Weten wat mensen aantrekkelijk vinden om te zien, betekent foto’s kunnen maken die mensen aanspreken. Maar hoe kun je te weten komen wat voor mensen aantrekkelijk is?

De filosoof

Immanuel Kant (1724-1804) wordt beschouwd als een van de belangrijkste filosofen voor de moderne filosofie. Hij vroeg zich af wat een mens zeker kon weten. Zijn opvattingen hebben een grote invloed gehad, ook op kunst. Hij vond bijvoorbeeld dat kunst niet per se mooi hoefde te zijn. Iets wat heden ten dage nog steeds wordt omarmd.

In een van zijn boeken beweert Kant dat wat we mooi vinden ontstaat doordat ons verstand en onze fantasie met elkaar een soort verbond sluiten. Schoonheid is niet zo maar een subjectief gegeven. Er zou meer achter zitten. Hij meende dat wat we mooi vinden te maken heeft met de eigenschappen die we aan een object toekennen. Al gebeurt dat onderbewust.

We vinden volgens Kant iets mooi of aantrekkelijk wanneer het ons een gevoel geeft van iets wat goed is. Iets waar we wat aan hebben. Laat de biologie dit nu in sommige gebieden helemaal ondersteunen en fotografen helpen om betere foto’s te maken.

Aantrekkelijkheid

Als we de behoefte hebben ons met iemand te verbinden, dan vinden we die ander aantrekkelijk. Aantrekkelijkheid strekt veel verder dan seksualiteit alleen. We kunnen ons immers niet alleen op verschillende manieren met een ander verbinden, we willen dat vaak ook. Er bestaan daarom verschillende vormen en gelaagdheden van aantrekkelijkheid.

De seksuele behoefte van mensen is in het algemeen een sterke drijfveer om dingen te doen. Men kijkt hierdoor graag naar foto’s die seksueel aantrekkelijke mensen laten zien. Maar ondanks dat pornografie op die behoefte inspeelt, is dat toch niet per se waar we ultiem naar op zoek zijn. Pornografie zorgt namelijk ook voor een onpersoonlijking van de persoon waar naar we kijken. Het kan dan wel aan een bepaalde behoefte vervulling schenken, maar dat is kortstondig en het neigt niet naar het zich willen verbinden met de persoon op de foto. Iets waar we wel behoefte aan hebben.

Willen we iemand als persoon aantrekkelijk fotograferen, dan is een pornografische foto dus een slechte keuze. De vraag die rest is dan, hoe kunnen we iemand dan wel zo fotograferen dat hij/zij als persoon breed aantrekkelijk wordt voor de kijker? Volgens Kant’s theorie kan dat door in te spelen op de (eventueel onbewuste) behoeften van de kijker en die kenmerken aan de persoon op de foto toe te kennen.

De drijfveren van de mens

Als we iemand aantrekkelijk willen fotograferen, dan zullen we moeten weten wat iemand voor de kijker aantrekkelijk maakt. De kijker heeft daarvoor een zekere behoefte nodig. Hij zoekt iets en door dat te laten zien vindt hij de foto aantrekkelijk.

Als iemand bang is, zoekt hij naar veiligheid. Een bang persoon is gemotiveerd om een veilige omgeving te vinden. Met dit eenvoudige voorbeeld proberen we te laten zien dat de beweegreden om iets te doen of te willen zijn basis vindt in het vervullen van een behoefte. Zijn alle behoeften bevredigd, dan hoef je niets te doen en valt iedere motivatie weg.

Dit nu is wel een heel theoretische benadering van de drijfveren of motivaties van de mens en ook een enorme versimplificering. Het verzadigingsmoment van behoeften zal bijvoorbeeld nooit ontstaan. Want zodra behoeften zijn vervuld, dienen zich nieuwe behoeften aan. De wereld is niet statisch, ze verandert constant. En verandering brengt een wijziging van behoeften met zich mee. Daarnaast biedt een behoeftebevrediging voor nu geen enkele garantie dat het in de toekomst tot een verzadiging blijft. Zodra we gegeten hebben weten we al dat we straks weer trek zullen krijgen. Ook gooien we ons bed niet weg wanneer we uitgeslapen zijn. De vermoeidheid zal weer wederkeren, weten we maar al te goed.

