Wij krijgen met enige regelmaat de vraag wat het verschil is tussen de verschillende soorten softboxen (lees: van een andere maat en/of vorm). Op die vraag geven we in dit artikel graag antwoord.
De werking
Het doel van een softbox is het harde licht van een lichtbron te veranderen naar zacht licht. Het principe hierachter is eenvoudig: vergroot de oppervlakte waar het licht vandaan komt. Dat zullen we even toelichten.
Als alle lichtstralen in een klein punt ontstaan (zoals in een flitsbuis of lamp) is dat het startpunt van deze lichtstralen en komen ze dus niet ergens anders vandaan. Er ontstaan vanzelfsprekend schaduwen achter het object waar de lichtstralen tegenaan komen en niet omheen kunnen komen (zie afb 1A). Deze schaduwen kennen een zeer gering verloop van licht naar donker omdat iets zich in het licht of in het donker bevindt. De overgang van licht naar donker is immers vrij smal bij dit soort licht. Dergelijk licht wordt hard licht genoemd.
Zijn lichtstralen afkomstig van een veel grotere oppervlakte, dan kunnen meer lichtstralen in het schaduwgebied terechtkomen waardoor de schaduwen minder rigoureus ontstaan. In afb 1B is te zien hoe bepaalde lichtstralen op plekken kunnen komen waar ze zonder softbox nooit zouden kunnen komen. Natuurlijk is het aantal lichtstralen dat in het schaduwgebied terecht kan komen lager als het aantal dat iets in vol in het ‘spotlight’ plaatst, maar het wordt door deze lichtstralen wel minder donker en er zal een verloop ontstaan. De schaduw treedt niet plotseling op maar zal juist geleidelijker van licht naar steeds donkerder verlopen.
Voor veel foto’s, zoals portretfoto’s, worden deze geleidelijk verlopende schaduwen als mooier beschouwd dan de plotseling optredende schaduwen. Daarom worden veel portretfoto’s met softboxen gemaakt.
De grootte is relatief
Nu zou je kunnen denken dat je een grote softbox nodig hebt voor zacht licht en een kleine voor harder licht. Maar zo is het toch niet helemaal.
Plaatsen we een softbox dichterbij het onderwerp dan vergroot de oppervlakte van de lichtbron relatief gezien ten opzichte van het onderwerp. In afb 2 zien we twee situaties waarbij dezelfde softbox dichterbij en verder weg van het onderwerp is geplaatst. In situatie 2B zal het licht daarom zachter worden dan in 2A.
We hebben dus niet alleen te maken met de absolute maat van de softbox, maar ook met de afstand tot het onderwerp. Je kunt met een grote softbox daarom net zulke schaduwen maken als met een kleine softbox door de grote softbox maar ver genoeg naar achter te plaatsen. Relatief gezien wordt de grote softbox daardoor immers even groot als de kleine ten opzichte van het onderwerp.
Wie het voorafgaande op zich heeft laten inwerken begrijpt meteen hoe je het zachtste licht kunt maken. Dat wil zeggen, licht dat zeer langzaam verlopende schaduwen produceert. Je neemt daarvoor de grootste softbox en die plaats je het meest dichtbij.
Hiermee hebben we het vraagstuk van de omvang opgelost. Een grotere softbox produceert op dezelfde afstand zachter licht als een kleinere softbox.
Meerdere laagjes
De wat betere softboxen hebben meerdere lagen waar het licht doorheen moet gaan. Dit zorgt ervoor dat het licht overal nagenoeg gelijk in sterkte de softbox verlaat. Dat geeft dus egaler licht.
Overigens leveren softboxen vlak langs de rand altijd wat minder licht op, hoeveel laagjes er ook in zitten. Dat heeft met de bouw en de verspreiding van het licht te maken. Sommige softboxen zijn daarom voorzien van een zwarte rand rond de buitenste laag (zie ook afb 3D). Hierdoor wordt de balk licht die de softbox verlaat wat kleiner (en daarmee iets harder) maar ook egaler.
Vierkant en langwerpig
Nu het verschil tussen grotere en kleinere softboxen duidelijk is, wordt het tijd om te kijken naar een ander verschil tussen softboxen. En dat is de vorm.
Naast verschillende groottes zijn er immers ook verschillende vormen van softboxen verkrijgbaar. De vierkante softboxen worden daarvan het meeste verkocht. Ze produceren vrij egaal licht dat aan de zijkant wat afneemt in sterkte.
