Je ontdekt je foto op een website, in een advertentie of op sociale media, terwijl niemand toestemming heeft gevraagd. Wat kun je daartegen doen?
Veel fotografen weten op dat moment niet welke stappen ze moeten zetten. Met een zorgvuldige aanpak sta je aanzienlijk sterker als er werkelijk sprake is van auteursrechtinbreuk.
Niet altijd een inbreuk
Als fotograaf heb je in de meeste gevallen automatisch auteursrecht op de foto's die je maakt. Dat geeft je onder andere het exclusieve recht om die foto's openbaar te maken en te verveelvoudigen. De hoofdregel is daarom eenvoudig: iemand anders mag jouw foto niet zomaar kopiëren en publiceren.
Er bestaan echter uitzonderingen op het auteursrecht. Denk bijvoorbeeld aan het citaatrecht en bepaalde vormen van gebruik voor onderwijs. Aan die uitzonderingen zijn voorwaarden verbonden. Alleen constateren dat je geen toestemming hebt gegeven, is daarom nog niet voldoende om in iedere situatie te kunnen concluderen dat sprake is van auteursrechtinbreuk. Soms mag jouw foto dus wel gebruikt worden, ondanks dat je daar geen toestemming voor hebt gegeven.
Vastleggen
Begin er mee vast te leggen hoe de foto gebruikt wordt voordat je iets anders doet. De eerste neiging is misschien om direct een e-mail te sturen of via sociale media verhaal te halen. Maar doe dat dus nog even niet. Leg eerst vast wat je hebt gevonden.
Maak bijvoorbeeld screenshots waarop niet alleen je foto zichtbaar is, maar ook duidelijk wordt waar deze is gepubliceerd. Leg bijvoorbeeld de volledige webpagina vast en maak aanvullende screenshots waarop de URL, naam van de website, accountnaam, datum en andere relevante gegevens zichtbaar zijn. Maak en bewaar eventueel een PDF van de webpagina. Zorg dus dat je dus bewijs verzamelt.
Noteer daarnaast
- de volledige URL van de pagina;
- de datum waarop je de publicatie hebt ontdekt;
- wie de vermoedelijke gebruiker is;
- waar en hoe de foto wordt gebruikt;
- of het om commercieel gebruik lijkt te gaan;
- of je naam bij de foto wordt vermeld;
- of de foto is uitgesneden of op een andere manier is bewerkt.
Dit doe je voordat je contact opneemt omdat een foto na je eerste bericht snel verwijderd kan worden. Dat lost het ongeoorloofde gebruik misschien op, maar maakt het tegelijkertijd lastiger om later aan te tonen wat er precies is gebeurd.
Controleer
COntroleer voor de 100% zekerheid of het wel echt om jouw foto gaat. Bij een karakteristieke foto zal daar weinig twijfel over bestaan. Bij minder onderscheidende onderwerpen kan dat lastiger zijn. Daarom is het verstandig je oorspronkelijke bestanden te bewaren.
Een RAW-bestand is bijzonder bruikbaar als bewijs dat de oorspronkelijke foto echt van jou is. Daarnaast kunnen metadata, een Capture One-catalogus of -sessie, een PSD-bestand, eerdere exports en eventueel andere opnamen uit dezelfde serie helpen om de ontstaansgeschiedenis van de foto te onderbouwen.
Daarmee registreer je natuurlijk niet het auteursrecht. In Nederland ontstaat het auteursrecht automatisch en bestaat geen auteursrechtenregister waarin je een foto moet inschrijven om bescherming te krijgen. Daar hoef je niets voor te doen. Dit zijn echter heel bruikbare bewijsmiddelen achteraf om aan te tonen dat jij de persoon bent die hier daadwerkelijk auterusrecht op hebt.
Je oorspronkelijke bestanden en administratie kunnen natuurlijk prima bijdragen aan je bewijspositie wanneer discussie ontstaat over het makerschap.
Gemaakte afspraken
Voordat je iemand van auteursrechtinbreuk beschuldigt, moet je wel even controleren of je in het verleden niet toch toestemming voor het gebruik hebt gegeven.
Dat klinkt vanzelfsprekend, maar bij foto's die je jaren geleden hebt gemaakt kan de situatie minder duidelijk zijn dan je aanvankelijk denkt.
Misschien heb je de foto geleverd aan een opdrachtgever en daarbij toestemming gegeven voor publicatie op de bedrijfswebsite. Of je hebt een model, vereniging of andere partij toestemming gegeven om bepaalde beelden te gebruiken.
