hoe ik dat beeld moet maken of omdat ik er uiteindelijk toch niet zoveel mee heb. Zolang ze op de lijst staan, worden ze een soort slangetjes die voortdurend aan mij zuigen, steeds meer uit mij halen, totdat ik er klaar voor of mee ben. Ze moeten gemaakt worden of verdwijnen.
Matthew: Dat werkt dus echt anders dan bij mij. Maakt dat ook dat je anders fotografeert?
Leon: Mijn werk bestaat meestal uit foto’s waar mensen op staan. Toch zijn het vooral relaties en interacties die mij het meeste intrigeren, niet de mensen zelf. Als ik een idee heb, dan deel ik dit met de mensen die ik op die foto wil zetten, vaak fotomodellen. Als ze er enthousiast over worden, voegen ze er meestal wel iets aan toe, scherpen ze het idee aan of slijpen de ruwe kantjes er van af. Dat werkt voor mij heel goed. In feite zijn zij de volgende toets in het proces of het idee wel goed genoeg is en voldoende doordacht. Het idee wordt daar beter door, of alsnog iets wat ik laat vallen omdat het niet goed genoeg is of ik er niet voldoende mee kan. Een dergelijke extra stap heb jij dus niet.
Matthew: Nee, dat klopt. Ik maak mijn werk van A tot Z helemaal alleen. De opdrachtgever is er ook meestal niet bij als ik de foto’s maak. Hij ziet het werk pas als het klaar is. Ik zorg er dan ook altijd voor dat ik daarbij ben. Ik stuur het dus niet op per post of via email. Ik wil diens eerste reactie kunnen zien.
Leon: Ik heb dat niet omdat ik tijdens de shoot dus al weet ik wat ik wil maken en het model weet dat ook. Het model is daarna als het goed is dus niet verrast. Ik probeer dat te maken wat ik voor ogen had en dat weet het model al voordat we de foto maken. Maar soms gebeurt er op het laatste moment nog wat, vaak door het fysiek samenzijn met het model, waardoor het alsnog verder wordt aangepast, het idee nog verder wordt aangescherpt. En soms zie je iets wat je niet bedacht had waardoor het roer een beetje moet worden bijgesteld. Maar dat maakt het model dan natuurlijk ook mee. Het is hierdoor gewoon een prachtig ontwikkeltraject dat je samen doorloopt.
Matthew: Bij mij is het kijken, kijken en nog eens kijken. Soms stap ik uit de auto want dan denk ik de beste spot gevonden te hebben, maar dan besluit ik toch weer in te stappen om verder te rijden. Het komt ook voor dat ik de auto achterlaat en ga lopen totdat ik de juiste plek gevonden heb. Dat kan soms een behoorlijke tijd in beslag nemen. Ik maak de foto niet, het landschap eist van mij hoe ik hem neem.
Leon: Heb jij dit ook? Uiteindelijk is het tijdens de nabewerking dat ik het werk pas definitief beoordeel. Nabewerking in een product als Photoshop is voor mij dan ook een essentieel onderdeel van het gehele traject. Zelfs al doe ik daar vrijwel niets bijzonders mee. Het is op dat moment dat ik de foto beoordeel. Ik kan er dan tevreden over zijn of zelfs blij, soms teleurgesteld of verrast, maar ik ben nooit klaar. Ik zie altijd wel iets waarvan ik denk: “Als ik dit nog eens zou doen, dan zou ik…”, maar die volgende keer blijkt dan zelden te komen. Ik zou wel vaker willen herhalen om te perfectioneren, maar ik heb geen tijd. Ik heb zoveel ideeën, zoveel te doen dat er voor perfectioneren meestal geen tijd blijkt te zijn en ik veel te graag aan iets nieuws begin.
Matthew: Ook voor mij geldt dat ik met de foto in Photoshop pas echt weet of ik de foto goed genoeg vind. Dat komt ook omdat ik veel werk in zwart-wit uitvoer of in dual tones. Het effect op de foto kun je nu eenmaal niet zien op de achterkant van de camera. Dat kan pas wanneer je de foto bewerkt hebt.
Ik vertelde je al dat mijn werk begon op te vallen en dat ik, via exposities, een zekere naamsbekendheid kreeg en daardoor het vak in rolde. Wanneer wist jij dat jouw werk “anders” was?
Leon: Ik heb het meeste van mijn niet-commerciële werk nooit aan derden laten zien. Het was iets wat ik voor mijzelf maakte, niet voor een ander. Maakte ik het met een model, dan was het voor het fotomodel en mij, voor niemand anders. Je zou het zowat intiem kunnen noemen, iets van ons. Alsof je samen een gedicht schrijft. Een kostbare en kwetsbare emotie. Die deel je nu eenmaal niet met iedereen. Vaak is het dan ook niet alleen de foto, maar ook het ontstaansmoment dat je gaat koesteren. Dan wordt een foto ook een herinnering van het maakproces en nog moeilijker te begrijpen voor iemand die er niet bij was.