Vierkante softboxen zijn een beetje alleskunners. Ze zijn bijvoorbeeld goed voor portretfotografie. Een van de voordelen van een vierkante softbox is namelijk dat het in zowel de lengte als de breedte dezelfde soort schaduwen opwekt. Dat doen lang niet alle softboxen.
Bij langwerpige softboxen is dat bijvoorbeeld niet het geval. Over de lange zijde produceert het zachter licht dan over de smalle zijde. Hoe groter het verschil tussen de lengte en de breedte, hoe meer dit natuurlijk optreedt.
Een extreem voorbeeld hiervan is de zogenaamde stripbox. Een stripbox is een softbox die in verhouding heel lang en heel smal is. Met dit soort softboxen maak je dus echt een strook licht. Een stripbox wordt wel gebruikt bij naaktfotografie of om bijvoorbeeld een lichteffect op een backdrop te laten ontstaan.
De lange smalle softboxen zul je meer bij modefotografie maar ook bijvoorbeeld bij naaktfotografie aantreffen. Het is met deze softboxen wat gemakkelijker om een geheel lichaam te belichten zonder dat meteen de achtergrond belicht wordt.
Als je het licht vanuit een raam wilt simuleren, dan gebruik je natuurlijk veel eerder een vierkante softbox dan een stripbox. Omdat een lichtbron niets anders is als een ‘vervanger’ van de zon, krijg je met dergelijk licht het meest realistische licht. Met een stripbox of rechthoekige softbox ontstaan eerder kunstmatige belichtingen.
Octagonal
De achthoekige softbox (een octagonal) wordt gebruikt als een vierkante softbox. Het grote verschil is vooral het catchlight in de ogen. Bij een vierkante softbox zien we een vierkante weerspiegeling in de ogen, bij een octagonal een cirkelvormige.
Een cirkelvormig catchlight wordt als fraaier bestempeld als een vierkant catchlight. Portretfotografen gebruiken dus veel vaker octogonal softboxen in plaats van de squares. In het algemeen kun je stellen dat een octagonal voor dezelfde fotografie wordt gebruikt als een vierkante softbox.
Voorzetstukken
Voor een softbox kun je (soms eenvoudig zelf te maken) voorzetstukken plaatsen die de werking van de softboxen veranderen.
Je kunt hiermee bijvoorbeeld van een vierkante of rechthoekige softbox eenvoudig een stripbox maken door hem te voorzien van een zwarte doek waar zich een spleet in bevindt (zie afb 3A). Deze doek werkt dus als een soort masker.
Je kunt dit masker ook voorzien van een rond gat (afb 3B). Hierdoor levert een vierkante softbox ineens wel een rond catchlight op. Je kunt het masker natuurlijk ook van een vierkant of een rechthoekig gat voorzien zodat je een kleinere softbox of een langwerpige softbox tot je beschikking krijgt (zie 3C).
In afb 3D zie je de aangebrachte donkere randen waar we het eerder over hadden. Deze zorgen ervoor dat het licht minder in sterkte verloopt aan de zijkanten van de softbox. Dit gebruik je vooral bij het fotograferen van bijvoorbeeld horloges waarbij veel reflectie komt kijken en heel egaal licht belangrijk wordt.
Maar wat dacht je ervan om juist het middenstuk zwart te maken en de randen juist lichtdoorlatend? De softbox kan dan bijvoorbeeld gebruikt worden om prachtig glas mee te fotograferen (zie afb 3E maar lees ook zeker dit artikel).
Ook een grid is als een ‘voorzetstuk’ te beschouwen. Met een grid (een soort honingraat die je voor de softbox spant) zorg je ervoor dat het licht minder naar de zijkanten toe kan gaan (waardoor de achtergrond minder kans heeft belicht te worden).
Met een grid beperk je de hoek van waaruit het licht de softbox kan verlaten. Daarom worden grids in de winkel ook voorzien van een maat van de uitvallende hoek. Je kunt bijvoorbeeld spreken over een 30 graden grid.
In afb 3F zie je een grid. Deze is wat minder gemakkelijk zelf te maken. Een grid zal het licht wat harder maken omdat het lichtstralen die in een bepaalde hoek de softbox willen verlaten zal tegenhouden en dat licht kan dus niet meer in het schaduwgebied terechtkomen.
Samenvatting
De grootte en vorm van een softbox hebben effect op bijvoorbeeld de hardheid van het licht en het catchlight. Maar ook de afstand waarop de softbox van het onderwerp wordt geplaatst heeft daarmee te maken. Met 'voorzetstukken' kan het effect van een softbox worden gewijzigd.