Diffractie en Rim Light

Licht buigt af en daardoor ontstaan lichtere randen rond objecten wanneer het licht van achteren komt. Rim light wordt dat genoemd. Hoe dat precies werkt en wat je kunt doen om dit na te bootsen, lees je in dit artikel.

Diffractie

Licht gaat, zoals iedereen weet, rechtdoor. Maar licht verplaatst zich niet in een rechte lijn. Licht kan immers beschouwd worden als een golf en golven gaan niet in een rechte lijn, ze gaan op en neer. In die zin is licht dus een golfbeweging die normaal gesproken rechtdoor gaat (zie afb 1A).

Lichtgolven zijn in zekere zin te vergelijken met golven in water. Stel dat golven in het water alleen maar rechtdoor zouden kunnen gaan. In dat geval zou het water achter een mast of een boot in de zee geheel in rust moeten zijn en zouden de golven alleen langs de mast of de boot kunnen lopen, maar niet er achter. Maar in praktijk is dat niet zo. Achter de mast of de boot is de golf nog wel degelijk aanwezig, al is hij daar minder hoog. De golf buigt dus blijkbaar om het object heen en gaat niet strak rechtdoor (zie afb 1B).

Wat gebeurt er nu eigenlijk precies wanneer een golf een ondoordringbaar obstakel tegenkomt? Als een golf tegen een object in het water slaat, dan zie je achter dat object het water nog steeds een beetje golven. De golf die namelijk vlak langs de rand van het object komt, wordt door het object van richting veranderd. De golf zal hierdoor om het object heen gaan buigen.

Met lichtgolven gebeurt dat ook. Gaat een lichtstraal vlak langs een ondoorzichtig object, dan wordt de lichtgolf deels tegen gehouden door het object en daardoor vindt er een afbuiging van het licht plaats rond dat object. Hierdoor komt de golf ook achter het object terecht (zie afb 1C).

Omdat in werkelijkheid niet een enkele lichtgolf maar een ontelbaar aantal lichtgolven tegelijkertijd langs een object gaan wanneer dit object belicht wordt, kun je je voorstellen dat er op een bepaald moment heel veel lichtstralen tegelijkertijd om een object heen zullen buigen.

Hoe dichter een lichtstraal langs een object gaat, hoe meer deze zal afbuigen. Hoe verder een lichtstraal van een object verwijderd is, hoe minder sterk hij zal afbuigen totdat hij helemaal niet meer zal afbuigen. De lichtintensiteit van de sterk afgebogen lichtstralen zal lager zijn dan die van de minder sterk afgebogen lichtstralen omdat door de sterkere afbuiging de afgebogen lichtstralen verder uit elkaar zullen komen te liggen.

Hetzelfde geldt voor de golf in het water dat langs de mast of een boot gaat. Aan de achterzijde van het object zal dichtbij de rand van het object de golf nog het sterkst aanwezig zijn, maar hoe verder we aan de achterzijde van het object bij de rand verwijderd raken, hoe minder sterk de golf nog aanwezig zal zijn.

Kleinere lensopening niet altijd scherper

Dat brengt ons meteen op iets anders. Je weet dat hoe kleiner het diafragma wordt, bijvoorbeeld f/8 of f/11, hoe meer scherpte ontstaat. Maar wist je ook dat bij nog kleinere diafragma’s zoals f/16 of f/22 diffractie ontstaat en dat daardoor de foto juist weer onscherper wordt?

Voor veel objectieven geldt dat de zogenaamde sweet spot (meest scherpe instelling) bereikt wordt wanneer het diafragma op f/11 wordt ingesteld en dus niet op bijvoorbeeld f/22. Als je begrijpt wat diffractie is, dan begrijp je ook waarom dit het geval is. Bij een diafragma van f/22 moet het licht zich door zo’n klein gaatje wurmen, dat diffractie ontstaat. Diffractie betekent per definitie verstrooiing van het licht en verstrooiing betekent natuurlijk onscherpte. De sweet spot (dus best presterende stand) van een bepaald objectief kun je vaak op het internet terugvinden. 

Wil je zo scherp mogelijk fotograferen maar kom je er met f/11 niet uit, dan zou je er daarom dus beter aan kunnen doen om met een ND-filter te gaan werken dan door het diafragma kleiner te maken. Wil je hier meer van weten, dan raden we je aan dit artikel te lezen.

Rim Light in fotografie

Rim light is het licht dat rond het gefotografeerde object wordt gebogen door diffractie. Het wordt niet voor niets rim light genoemd (randverlichting) omdat het immers de rand van het onderwerp verlicht. Zou er geen diffractie optreden, dan zou rim light niet bestaan. Hoe verder je van de rand verwijderd bent, hoe minder sterk de intensiteit van dit rim light wordt. Daarom lijkt de rand soms zowat licht te geven terwijl het rim light, naarmate je meer naar het midden van het object zal gaan, sterk in lichtsterkte zal afnemen.