Matthew: Laat je die foto’s dan aan niemand zien?
Leon: Heel soms liet ik foto’s wel aan anderen zien. Eigenlijk alleen aan echt geïnteresseerden. Ik legde er dan bij uit waarom ik die foto gemaakt had, wat ik ermee probeerde te bereiken. Maar ik vertelde ook altijd dat het een werk was zoals een etude in de muziek: een oefenstuk. Het concertstuk moest nog komen maar dat had ik nog niet gemaakt en misschien kwam dat wel nooit.
Matthew: En hoe reageerden die mensen dan?
Leon: Door de reacties van die spaarzame vertrouwelingen en de fotomodellen die het resultaat van het werk zagen, begreep ik steeds meer dat het niet zo maar iets was. Mensen begrepen wat ik met beeld wilde vertellen. Ze konden het waarderen en werden soms zelfs enthousiast. Een aantal modellen wilde voor zichzelf meer van dit soort foto’s voor eigen gebruik en dan alleen nog maar van mij hebben. Daardoor besefte ik dat wat voor mij normaal was, voor een ander bijzonder kon zijn en dat het werk wat ik maakte niet normaal was. Van opdrachtgevers kreeg ik soms dezelfde feedback.
Matthew: Mijn publiek, als je het zo mag noemen, zijn vooral mijn opdrachtgevers. Mijn foto’s worden behoorlijk groot afgedrukt en in hun huizen opgehangen. Dat ze positief zijn is niet alleen belangrijk voor mijn gevoel, maar ook omdat ik graag aan het werk blijf. Positieve klanten zijn de beste marketeers voor je werk. Hun blij maken betekent ook inkomsten veilig stellen. Jij werkt veel met modellen en die zijn vaak ook jouw publiek. Geldt daar niet hetzelfde voor?
Leon: Nee, dat is volgens mij anders. Met sommige modellen had en heb ik een geweldige klik. We werkten samen aan de foto’s en begrepen elkaar goed. Om te vinden wat je zoekt, moet je soms grenzen verleggen, nieuwe gebieden ontdekken. Soms was daar iets te vinden, soms kwam je met lege handen terug. Maar dat deed je altijd samen en dan moet je lef hebben en vertrouwen stellen in elkaar. Ik had het geluk te werken met modellen die dat begrepen, nieuwe paden durfden te bewandelen, vertrouwen hadden en niet alleen mooie foto’s van zichzelf wilden hebben.
Met een aantal modellen heb ik jaren samengewerkt. Ze werden daardoor een soort muzes. Als je zo goed op elkaar ingespeeld raakt dan word je een verlengstuk van elkaar. Door met een half woord te begrijpen wat bedoeld wordt kun je heel effectief werken. De voor mij betere modellen bleven altijd langer en ik deed er veel shoots mee. We groeiden iedere keer steeds meer naar elkaar toe en dat zag je in de resultaten terug.
Modellen kijken daarom heel anders naar de gemaakte foto’s dan jouw opdrachtgevers. Ze zijn geen opdrachtgevers en niet alleen een onderdeel van de foto, ze hebben er ook aan meegewerkt ze tot stand te laten komen. Ze hoeven zich daarbij nooit af te vragen of het ’t geld en de tijd wel waard was. Ze zijn alleen met de inhoud bezig.
Matthew: Dat is denk ik zo, maar ze zijn vaak bezig met jouw inhoud, toch niet perse met die van hunzelf?
Leon: Modellen kunnen ook ideeën aandragen, maar doen dat inderdaad meestal niet en dan werken we mijn ideeën samen verder uit. Omdat ik vaak werk produceer waarin dingen gebeuren of emoties een rol spelen, moeten mijn modellen die zaken wel herkennen, anders wordt het niets. En daarmee zijn ze er een deel van. Ze moeten weten dat ik niet hun, maar een fictieve persoon fotografeer. Zij staan op de foto, maar ik zie alleen degene die ik wil fotograferen. Soms herkennen ze zichzelf hierdoor niet eens meer.
Ik denk dat mijn modellen daarom ook gemakkelijker buiten hun eigen comfortzone kunnen en durven te stappen. Ze spelen een rol, zij zijn het niet zelf die op de foto staan. Ik merk dat veel modellen het leuk vinden juist die ander te kunnen zijn, en niet zichzelf. Daardoor kunnen ze en mogen ze dingen doen die ze normaal gesproken zelf niet zo snel zouden doen. De voor mij beste modellen kunnen zich niet alleen goed inleven, ze kunnen zich ook vrijmaken van zichzelf.