Helaas kan een artikel als dit niet erg lang worden en daarom gaan we aan de slag vanuit een eenvoudig en versimpelt uitgangspunt: de mens handelt vanuit behoeften met als doel die behoeften te vervullen. Zo kijkt hij ook naar een foto. Daar doen we het maar even mee.

De mens als soort

Het is een biologisch gegeven dat normaal gesproken een individu van een soort de drang heeft om te overleven om op die manier ook de soort te kunnen laten overleven. Als je in de natuur als soort wilt overleven, dan brengt dit nogal wat consequenties met zich mee. De individuen van een soort zullen goed in staat moeten zijn gevaar te herkennen, dit gevaar af te wenden en ze zullen als soort bijvoorbeeld beter kunnen overleven wanneer ze de juiste partnerkeuzes kan maken.

De mens heeft het als biologische soort niet zo slecht gedaan omdat hij deze wetten trouw opvolgt. De evolutie heeft ons geholpen gevaar steeds beter te herkennen en er goed op te anticiperen. In de loop der tijd zijn we ook beter geworden goede partners te kiezen.

Hoewel deze evolutionaire kennis in ons allen besloten ligt, hoeft zich dit niet uiten in bewust gedrag. Sterker nog, veel hiervan voeren we onbewust uit. Freud heeft daar in zijn tijd heel wat artikelen over geschreven. We doen meer vanuit onbewuste beweegredenen dan vanuit bewuste motivaties, concludeerde hij. De hedendaagse psychologie denkt daar niet veel anders over.

Voor ons fotografen is dat prettig. We kunnen inspelen op onderbewuste verlangens waardoor de kijker niet door heeft hoe we hem voor ons werk vangen. Kennis over deze onbewuste gedragingen is dan wel nodig om te begrijpen hoe we onze foto’s aantrekkelijker kunnen maken.

Meer zaken

Omwille van de leesbaarheid van dit artikel en de beperkte ruimte die we hieraan kunnen spenderen, richten we ons op slechts enkele aspecten van dit onderwerp. Er spelen veel meer zaken een rol, maar daar hebben we domweg de ruimte niet voor. Beschouw dit daarom als een inleiding van hoe dit mechaniek werkt en ga er zelf mee aan de slag om er meer over te weten te komen. Dit artikel is verre van compleet!

Daarnaast is het goed om voor ogen te houden dat in dergelijke theorieën traditioneel veel generalisaties voorkomen en dus niet hoeven op te gaan voor ieder individu. Ook is er geen enkele reden om op grond hiervan aan te nemen dat het nodig is, of dat wij het nodig vinden, om mensen altijd aantrekkelijk te fotograferen. Fotografie betekent vooral de vrijheid van de fotograaf om te maken waar hij of zij achterstaat. Er bestaat dus geen ‘moeten’ en er bestaan geen normen voor fotografie. Maar als je iemand aantrekkelijk zou willen fotograferen, dan kan dit een goede handreiking zijn.

De optimale partner

Vanuit een biologische behoefte zijn wij op zoek naar een optimale partner om ons mee voort te kunnen planten. We willen immers als individu en als soort overleven. Een optimale partner in de natuur betekent vooral dat de nakomelingen die je daarvan krijgt gezond en sterk zullen zijn. Dat weet je vooraf nooit zeker en dus moet je ervoor zorgen dat de kans daarop het grootst wordt. Die kans vergroot als je een partner vindt die aan bepaalde kenmerken voldoet. Op die kenmerken letten we allemaal, maar veelal wel onbewust.

Overigens kennen verschillende soorten een andere betekenis aan ‘gezond en sterk’ voor het nageslacht toe. Van een snoek verwacht je iets anders als van een giraf wil hij overleven en zich voort kunnen planten. Het is daarom goed om de biologische term ‘succesvol’ hiervoor te gebruiken. Een succesvol dier blijft relatief lang in leven en kan zich in die tijd goed voortplanten en krijgt op zijn beurt relatief veel succesvolle nakomelingen.

In de natuur geldt daarom dat ouders er onbewust op uit zijn nageslacht te krijgen dat succesvol wordt. Dit nageslacht moet overleven om zich goed voort te kunnen planten. Om die reden kiezen veel organismen zorgvuldig partners uit om zich mee voort te planten. Je bent immers altijd beperkt in het krijgen van nakomelingen die succesvol zullen zijn. Als er nageslacht komt, dan wil je wel dat het wel de grootste kans maakt om succesvol te kunnen worden.

