Nikon introduceerden al meer dan twintig jaar geleden een revolutionair optische i‑TTL flitssysteem waarmee camera’s en Speedlights automatisch met elkaar communiceren. Hoe goed werkt dat eigenlijk?

Creative Lighting System

Nikon noemde hun toenmalige geavanceerde flitssysteem, geïntroduceerd in 2003 met de Speedlight SB‑800, het ‘Creative Lighting System’. Dit Nikon CLS is een slim flitssysteem waarmee de camera en flitsers met elkaar communiceren. Het doel hiervan was om precies genoeg flitslicht op de juiste plek te krijgen, zonder ingewikkeld handwerk.

Voordat dit systeem werd ontwikkeld betekende “off‑camera flash” vaak dat flitsers handmatig moesten worden ingesteld. Reden genoeg voor menig fotograaf om complexere flitssituaties te ontlopen. Het was domweg vaak te lastig of te moeilijk om met flitsers goede opnames te kunnen maken.

Hoe werkt het?

Voordat de foto wordt gemaakt, stuurt de camera via CLS gecodeerde lichtpulsjes naar de flitsers om instellingen door te geven, zoals groepen, kanalen en belichtingscompensatie. Daarna geven de flitsers een preflits af. De camera meet het licht dat terugkomt van de preflits en bepaalt daarmee hoeveel flitslicht er per flitser nodig is. Dit heet i‑TTL (intelligent Through‑The‑Lens).

De camera stuurt deze informatie door naar de flitsers. Hiermee vertelt de camera o.a. hoe sterk elke flitser moet afvuren. Dan pas wordt de echte flits gegeven.

Omdat dit proces zich heel snel voltrekt lijkt er tussen de preflits en de echte flits nauwelijks tijd te zitten waardoor maar een flits te zien is.

Te mooi om waar te zijn

Dit alles klinkt natuurlijk te mooi om waar te zijn want dit zou suggereren dat het binnen bepaalde randvoorwaarden niet zou uitmaken wat de instellingen van de camera zijn of waar de flitsers zich bevinden. CLS berekent wat er per flitser moet gebeuren om de foto toch te laten lukken.

Als iets te mooi is om waar te zijn, moet je het eerst even uitzoeken voordat je dit aanneemt. En dus gaan we juist daarmee aan de slag. Hoe goed werkt dit veelgeprezen oude systeem eigenlijk?

Onze testopstelling

We werken met een eenvoudige opstelling. Een camera met een 105 mm macrolens richten we op de trouwringen van mijn inmiddels overleden ouders die ik op een A4tje heb gelegd. Het papier loopt schuin omhoog tegen het bijouteriedoosje waarin de ringen normaal gesproken opgeborgen worden (zie afb 1).

De camera is met een USB-kabel tethered aangesloten op een laptop zodat we vanaf de laptop de camera kunnen bedienen. We stellen scherp en komen verder niet meer aan deze opstelling.

Nu maken we met ISO 64 met een sluitertijd van 1/200 en diafragma f/4 een foto (zie afb 2). De foto wordt heel donker en dat is precies wat we verwachten. We hebben immers nog geen flitser in gebruik genomen en willen zien wat het effect van het omgevingslicht is.

Nu veranderen we niets aan de instellingen van de camera, maar schakelen een flitser in die op basis van CLS de scene beter moet gaan verlichten. We plaatsen deze kleine flitser vlakbij de ringen naast de lens zoals te zien is in de inset van afb 3.

Het resultaat te zien als afb 3 valt niet tegen! We hebben immers alleen de flitser maar ingeschakeld, CLS deed de rest.

Oke, nu laten we dit precies zo staan maar we wijzigen via de laptop het diafragma van f/4 naar f/32. Wat gebeurt er dan? Zie afb 4. Nou, daar word je toch best gelukkig van? We zien dat de scherptediepte natuurlijk sterk is toegenomen en toegegeven, de foto’s zijn wat aan de donkere kant, maar dat is iets wat gemakkelijk met de belichtingscompensatie opgelost kan worden. Dus best iets om blij van te worden!

Meerdere flitsers

Het instellen van een enkele flitser is handmatig goed te doen. De echte waarde van dit soort systemen bewijst zich daarom vooral wanneer meerdere flitsers worden gebruikt. Dus laten we eens kijken hoe dat uitpakt.

