Het nabewerken van digitale foto’s is belangrijk om bijvoorbeeld de juiste kleuren en het goede contrast terug te krijgen. Maar voor je het weet gaat het over-the-top. Waar moet je op letten?
Moet je nabewerken?
Er zijn mensen die menen dat een echt goede foto rechtstreeks uit de camera komt en niet nabewerkt hoeft te worden. Vooral als het om realistische fotografie gaat, dus om foto’s die de werkelijkheid moeten laten zien, hoor je dit geluid.
Maar juist van dit soort foto’s is de nabewerking een belangrijk onderdeel van het fotografieproces. Dit komt omdat de camera nooit exact de juiste kleuren en het contrast vast zal leggen. Daarnaast is er meestal verscherping (sharpening) nodig om te kunnen laten zien hoe het er in werkelijkheid uitzag.
In camera editing
Een camera legt de gemaakte beelden altijd in RAW-formaat vast, al vraag je daar niet om. Dit RAW-formaat vormt de basis voor het maken van bijvoorbeeld een JPG-bestand. Dus wanneer de camera is ingesteld op het opslaan van alleen JPG-beelden, dan zal het eerst de RAW-data produceren om die vervolgens om te zetten naar het JPG bestand. De RAW-data wordt dan alleen niet opgeslagen. Na gebruik wordt dit weggegooid.
Wat in de camera tijdens de conversie naar JPG plaatsvindt, is dat de RAW-data wordt omgezet met een aantal aanpassingen. Er vindt dus een vorm van nabewerking in de camera plaats. De kleurverzadiging wordt aangepast, er wordt ruis verwijderd, er wordt verscherpt en er wordt een en ander met het contrast gedaan. Afin, de JPG uit de camera is dus ook niet ‘rechtstreeks’ gefotografeerd. Dit is het resultaat van bewerkte “RAW-data”.
Dat dit wordt gedaan is niet voor niets. Deze nabewerking is nodig om de foto zo goed mogelijk op de werkelijkheid te laten lijken. Om een aantal technische redenen, die te ver gaan voor dit artikel, beschrijft de RAW-data dus niet exact de werkelijkheid. Zo ver zijn we nog niet in de cameratechniek. Er moet daarom worden nabewerkt om het meer aan te laten sluiten bij de werkelijkheid.
Waarom met software?
De nabewerking in de camera van RAW-data naar JPG is vaak wel wat te beïnvloeden, maar niet veel en zeker niet nauwkeurig. Hierdoor wordt de conversie weliswaar heel eenvoudig, maar niet altijd het beste uitgevoerd. Zeker niet wanneer de foto wat afwijkt van de ‘standaard opname’.
Door software zoals Capture One, Adobe Lightroom of Photoshop te gebruiken, kun je veel meer controle over deze nabewerking krijgen. Zeker wanneer je de beschikking hebt over het RAW-bestand vanuit de camera. Het nadeel daarvan is wel dat je er meer tijd voor nodig hebt en dat je er een en ander over te weten zult moeten komen.
Het beste resultaat kun je dus verkrijgen door in RAW te fotograferen en de nabewerking in een product als Lightroom uit te voeren. Maar tijdens die nabewerking gaat het dikwijls mis…
Veel gemaakte fouten
De nabewerking om te komen tot een foto die zoveel mogelijk lijkt op de werkelijkheid, bestaat meestal uit het verscherpen van de foto, het veranderen van de kleurverzadiging, aanpassingen doen op het contrast, witbalans instellingen en op het bijlichten of verduisteren van bepaalde delen in de foto. En op al deze gebieden kan het natuurlijk ook mis gaan.
Een onderdeel van het misgaan heeft te maken met het feit dat als je maar lang genoeg naar een afbeelding kijkt terwijl je ermee bezig bent, je dat wat je ziet normaal begint te vinden. Het is daarom altijd een goed idee om, wanneer je denkt klaar te zijn, het geheel even te laten liggen om er een aantal uur later nog eens opnieuw naar te kijken. De kans is groot dat je nog wat zult willen aanpassen. Wat je toen niet zag, valt je nu namelijk op. En meestal is dat je te ver bent gegaan!
Teveel verscherpt
Door te verscherpen verander je niets aan de scherpte van de foto zelf. Wat je doet is dat je daar waar contrast in de foto zit, dit contrast versterkt rond het raakvlak. Voor meer informatie hierover kun je ons artikel Sharpness raadplegen.
Als je dit teveel doet, ontstaat er een halo op de plek waar sharpening zijn werk heeft gedaan. In afb 1 zien we dit terug. Hier hebben we overdreven veel met sharpening gewerkt zodat je de halo’s goed kunt zien. Er is een wit randje rond de bladeren ontstaan.
Maar vergis je niet, ook in minder extreme gevallen treedt dit verschijnsel op, en dat al heel snel. Let er daarom op dat je niet teveel verscherpt. Dat zie je het beste wanneer je inzoomt. Het maakt de foto er echt niet beter op. Daarnaast is het beeld in werkelijkheid ook niet zo scherp. Dus waarom zou dit op de foto wel zo moeten zijn?