Matthew: Dat werkt bij mij natuurlijk heel anders. Ik heb koeien en bomen als model, geen poserende fotomodellen. Hoewel ik soms wel de opdrachtgever zelf erbij moet fotograferen, maar die staat er dan altijd klein op.
Leon: Wat inspireert jou het meeste voor jouw composities?
Matthew: Dat is het landschap zelf. Het is het gevoel dat het je geeft. Maar het is ook zeker de lucht daarboven. Dat hoort er bij. Soms kom ik de volgende dag terug voor het nemen van de foto omdat de wolken mij die dag niet aanstaan. Jij hebt dat niet, toch? Ik ga uit van wat er is en moet het daarmee doen, maar jij begint in een studio met een leeg vel papier. Jij moet alles er nog inzetten.
Leon: Ja, dat klopt. Ik studeerde slechts een korte periode in Japan en werd daar toch gegrepen door de ogenschijnlijke eenvoud van de traditionele Japanse zenkunsten. Dit komt terug in tekeningen en de bloemsierkunst, maar ook in de kleding en in het Japanse zwaard. Ik keek mijn ogen uit. Niets is overbodig in dat werk, alles wordt teruggebracht naar de essentie. En dat niet alleen in de kunst, ik zag het ook terug in het dagelijkse leven in Japan of in de architectuur van oude tempels en zelfs in de gewaden van de Japanse monniken. Dat dit bestond was voor mij zowat een soort enorme opluchting. Ik werd door die kunst bevrijd. En die compleetheid door eenvoud zijn voor mij leidraad geworden in mijn composities.
Matthew: Maar dat zou je in principe in alle fotografiestijlen kunnen gebruiken.
Leon: Misschien wel, maar ook weer niet. Ik heb bijvoorbeeld een tijdje naaktfoto’s willen maken. Artistic Nude intrigeerde mij. Naakt zou immers verwijzen naar onze essentie en ons laten zien zoals we zijn. En daar zocht ik naar. Maar nu zie ik dat we dat vooral niet zijn. We zijn eerder zoals uien. Laagje voor laagje opgebouwd. Zelfs onze naaktheid is zo’n laagje. En als we al die laagjes weg hebben gehaald blijft er bij veel mensen niets over. Die bestaan allemaal maar uit laagjes. Ik zoek naar mensen op foto’s waar wel wat in zit, waar zich een kern in bevindt. Daar mag je naakt voor zijn, maar dat hoeft dus niet. Je moet er als het ware doorheen kunnen kijken en de pit in het midden zien zitten.
Matthew: Is dat ook waarom je zoveel donker werk maakt?
Leon: Ik werk mijn hele fotocarrière al het liefste met veel zwart in mijn foto’s. We hoeven volgens mij niet veel te zien om te weten wat er is. Ik hou van mysterie en magie. Ik werk daarom graag met suggestie en symboliek. Dat wat we meteen begrijpen, is vaak de moeite van het begrijpen niet waard. Het verborgene trekt me daarom aan. Daar liggen de geheimen, het ongrijpbare, het onbereikbare en daar is ook zij, de belichaming van de perfectie, die levensgezel, of zoals Plato het zag: de ideeën waar al het andere van afgeleid wordt.
Matthew: In mijn foto’s speelt juist het licht een doorslaggevende rol. Dat wat bij jou zwart is, is bij mij wit of lichtgrijs. Wit bevat alles, slokt alles op. In het wit wordt bij mij alles opgelost.
Leon: Wat zou je nog willen bereiken?
Matthew: Dat weet ik eigenlijk niet. Ik vind het heel goed en prettig zo en zou het liefst zo nog heel lang doorgaan. Ik zou ieder landschap wel willen fotograferen, daar raak ik denk ik nooit op uitgekeken. Maar ik hoef dat niet te doen buiten de USA. Wij zeggen niet alleen dat we alles hebben, we hebben ook echt alles. Van sneeuwlandschappen tot hete woestijnen. Alleen al aan het fotograferen van het Grand Canyon National Parc zou je een heel leven kunnen wijden. Genoeg te doen dus! En jij?
Leon: Een kunstenaar is geen journalist. Ik heb niet de behoefte om te laten zien wat er is of wat er gebeurt, dat is er immers al. Ik vond dat je moet laten zien wat het met je doet. Als kunstenaar ben je bezig met fricties. Het zijn mijn fricties. Die fricties laat ik zien. Je moet laten zien waar het voor jou schuurt.