Wanneer je kijkt naar afb 2, dan zie je hoe het licht achter het model door haar haren heen komt, maar ook er omheen komt en daardoor een deel van haar haren, hoe dun die rand dan ook is, verlicht. Dat zou niet kunnen wanneer het licht alleen maar rechtdoor zou gaan. In deze foto is het rim light sterk aanwezig.

Dit rim light ontstaat dus door de diffractie van het licht maar is in dit geval niet bijzonder breed. De breedte van de rand laat zien hoe ver het licht om het object kan komen. Kan het minder ver komen, dan zal het licht intensiever zijn. De breedte van het rim light is onder meer afhankelijk van de hoek waaronder dit licht het object raakt ten opzichte van de camera. Bij een sterk aanwezig rim light bevindt zich de lichtbron meer pal achter het onderwerp. Je kunt dus ook een milder rim light creëren. Je moet dan de lichtbron achter het object onder een hoek plaatsen ten opzichte van de camera.

Bij artistic nude plaatsen fotografen soms twee lichtbronnen schuin achter het model of een er schuin boven die naar beneden gericht wordt. Hierdoor ontstaat een milder en breder rim light dat meer verloop kent (zie afb 3).

Fotograferen of Photoshoppen

Wanneer je in je foto rim light wilt krijgen, plaats je dus een heldere lichtbron achter het onderwerp, wel of niet in een hoek ten opzichte van de camera. Een dergelijke lichtbron wordt rim light of kicker genoemd. Door te experimenteren met de hoek, de afstand tussen de lichtbron en het object en de ingestelde lichtsterkte van de kicker, krijg je steeds meer vat op hoe het rim light er op de foto uit zal komen te zien.

Ook bij een al gemaakte foto kun je nog vaak een rim light kunstmatig toevoegen. Kijk maar eens naar afb 4. Deze foto hebben we gemaakt van een model in onze studio. Op de achtergrond zie je een oranje bokeh gemaakt met behulp van een kerstverlichting. Past wel in de periode waarin dit artikel werd gepubliceerd. We willen nu een heel mild rim light aan deze foto toevoegen zodat de sfeer daarmee sterker wordt benadrukt. 

We maken hiervoor een kopie van de foto en zorgen er voor dat van deze kopie met behulp van een mask alleen ons model wordt “uitgeknipt”. Boven deze uitgeknipte layer plaatsen we een Hue/Saturation Adjustment Layer waarvan we de optie “Colorize” inschakelen en waarin we kiezen voor een oranje kleur die lijkt op de kleur van het bokeh op de achtergrond. Door de Hue/Saturation Adjustment Layer te “clippen” aan de uitgeknipte layer, wordt alleen ons model oranje op deze uitgeknipte layer, en niet de achtergrond.

Nu plaatsen we zowel de uitgeknipte layer als de Hue/Saturation Adjustment Layer samen in een groep. Aan deze groep koppelen we een mask die we vullen met zwart. Met een witte zachte kwast (flow op 5%) verven we nu voorzichtig op dit zwarte mask over de randen van het haar, over haar schouder en op de lichtere delen in het gezicht en op de oorbellen. Ook de ogen verven we wit in het mask. Hierdoor komt de oranje uitgeknipte layer op deze plekken tevoorschijn en wekt het de schijn van een breed en mild rim light op zoals te zien is in afb 5.

We kunnen dezelfde techniek gebruiken om een foto met relatief mild zijlicht of hair light sterker te accentueren (zie afb 6). Bij deze foto van een van onze modellen zorgen we weer voor een uitgeknipte versie dat boven de originele foto wordt gelegd. Daar boven clippen we een Hue/Saturation Adjustment Layer en zorgen er daarmee voor dat de uitgeknipte foto lichter gekleurd wordt. Met een mask wordt opgegeven waar we dit effect zichtbaar willen hebben en dat is hier waar in de originele foto het hair light terecht is gekomen (zie afb 7). 

Bij de foto van afb 5 hebben we een breder en milder rim light toegevoegd dan bij die van afb 7. Maar bij beide voorbeelden is het een relatief mild en breed rim light geworden. Vanzelfsprekend kun je op dezelfde manier ook een veel sterker, smaller en lichter rim light aanbrengen. Waarvoor je ook kiest: let er wel op dat het rim light dat je toevoegt past bij de foto. Kijk daarom goed naar het origineel en bekijk waar het licht vandaan komt. Je kunt er natuurlijk altijd voor kiezen om een extra lichtbron aan de foto toe te voegen met behulp van Photoshop zodat je de suggestie wekt dat daar het rim light van afkomstig is.

 

Afb 1: Licht buigt om ondoorzichtige objecten zoals golven om een mast
Afb 2: Het "ombuigende licht" wordt rim light genoemd omdat het de randen verlicht
Afb 3: Bij artistic nude wordt gebruik gemaakt van een breed en mild rim light
Afb 4: De uitgangsfoto
Afb 5: Een gekleurd rim light benadrukt de sfeer
Afb 6: Er is sprake van zijlicht in deze foto dat als hairlight dienst doet
Afb 7: Door het hair light te benadrukken ontstaat een rim light effect