Bij dieren die heel vaak en per keer heel veel nakomelingen krijgen, spelen andere mechanieken een rol bij de partnerkeuze als bij de mens. Een (humane) vrouw kan relatief gezien helemaal niet zo vaak kinderen krijgen en krijgt er ook niet heel veel tegelijkertijd. Voor dit soort organismen is een goede partnerkeuze daarom alleen nog maar belangrijker.

Bij mensen zijn vrouwen bepalend in de partnerkeuze omdat zij, biologisch gezien, het meest te maken hebben met de consequenties van de beperkende factoren. Mannen kunnen hun zaad zowat voortdurend en levenslang verspreiden en hebben daarmee dus meer kans op succesvolle nakomelingen, maar vrouwen zullen in verband met de lange zwangerschapsperiode en de beperktere duur van hun vruchtbaarheid een stuk zorgvuldiger moeten zijn met wie zij zich voortplanten.

We weten dan ook uit heel ander onderzoek dat vrouwen op veel meer kenmerken letten dan mannen als het gaat om de partnerkeuze. Maar hoe het ook zij, de partnerkeuze is in praktijk natuurlijk niet alleen afhankelijk van de wens de meest optimale partner te vinden en de beperkende factoren. Je moet die partner ook maar kunnen vinden en krijgen en hij moet ook nog eens beschikbaar zijn.

Dit gegeven verandert niets aan de aantrekkelijkheid van de optimale partner. Hiermee zeggen we dat als we maar voldoende ingrediënten van de ideale partner in een foto kunnen combineren, dat het dan toch nog steeds zijn uitwerking zal hebben. Zelfs al mag de kijker van de foto verwachten dat hij/zij in praktijk die partner waarschijnlijk nooit zou kunnen krijgen.

Als fotograaf hoef je dus niet de aantrekkelijkheid in een foto te verminderen om een breder publiek aan te kunnen spreken. Je mag er ‘vol’ voor gaan, zonder enige terughoudendheid. Wel zo gemakkelijk! Of je het nodig vindt om iemand aantrekkelijk op een foto te zetten, is een heel andere discussie en minstens een even boeiend thema. Maar dus niet voor dit artikel.

Sleutel

Een sleutel tot het aantrekkelijk fotograferen van een mens kan dus zijn om te weten te komen waarop mensen (onbewust) letten om hun ideale partner te kunnen vinden. Een partner waarmee ze zich zouden willen verbinden. Het antwoord op het vinden van deze kennis ligt niet binnen de fotografie, maar wel binnen het vakgebied van de bioloog en de psycholoog. Daarom moeten fotografen daar een uitstapje naar toe wagen.

In de biologie wordt wel aangenomen (Robert Trivers, 1972) dat de eerste criteria voor de partnerkeuze bij mensen gebaseerd is op drie begrippen: gezondheid, vitaliteit en vruchtbaarheid. Wil je iemand aantrekkelijk voor een ander fotograferen, dan moet je ervoor zorgen dat de te fotograferen persoon dit uitstraalt. Makkelijker gezegd dan gedaan natuurlijk, maar daar zijn trucs voor waarvan we er hier enkele zullen toelichten.

Gezondheid

We weten dat gezonde embryo’s die in de baarmoeder niet werden blootgesteld aan veel stress of daar goed mee om konden gaan, lichamelijk meer symmetrie vertonen dan andere embryo’s. Dergelijke individuen hebben meer kans op een gezond lichaam en je kunt daarom voorspellen dat ze sterker en gezonder zullen zijn dan anderen. Dat hebben we evolutionair mee gekregen. Wij beschouwen mensen met meer symmetrie in het gezicht onbewust als gezonder en daardoor beter als partner.

Er zijn veel aanwijzingen gevonden dat dit een belangrijke reden moet zijn dat we mensen met een symmetrisch gezicht knapper (=aantrekkelijker) vinden dan mensen met een minder symmetrisch gezicht. Symmetrische mensen hebben in biologisch perspectief immers meer kans op een succesvol nageslacht dan anderen.

Je kunt foto’s zo nemen zodat het lijkt alsof iemand over meer symmetrie beschikt dan dat dit in werkelijkheid het geval is. De ogen van mensen zijn bijvoorbeeld vaak niet even groot. Maar door het kleinste oog wat dichterbij de camera te houden lijken beide ogen even groot door de perspectivische werking van de lens. Zo eenvoudig kan iemand door de fotograaf al een stukje aantrekkelijker op de foto worden neergezet.

