Kleurprofielen

Software pakketten zoals Adobe Photoshop en Capture Pro werken met zogenaamde kleurprofielen (of kleurruimtes). Iedereen is ze wel eens tegen gekomen. Termen als sRGB en AdobeRGB kennen we allemaal. Maar waar dienen kleurprofielen nu precies voor en welke moet je kiezen?

Wat is een kleurprofiel?

Een kleurprofiel is een methode om kleuren te beschrijven. Met RGB leg je bijvoorbeeld de waarde voor rood, groen en blauw vast. Vandaar dat het RGB heet. Door deze kleuren te mengen kun je heel veel andere kleuren tot stand laten komen.

Bij RGB kunnen de waarden variëren tussen 0 en 255. Stel je dit voor als het mengen van verf: RGB 200,20,150 betekent dan: stop in een potje 200 bekers rood, 20 bekers groen en 150 bekers blauw en meng die goed door elkaar. Je krijgt dan een lila-achtige kleur.

RGB 0,0,0 betekent binnen deze analogie dat je geen enkele kleur in het potje stopt. Je krijgt dan zwart terwijl je met 255,255,255 van alle kleuren het maximum toevoegt. Als je dat doet dan ontstaat er wit. Dat lijkt gek want als je alle verf die je hebt bij elkaar gooit en mengt zou je toch zwart moeten krijgen, zul je misschien denken. En ja, dat klopt ook wel, maar het gaat bij ons niet om verf maar om licht. Alle kleuren licht bij elkaar maken dat wit licht ontstaat. Hebben we geen licht, dan wordt het zwart. Omdat we het hebben over het mengen van licht en niet om verf, is ook niet geel, maar groen een primaire kleur.

Dat een kleurruimte ook een goede benaming is van een kleurprofiel, zal hiermee wel duidelijk geworden zijn. Een kleurprofiel geeft namelijk de mogelijke ruimte aan kleuren weer. Iedere kleurruimte heeft dus ook een grens. Kleuren die buiten die grens vallen, kunnen door dat kleurprofiel dus niet beschreven worden.

Soorten kleurprofielen

RGB is een manier om kleuren te beschrijven en daarmee een kleurprofiel. Deze manier is beperkt, zoals alle kleurprofielen, maar als je voor dit kleurprofiel het maximaal aantal te beschrijven kleuren gaat berekenen, dan kom je daarmee uit op best een laag aantal, namelijk 16.777.216 (256x256x256) kleuren. Ons oog kan daar een veelvoud van zien. Toch blijkt dit voldoende te zijn om bijvoorbeeld een foto op een beeldscherm goed mee in te kunnen kleuren. Brengen we daar nog een component bij, namelijk de intensiteit van de kleur, dan ontstaan er nog veel meer mogelijkheden. Een kleur met een lage intensiteit is namelijk flets, een kleur met een hoge intensiteit helder of fel. 

Nu is een kleuring op papier anders dan een op het beeldscherm. Het beeldscherm werkt met licht, op papier wordt met inkt of verf gewerkt. Het aantal kleuren hoeft daarvoor niet perse meer of minder te worden, maar de intensiteit moet dan wel anders zijn. Dit wordt ook wel de verzadiging genoemd. De verzadiging van een kleur is de maat voor de zuiverheid van een kleur. Een hoge verzadiging betekent dat een kleur fel of diep overkomt, een lage verzadiging flets of grauw.

Een van de verschillen tussen de diverse kleurprofielen is dat ze een verschillende verzadiging van de kleuren kennen en meer of minder afstand tussen de oplopende kleuren hanteren dan de andere. Hoe dichter de afstand tussen de oplopende kleuren is, hoe genuanceerder je dat deel van het spectrum kunt laten zien. Maar als een kleurprofiel met een grotere afstand tussen de kleuren vergeleken wordt met die met een kleinere afstand en ze hanteren beide hetzelfde aantal kleuren, dan zal het kleurprofiel met de kleine afstand weliswaar op dat gebied meer nuance laten zien, maar ook minder ver in die kleur kunnen komen.