Pak daarom de oorspronkelijke offerte, opdrachtbevestiging, factuur, e-mails en eventuele licentievoorwaarden erbij. En kijk dan niet alleen of je toestemming hebt gegeven, maar ook waarvoor.
Toestemming om een foto op een website te plaatsen betekent niet vanzelfsprekend dat dezelfde foto ook voor een advertentie, brochure, verpakking of een ander commercieel doel gebruikt mag worden. Juist daarom zijn duidelijke schriftelijke afspraken over gebruiksrechten zo waardevol.
Onderzoek wie
De eigenaar van een website, degene die een bericht op sociale media heeft geplaatst en het bedrijf dat op de foto wordt aangeprezen hoeven niet dezelfde partij te zijn. Probeer daarom eerst vast te stellen wie verantwoordelijk is voor de publicatie.
Bij een bedrijfswebsite is dat meestal relatief eenvoudig. Bij blogs, verzamelsites en sociale media kan meer onderzoek nodig zijn. Probeer contactgegevens, bedrijfsgegevens en het betreffende account te achterhalen. Dat voorkomt dat je een sommatie naar de verkeerde partij stuurt.
Waar vandaan
Vraag jezelf ook af hoe jouw foto daar terecht kan zijn gekomen. Misschien heeft de gebruiker hem rechtstreeks van jouw website gekopieerd. Maar de foto kan ook via een opdrachtgever, vormgever, persbureau of andere tussenpersoon zijn aangeleverd.
Dit laatste maakt het gebruik niet automatisch legaal, maar kan wel relevant zijn voor de manier waarop je de zaak benadert. Neem daarom niet te snel aan dat iemand bewust een foto heeft gestolen. Stel eerst de feiten vast.
Bedenk wat je wilt
Voordat je contact opneemt, moet je voor jezelf bepalen wat je eigenlijk wilt. Wil je vooral dat de foto onmiddellijk wordt verwijderd? Of vind je het gebruik acceptabel wanneer daarvoor alsnog een normale licentievergoeding voor wordt betaald? Of is de manier waarop de foto wordt gebruikt zodanig dat je verdere publicatie helemaal niet wilt toestaan? Dat zijn verschillende uitgangspunten en ze vragen om een andere benadering.
Bij een lokale vereniging die zonder toestemming een foto bij een nieuwsbericht heeft geplaatst, kun je bijvoorbeeld tot een andere afweging komen dan bij een commercieel bedrijf dat dezelfde foto gebruikt om producten te verkopen. Je hoeft beide situaties niet hetzelfde af te handelen.
Schriftelijk contact
Wanneer je voldoende informatie hebt verzameld, kun je de gebruiker aanschrijven. Houd de eerste correspondentie zakelijk. Beschrijf om welke foto het gaat, waar je het gebruik hebt aangetroffen en waarom je meent dat jij de auteursrechthebbende bent. Vermeld vervolgens duidelijk wat je verlangt.
Afhankelijk van de situatie kan dat bijvoorbeeld zijn:
- verwijdering van de foto;
- stoppen met verder gebruik;
- informatie over waar de foto vandaan komt;
- betaling van een vergoeding;
- of afspraken over een licentie voor voortgezet gebruik.
Bewaar alles
Bewaar alle correspondentie en bewijzen. Een telefoongesprek kan soms snel iets oplossen, maar geeft achteraf weinig houvast over wat precies is besproken. Wanneer je toch telefonisch overlegt, bevestig de gemaakte afspraken daarna schriftelijk.
Factuur sturen
Veel fotografen sturen meteen een factuur naar de 'overtreder', maar dat gaat regelmatig mis.
Online zijn allerlei voorbeelden te vinden waarin bij ongeoorloofd gebruik zonder verdere onderbouwing twee, drie of zelfs meer keer het normale fotografentarief in rekening wordt gebracht. Daaruit kun je niet concluderen dat iedere fotograaf bij iedere auteursrechtinbreuk automatisch recht heeft op zo'n vast veelvoud.
Wanneer je in Nederland een schadevergoeding verlangt, moet je kunnen onderbouwen waarop die vergoeding is gebaseerd.
Een normale licentievergoeding die je voor vergelijkbaar gebruik zou hebben gevraagd, kan daarbij relevant zijn. Ook andere omstandigheden kunnen een rol spelen. Welke schade uiteindelijk juridisch voor vergoeding in aanmerking komt, hangt echter af van de concrete situatie. Een willekeurig hoog bedrag op een factuur zetten maakt je positie dus vaak niet sterker.