We zitten voortdurend in dilemma’s. Je wilt het een, je doet het ander. We zijn dus nooit onszelf. Soms onder druk van waarden en normen, soms omdat je het niet durft, niet wilt of niet kunt. Ik las in Diepe gronden van Nancy Friday dat vrouwen er allerlei seksuele fantasieën op na zouden houden maar dat niet durfden te vertellen aan hun partners omdat ze daarmee niet zouden voldoen aan het beeld dat ze hoog proberen te houden over zichzelf. Dat is precies wat ik bedoel! Ze schamen zich er dus voor. Bij mannen is dat vast niet anders. Ik vind dit gek. Zo zijn we nu eenmaal en waarom zouden we ons voor onszelf moeten schamen? En we spreken hierbij alleen maar over onze fantasie, niet over wat we in werkelijkheid zouden doen of zouden willen. Staan we inmiddels zo ver van elkaar en onszelf vandaan dat we niet eens meer durven hardop te fantaseren?
Je moet de wereld als mens niet kleiner maken zodat hij te behappen is. Liever maak ik hem groter door fantasie te introduceren. Dus zou ik graag met mijn fotografie willen ontdekken wie ik en de ander echt zijn, ontdaan van de vele laagjes die ons plagen zodat alleen de essentie overblijft. Wat mij betreft in een fantasiewereld, omdat daarin alles kan en alles mag.
Matthew: Kun je leven van het werk dat je maakt?
Leon: Nee, niet meer. Nu ik mij vooral richt op visuele verhalen vertellen en steeds minder op commercieel werk kan dat niet meer. Maar gelukkig hoef ik dat ook niet meer te doen. Veel mensen beschouwen fotografie in Nederland niet als een echte kunstvorm waardoor je spreekt over een relatief kleine markt. En zelfs als die markt groter zou zijn, dan zou ik kunst moeten maken dat verkoopbaar was wilde ik er van kunnen leven. Je houdt de koper dan toch, al is het onbewust, in gedachten. Ik zou hierdoor steeds meer van mezelf in dat werk kwijtraken en niet meer dat maken wat ik echt zelf op dat moment zou willen.
Matthew: Maar je moet toch de kost verdienen. Daarom werk ik voor opdrachtgevers. Zij betalen mijn eten en onderdak.
Leon: Ja, maar als ik kunst wil maken, dan doe ik dat voor mezelf. Jij maakt foto’s voor een ander. Ik moet dus wel bereid zijn ander werk te doen waar het geld mee wordt verdiend. Dat werk zorgt voor de randvoorwaarden waarmee ik mijn kunst in alle vrijheid, en dus zonder enige restrictie, kan maken. Overigens betekent dit niet dat ik mijn commerciële werk alleen doe om kunst te kunnen maken of dat ik het vervelend zou vinden om dat werk te doen. Integendeel! Ook dat vind ik leuk om te doen. Het is gewoon het andere eind van het spectrum, het vult elkaar aan en het houdt elkaar prima in evenwicht.
Matthew: Ik snapt het. Ik heb gewoon minder de behoefte om mezelf tot expressie te brengen en meer de behoefte om mijn omgeving vast te leggen. Ik geniet ervan om daar te kunnen en mogen zijn, dat aan anderen te laten zien en ik word er nog voor betaald ook!
Leon: Ik zie dat ook als ik naar jouw foto’s kijk. Ik zie daar in dat jij van dat landschap houdt, dat je het met een bepaalde liefde koestert en ook zo fotografeert.
Matthew: Ik ben blij dat je dat er in ziet, want dat is ook zo. Die liefde wil ik er ook mee overbrengen. Ik wil er soms ook wel eens mee schreeuwen: mensen bewust maken dat ze al dit schoons kapot maken als we zo doorgaan.
Maar de liefde voor hetgeen je fotografeert zie ik ook terug in jouw foto’s. In de foto’s die ik van je gezien heb, krijg ik steeds het gevoel dat er een bepaald soort rust uit straalt. De modellen op jouw foto’s zijn altijd zelfbewust, zelfverzekerd en voelen zich duidelijk vertrouwd. Althans, dat straalt wel zo uit. Geen lachende onschuldige meisjes maar sterke mensen. Soms lijkt het erop alsof je er niet bij was toen de foto gemaakt werd omdat de suggestie wordt gewekt alsof het model helemaal alleen was. Op andere foto's zie ik dan weer dat je juist heel aanwezig bent en het model en jij een enorme connectie hebben waardoor je dat als kijker met de foto hebt. Vooral dat maakt dat ik jouw foto’s zo bijzonder vind. Je ziet dat jij en het model bij elkaar horen, het echt samen doen.
Leon: Net zoals jij en het landschap bij elkaar horen. Je kijkt er niet naar, maar je bent er een onderdeel van. Dus uiteindelijk moeten we toch tot de conclusie komen dat we meer op elkaar lijken dan dat we aanvankelijk dachten.
Matthew: Ik denk dat je daar absoluut gelijk in hebt!