Te veel contrast
Hetzelfde gaat op voor het contrast. Teveel contrast herken je overigens vaak aan donkere plekken zonder veel details en erg heldere hooglichten. In afb 2 zien we in de afbeelding rechts dat de muur bijvoorbeeld wel heel donker is geworden terwijl op de borstkas van het standbeeld de textuur verdwenen is.
In afb 2 is daarom goed te zien hoe het verhogen van het contrast kan leiden tot een onrealistisch beeld. Alle aanwezige schaduwen, middentonen en hooglichten moeten nu eenmaal goed vertegenwoordigd blijven in een foto, maar wanneer het contrast wordt verhoogd zullen de middentonen in aantal verminderen en die van de schaduwen en hooglichten verhogen. Dat moet wel beperkt blijven.
Te sterke kleurverzadiging
Wanneer je in een bos loopt, dan zie je dat de bladeren helemaal niet zo fel groen gekleurd zijn als dat menig foto doet vermoeden. Ook bloemen zijn in werkelijkheid vaak milder gekleurd dan op foto’s te zien is. Een van de meest voorkomende nabewerkingsfouten is dan ook dat de nabewerker een te hoge kleurverzadiging heeft toegepast.
Afb 3 laat zien wat een te hoge kleurverzadiging (saturation) met de foto doet. De kleuren schreeuwen het zowat uit en maken het geheel ongeloofwaardig. De moeilijkheid van het goed instellen van de kleurverzadiging is dat je jezelf moet proberen te herinneren hoe het er in werkelijkheid uitzag. Richt je op het uitvoeren van een kleurcorrectie (laten zien zoals het was) in plaats van op een kleuraanpassing (maken zoals je het wil zien).
Het is verstandig om wat vaker met Vibrance dan met Saturation te werken. Waarom dat zo is lees je in het artikel Vibrance versus Saturation.
Verkeerde witbalans
Een van de grote voordelen van een RAW-bestand is dat de gegevens voor de witbalans in de header worden weggeschreven en niet zijn toegepast op de sensordata. In het artikel "Witbalans in RAW en JPG" lees je hier meer over. In praktijk wil dit zeggen dat achteraf de witbalans probleemloos aangepast kan worden. En dat is vaak nodig omdat de kleur van het licht afweek. Lees ook dit artikel. Dit is een groot voordeel ten opzichte van JPG, omdat daarin de witbalans al is ‘toegepast’ op de uiteindelijke kleur.
Hoewel de witbalans dus uitstekend aangepast kan worden, moet het natuurlijk wel goed gebeuren. En daarvoor is naast veel kennis ook aardig wat ervaring voor nodig. Dit zien we terug in veel foto’s waarin de kleur van het licht vooral te geel of te blauw is geworden (zie ook afb 4). Dat zie je het beste wanneer je kijkt naar een object dat in de foto wit zou moeten zijn.
Beschik je niet over de eerder genoemde kennis en ervaring, gebruik dan de pipet in Photoshop of Lightroom om hiermee de witbalans in te kunnen stellen. En als je dat doet, kijk dan naar de foto en vraag je ook hierbij af of het er zo uitzag toen je de foto nam en ter plekke aanwezig was.
Delen verkeerd aangepast
De evolutie binnen de nabewerkingssoftware gaat enorm snel en hierdoor is het mogelijk om relatief eenvoudig bepaalde delen te selecteren om die vervolgens aan te passen. Omdat camera’s niet altijd even goed zijn in het goed vastleggen van donkere en lichtere plekken in een scene, biedt dit de mogelijkheid om een bepaald deel hierop aan te passen.
Het begint ermee dat de selectie natuurlijk wel goed moet plaatsvinden. Kijken we naar afb 5 dan zien we dat dit hier niet goed is gedaan. De bedoeling was de boot op de voorgrond wat lichter te krijgen, maar een stuk van het dek was niet geselecteerd, en de boot er achter juist wel (zie de pijlen).
Nu is de boot te licht gemaakt. Hierdoor zijn we details kwijtgeraakt maar klopt het ook niet meer in ons gevoel. Een goede nabewerking is er een die je niet ziet. Zodra de kijker doorheeft dat de foto bewerkt is, dan beschouwt hij deze als ongeloofwaardiger. Door niet zorgvuldig te selecteren of de bewerking op delen zo uit te voeren dat het geheel niet meer bij elkaar past, werk je jezelf tegen.
Samenvatting
Nabewerking is niet alleen goed, nabewerking moet. Maar goed nabewerken betekent nogal wat. Het belangrijkste is om niet teveel aan te willen passen wanneer je wilt laten zien hoe iets er in werkelijkheid uitzag. Blijf binnen veilige marges en houd het daarmee geloofwaardig. Het doel zou moeten zijn dat de nabewerking leidt tot het beter kunnen laten zien van hoe iets was, zonder dat dit opvalt.