We plaatsen een tweede flitser naast de andere kant van de lens zoals te zien is in de inset van afb 5. In de foto zien we schaduwen aan beide zijden van de ringen ontstaan. Vanaf de camera kunnen we doorgeven dat de ene flitser meer licht moet gaan geven dan de andere, maar we laten dat maar even voor wat het is. Dit is immers al best indrukwekkend genoeg, nietwaar?

Bijzondere situaties

We gaan wat spelen met het systeem om limieten op te zoeken. Wat als we een van de flitsers voorzien van een gel en ze 90 graden ten opzichte van de ringen plaatsen? Dat zorgt ervoor dat een van de flitsers aanzienlijk minder licht zal produceren.

Afb 6 laat zien dat ook deze situatie voor het CLS geen probleem is. Maar wat als we flitsen door een diffuus scherm heen om het licht zachter te maken? Afb 7 laat zien dat ook dat goed gaat. Dat de foto's wat donker worden komt omdat we tegen het maximale vermogen van de flitsers aanschurken. Met krachtigere flitsers zou dit niet gebeuren.

Dan de laatste poging, een ultieme uitdaging, vinden wij. We laten een flitser door een diffuus scherm flitsen, een tweede flitser, nog steeds voorzien van een gel, door het papier heen achter de ringen. Afb 8 laat zien wat daar het gevolg van is.

Wat zaken

Inmiddels is Nikon al lang niet meer de enige die een systeem aanbiedt waarmee de flitsers volledig automatisch worden geconfigureerd. Canon, Sony en Olympus hebben hiervoor net zo goed soortgelijke oplossingen ontwikkeld.

Omdat CLS gebaseerd is op lichtcommunicatie (lichtsignalen tussen camera en flitser) moeten de flitsers de camera wel kunnen “zien”. Dat is niet altijd even praktisch. Bijvoorbeeld als een flitser zich achter een object bevindt.

Moderne systemen zijn daarom niet meer optisch maar werken op basis van radiogolven. Het basisprincipe blijft echter hetzelfde: flitsers en camera communiceren met elkaar en daardoor worden de flitsers automatisch ingesteld.

Zelfs als je geen speciale flitsers hebt kun je gebruikmaken van deze technologie. Firma's zoals PocketWizard hebben hiervoor een onafhankelijk zendersysteem ontwikkeld dat op basis van Radio Frequency (radiogolven) werkt en de gehele functionaliteit overneemt.

Nu zie je op de foto’s bij dit artikel dat we met kleine flitsers werken die dicht bij de onderwerpen worden geplaatst. Deze flitsers vormen een onderdeel van het zogenaamde Nikon R1C1 Wireless Close‑Up Speedlight System, ook wel de Macro Kit genoemd. Het zijn dus flitsers bedoeld om macro opnames mee te maken. Dat neemt overigens niet weg dat je met deze flitsers niet ook prima productfoto’s of portretfoto’s kunt maken. Maar laat duidelijk zijn dat systemen als CLS niet gebonden zijn aan kleine flitsers. Volwaardige rapportageflitsers kunnen net zo goed van dit soort systemen voorzien zijn.

Nadeel

Professionele fotografen zullen, op enkele uitzonderingssituaties na, niet zo snel gebruikmaken van dit soort systemen. De reden daarvan is dat een systeem als CLS altijd zorgt voor een ‘goede belichting’. Maar wat is een goede belichting?

Wil je bijvoorbeeld een low key foto maken, dan zal dat met dit soort systemen niet snel lukken, zelfs niet met de belichtingscompensatie. Vandaar dat professionele fotografen waarschijnlijk toch eerder zullen kiezen voor flitsers die handmatig kunnen worden ingesteld. Dat geeft ze meer creatieve vrijheid.

Samenvatting

Systemen zoals CLS zorgen ervoor dat flitsers volledig automatisch kunnen worden ingesteld. Ook als ze samenwerken met andere flitsers en wanneer ze niet rechtstreeks op de camera zijn aangesloten.

Dit soort systemen werkt goed voor min of meer standaard foto’s. Heel gemakkelijk, maar wil je over volledige creatieve vrijheid beschkken, dan zul je waarschijnlijk toch eerder voor handmatig in te stellen flitsers kiezen.