Nu zou je kunnen denken dat sRGB of AdobeRGB het ‘gewone RGB’ zou zijn met meer getallen, maar dat is niet helemaal waar. sRGB is ontwikkeld door HP en Microsoft om kleuren te kunnen beschrijven voor beeldschermen. De verzadiging van de kleuren moest daardoor toenemen. AdobeRGB is, hoe kan het ook anders, ontwikkeld door Adobe in 1998. Het is vooral als kleurbeschrijving opgesteld om het verschil tussen de kleurbeschrijving voor printers (CMYK) en beeldschermen (sRGB) zoveel mogelijk op te lossen. Daarom is daar het bereik ook weer anders van. Met sRGB kun je hierdoor minder kleuren beschrijven dan met AdobeRGB. Kijk je nu naar nog een ander kleurprofiel, zoals ProPhoteRGB, dan is dit een weer grotere kleurruimte dan AdobeRGB. Kortom, ieder kleurprofiel bedekt een deel van het zichtbare spectrum. Ze bedekken dat deel waarvoor ze gemaakt zijn. Het heeft geen zin kleuren te beschrijven die niet op een monitor of op een vel papier te gebruiken zijn. Vandaar dat kleurprofielen hun grenzen kennen. 

sRGB past daarom met zijn gehele beschrijving binnen AdobeRGB. Dit laatste kleurprofiel bestrijkt dus meer kleuren dan sRGB. Wat je zal opvallen als je ze op elkaar legt, is dat de rode en gele kleuren nagenoeg overeen komen tussen beide kleurprofielen, maar dat AdobeRGB wat meer blauw en veel meer groen nuances kent dan sRGB. Leg je het AdobeRGB op de kleurruimte die mensen kunnen zien, dan valt op dat er nog hele delen over blijven die ook niet door AdobeRGB worden gedekt. 

Wat minder bekend, maar zeker de moeite van het kennen waard, is eciRGB. sRGB en AdobeRGB zijn gebaseerd op een kleurtemperatuur van 6500K, terwijl daglicht, dat voor ons fotografen erg belangrijk is, zich toch rond de 5000K bevindt. Het relatief nieuwe kleurprofiel eciRGB gaat wel uit van deze 5000K en zit qua verzadiging ergens tussen sRGB en AdobeRGB in. Volgens mensen die hier veel van zouden moeten weten zou eciRGB wel eens de toekomstige standaard kunnen gaan worden. Je zou dan dus ook niet meer hoeven te switchen tussen de diverse kleurprofielen. Een enkeling raadt al aan daarom vanaf nu bestanden in eciRGB op te slaan. Dat er een standaard zou komen zou heel prettig zijn, maar we zullen het nog wel even moeten afwachten voordat het echt zo ver is, vrezen wij.  

Er bestaan nog andere manieren om kleuren te beschrijven. LAB Color Space is zo’n manier. Daarin wordt de lichtintensiteit in verband gebracht met groen-rood licht en blauw-geel licht. Dit vormt samen een soort 3D-model van kleuren. Dit profiel overstijgt de nuances van de RGB varianten en CMYK ruimschoots, waardoor het heel goed gebruikt kan worden om bijvoorbeeld conversies tussen verschillende systemen uit te voeren. Maar laten we even blijven bij RGB, want daar hebben we als fotografen toch het meeste mee te maken omdat de apparatuur waar we mee werken, van camera tot monitor, daar nu eenmaal op gebaseerd zijn.

Welke moet je nu kiezen?

Misschien denk je nu dat het logisch is om voor AdobeRGB te kiezen omdat dit over een grotere  kleurnuance dan sRGB beschikt. Helaas, zo eenvoudig is het niet. Je moet namelijk kijken naar waar je de afbeelding voor gaat gebruiken, kijk maar naar de onderstaande voorbeelden.

Stel je moet afbeeldingen maken voor een website. Op dat moment kun je dan nu toch maar het beste kiezen voor het kleurprofiel sRGB. De meeste browsers kunnen namelijk niet goed omgaan met een heel breed palet aan kleuren waardoor afbeeldingen gemaakt in andere kleurprofielen minder goed vertoond zullen worden. Afbeeldingen gemaakt met AdobeRGB hebben daar bijvoorbeeld last van doordat met name de uitgebreidere AdobeRGB groen nuances niet goed kunnen worden weergegeven en afbeeldingen donkerder vertoond worden dan dat ze in werkelijkheid zijn.

Juist omdat AdobeRGB 'ruimer' is dan sRGB en beter aansluit op CMYK is het daarmee wel weer een veel betere keuze dan sRGB als het gaat om print op papier. ProPhoto RGB is dus nog weer uitgebreider dan AdobeRGB en daarmee beter geschikt voor afbeeldingen die tot in klein detail geretoucheerd moeten kunnen worden. Dan moet je echter wel een monitor hebben die een dergelijk ruim kleurprofiel aan kan.