Naam weggelaten
Naast de exploitatierechten kent het auteursrecht persoonlijkheidsrechten. Naamsvermelding kan daardoor een afzonderlijk punt zijn.
Dat betekent niet dat bij iedere ontbrekende naam automatisch een vast bedrag verschuldigd is. Het betekent wel dat ongeoorloofd gebruik van een foto en het ontbreken of onjuist vermelden van de naam van de fotograaf verschillende juridische aspecten kunnen zijn.
Hetzelfde geldt wanneer een foto is gewijzigd, sterk is uitgesneden of op een andere manier is aangetast.
Leg dergelijke wijzigingen daarom eveneens vast wanneer je bewijs verzamelt.
Verwijderde foto
Als de foto is vewijderd, is daarmee echt niet altijd alles opgelost. Het verwijderen van een foto beëindigt het verdere gebruik, maar verandert niet wat daarvoor al heeft plaatsgevonden.
Of je vervolgens nog een vergoeding wilt of kunt verlangen, is afhankelijk van de omstandigheden. Dat is ook een afweging die je zelf moet maken. Niet iedere inbreuk hoeft immers uiteindelijk in een juridisch conflict te eindigen.
Soms vind je verwijdering misschien gewoon voldoende. Maar in een andere situatie kan het redelijk zijn een vergoeding voor het eerdere gebruik te verlangen.
Geen reactie
Als de overtreder niet reageert is het niet erg zinvol eindeloos dezelfde e-mail te sturen. Wanneer je eerste bericht onbeantwoord blijft, kun je een duidelijkere sommatie sturen waarin je opnieuw aangeeft wat je verlangt en binnen welke redelijke termijn je een reactie verwacht.
Blijft een oplossing uit, dan moet je afwegen hoeveel het geschil je waard is. Bij een foto die enkele dagen op een kleine persoonlijke website heeft gestaan, kan die afweging anders uitvallen dan bij langdurig commercieel gebruik door een bedrijf.
Juridische hulp
Je kunt juridische hulp inschakelen, maar vaak is dat niet nodig. Juridische hulp wordt vooral interessant wanneer de andere partij de inbreuk betwist, weigert het gebruik te beëindigen, een aanzienlijk commercieel belang heeft of wanneer de mogelijke schade voldoende groot is.
Uiteindelijk kan een geschil over auteursrecht aan de rechter worden voorgelegd. Daarbij kan onder andere een verbod op verder gebruik of een schadevergoeding worden gevorderd.
Dat betekent niet dat iedere zonder toestemming gebruikte foto aanleiding moet zijn voor een rechtszaak. Procedures kosten tijd en geld en de uitkomst staat niet vooraf vast. Een zakelijke oplossing buiten de rechter om kan daardoor soms aantrekkelijker zijn.
Voorkomen
Het zoveel mogelijk voorkomen van misbruik begint al voordat je jouw eigen foto publiceert. Je kunt niet voorkomen dat iemand een foto van internet kopieert. Je kunt er wel voor zorgen dat je administratie op orde is wanneer het gebeurt.
Bewaar dus je RAW-bestanden, catalogi of sessies, bewerkte bestanden en relevante correspondentie. Leg bij opdrachten schriftelijk vast welke gebruiksrechten je verleent en bewaar ook die afspraken. Een copyrightvermelding of watermerk kan daarnaast duidelijk maken wie de fotograaf is. Het auteursrecht ontstaat echter niet door het plaatsen van zo'n vermelding.
Samenvatting
Het belangrijkste wanneer je een foto van jezelf zonder toestemming elders aantreft, is niet hoe snel je een boze e-mail kunt versturen. Je hebt meer aan een dossier waarin duidelijk staat welke foto is gebruikt, waar deze is gepubliceerd, wie daarvoor verantwoordelijk lijkt te zijn en welke rechten eerder zijn verleend.
Leg daarom eerst het 'misbruik' vast. Controleer vervolgens je eigen administratie en bepaal wat je wilt bereiken. Pas daarna neem je contact op met de gebruiker. Daarmee voorkom je niet iedere discussie, maar begin je die discussie in ieder geval met de feiten op orde. En is het belang groot genoeg en loopt het contact vast, dan kun je altijd nog beslissen juridische hulp in te schakelen.