Vitaliteit

We zien snel aan iemand of hij zich goed voelt. We hebben voelsprieten voor ziektes. Niet zo vreemd als je bedenkt dat we ooit ziektes moesten zien te mijden omdat er nog geen geneesmiddelen en artsen waren om die te bestrijden. Veel ziektes leiden tot de dood toen de geneeskunde nog niet bestond.

Zieke mensen zijn vanuit een biologisch perspectief daarom niet de meest optimale partners. Die zouden immers voor een zwakker nageslacht kunnen zorgen. Mensen met een ziekelijke uitstraling worden dus gemeden. In het verlengde daarvan krijgen mensen met een positieve uitstraling de voorkeur boven mensen die zielig of gedeprimeerd overkomen. Zij zijn vanuit een biologisch perspectief dan ook niet de meest voor de hand liggende keuze als optimale partner.

De kleur van de huid, de geur, de lichamelijke conditie en glanzende ogen zijn typische kenmerken die we onbewust oppakken om de vitaliteit van een persoon in te kunnen schatten. Als je iemand met zijn ogen laat knipperen vlak voordat de foto wordt genomen, dan heb je kans dat de ogen hierdoor wat vochtiger worden. Zorg er daarom ook voor dat je tijdens de nabewerking het catchlight nooit uit de ogen verwijderd. Weerspiegeling van het licht in de ogen is immers een teken van de aanwezigheid van vocht. Er zijn zelfs druppelaars te koop met speciaal water om de ogen mee te kunnen bevochtigen, als ze wat te droog overkomen.

Vruchtbaarheid

Uit onderzoek blijkt dat voor veel mannen geldt dat zij de vruchtbaarheid van vrouwen “aflezen” aan een gave huid en een smalle taille. Voor veel vrouwen blijkt dat zij de vitaliteit en vruchtbaarheid van een man inschatten op basis van de hoeveelheid haar en de breedte van de schouders.

Het ligt voor de hand om mannen met weinig haar daarom zo te fotograferen dat dit niet sterk opvalt. Een kaal hoofd reflecteert veel licht en valt daardoor meer op. Het is goed hier rekening mee te houden. Beperk dus het licht dat op de schedel valt.

Als de taille zo belangrijk voor ons is, dan moet je ervoor zorgen dat die te zien is op de foto. Laat mensen daarom hun armen niet gestrekt langs het lichaam plaatsen. Ze lijken hier dikker en voller door. Zorg juist voor een opening tussen de armen en het lichaam en draai het lichaam zodat de taille het meest gecurved zichtbaar wordt.

Door vrouwen in een zogenaamde s-curve te laten staan, vallen hun ‘gezonde’ en ‘vruchtbare’ vormen meer op. De brede schouders van mannen kun je suggereren door kleding. Een cobert doet vaak al wonderen. Zeker wanneer deze openhangt en je eronder een veel smallere taille kunt zien. Handen in de zij helpen ook aan de suggestie mee.

Door de schouders schuin naar de camera te richten wordt het moeilijker voor de kijker om de echte breedte van de schouderpartij in te kunnen schatten. Voor veel mannen is dit daarom een goede suggestie.

Samenvatting

Om een persoon aantrekkelijk op een foto te zetten kun je gebruikmaken van de onderbewuste evolutionaire biologische drang van de mens om de optimale partner te vinden waarmee we voor een succesvol nageslacht kunnen zorgen. Het is niet zo dat iedereen op ieder moment uit is op het vinden van een dergelijke partner, maar dit onderbewuste mechaniek staat wel altijd aan omdat het iets is dat bij de menselijke natuur hoort.

Als fotograaf kun je hier gebruik van maken als je weet waar mensen onbewust op letten. Je kunt er dan voor kiezen die elementen in een foto terug te laten komen. De persoon op de foto wordt hier aantrekkelijker door en daarmee wordt het prettiger om naar de foto te kijken.

In dit kader bevestigen we hiermee wat Immanuel Kant beweerde toen hij aangaf dat we iets mooi of aantrekkelijk vinden wanneer het ons een gevoel geeft van iets wat goed is. Aantrekkelijkheid ontstaat wanneer we onderbewust menen dat het goed voor ons is. We willen ons dan daarmee verbinden. En dat is precies wat we met een aantrekkelijke foto nastreven.