Er zit een groot verschil tussen iemand die een kiekje maakt van een gezellige maaltijd en iemand die een professioneel ‘food photographer’ is. Wat die verschillen zijn en welk licht je voor dit soort foto's kunt gebruiken, lees je in dit artikel.
De professional
Een professionele fotograaf maakt bewuste keuzes voor het maken van zijn of haar foto’s. Daarbij spelen compositie, scherptediepte en licht vanzelfsprekend een belangrijke rol. Door ervaring worden de foto’s beter en beter.
Het zal dan ook niet vreemd zijn om te horen dat professionele fotografen zich vaak specialiseren in een bepaalde tak binnen de fotografie. De voedselfotografen, of liever de Food Photographers, behoren tot een dergelijke gespecialiseerde groep.
Dit is niet het soort fotografen dat je veel tegen zult komen tijdens verjaardagsfeestjes of op fotoclubs. Het klinkt allemaal niet zo interessant, maar het tegendeel is waar! Een goede food photographer heeft veel in huis. Dit vak vereist diepgaande kennis van styling en techniek. Des te leuker is het dan ook om een student met deze ambitie te mogen lesgeven op de Nederlandse Academie voor Beeldcreatie (voorheen de Fotovakschool). En een goede reden om samen de studio in te duiken om met z’n tweeën voedsel te gaan fotograferen!
Het doel van food photography
Food photo’s worden gebruikt in magazines, in reclame brochures en op websites. De foto’s laten zien waar topkoks toe in staat zijn, ze worden ingezet om restaurants te promoten, maar ze worden ook gebruikt als illustratie in kookboeken. We zien foto’s met eten in huis-aan-huis blaadjes van de buurtsuper, maar ook in de meest deftige modebladen. Kortom, dit soort foto’s kent een breed toepassingsgebied en voor iedere toepassing moet de foto vanzelfsprekend voldoen aan de eisen die daaraan vanuit die hoek worden gesteld.
Toch is er een gemeenschappelijke deler in deze diversiteit van foto’s te vinden. Uiteindelijk komt het er altijd op neer dat het voedsel er zo aantrekkelijk mogelijk uit moet zien. En dat bewijst zich doordat de kijker zich er niet alleen door aangetrokken voelt, maar ook omdat hij of zij het zou willen nuttigen. Daarmee is de lat gelegd!
Het probleem van food photography
Dat gezegd hebbende, begrijpen we nu meteen ook wat de echte moeilijkheid van dit soort fotografie is. Voor ons ligt immers de uitdaging om voedsel zo te fotograferen dat mensen dit het liefste zouden willen opeten. Maar hoe doe je dit?
Natuurlijk spelen zaken als compositie en licht een essentiële rol. Maar denk ook aan kleur en bijvoorbeeld de sfeer. Eten hoort voor veel mensen bij een bepaalde situatie of een bepaald gevoel. Het is dan ook noodzakelijk de vaardigheid te ontwikkelen die sfeer op de foto te vast te leggen.
De sfeer wordt onder andere bepaald door rekwisieten (props) zoals servetten en bestek. En een van de belangrijkste rekwisieten hierbij is misschien nog wel de ondergrond waar het voedsel op wordt gefotografeerd. Om die reden beschikken professionele food photographers vaak over diverse backdrops om verschillende soorten tafelbladen mee te kunnen suggereren. Ook hebben ze dikwijls dozen vol met schaaltjes, kopjes en diverse soorten bestek om de juiste toon te kunnen treffen. Een wereld op zich!
Waar begin je?
In het algemeen wordt geadviseerd om als food photographer te starten met het fotograferen van toetjes. De reden hiervan is dat nagerechten vaak van zichzelf al rijkelijk worden opgemaakt. Er is dus wat te zien. Maar er is meer aan de hand. De eter heeft er niet heel van nodig zodat je geen grote volle schalen hoeft te fotograferen. Daarnaast zijn toetjes van zichzelf al aantrekkelijk ontworpen en, last-but-not-least zijn ze dikwijls erg kleurrijk. Kortom, het is dus gemakkelijker om toetjes aantrekkelijk te fotografen dan een schaal spruitjes. Prima om mee te beginnen dus!
De shoot
Het is ondoenlijk om alle ins-and-outs van food photography in een artikel te behandelen. Lees daarom bijvoorbeeld ook onze artikelen over het fotograferen van voedsel bij een Italiaanse traiteur en voor marketing materiaal. Het doel van deze shoot was dit keer niet om fraai opgemaakte tafels met voedsel te fotograferen. We wilden dit keer vooral experimenteren met verschillende soorten lichtbronnen en zien waartoe dit zou kunnen leiden. We hebben dus niet ons best gedaan om mooie nagerechten sfeervol neer te zetten. Dat wat we fotografeerden vertoonde eerder gelijkenissen met etalagepoppen die wel door portretfotografen worden gebruikt om mee te experimenten.
Het perspectief
Nadat je de keuze hebt gemaakt van wat je gaat fotograferen, beslis je hoe je het voedsel gaat fotograferen. Er zijn drie perspectieven van waaruit voedsel vaak wordt gefotografeerd (zie ook afb 1). Dat is van bovenaf (Table Top View), in een hoek van 45 graden (Eaters View) en vanaf de zijkant (Children's View).
Table Top View
Wanneer voedsel vrij plat is, denk bijvoorbeeld aan een saus of soep, dan is het fotograferen recht van boven vaak een goede keuze. Je krijgt hierdoor minder schaal te zien en meer van het voedsel. Ook komt de textuur van het voedsel dan beter tot zijn recht.
Dit perspectief biedt een aantal interessante mogelijkheden. Schiet je echt in een hoek van 90 graden ten opzichte van het tafelblad, dan kan de foto zonder problemen worden gedraaid. Dit kan handig zijn voor magazines of als illustratie bij een recept. Daarnaast heb je minder te maken met problemen met de scherptediepte. Het gehele frame kan eenvoudig scherp worden gefotografeerd.
Omdat alleen het tafelblad te zien is, bepaalt het tafelblad en dat wat daar op staat de sfeer. Je hebt met het table top perspectief daarom veel controle over de sfeer die je over wilt brengen. Alles wordt immers gedaan met het voedsel, de props en het licht. Meer is er niet.
Wanneer we kijken naar afb 2, dan zien we hoe vanuit een table top view een schaaltje met tomaten is gefotografeerd. Als belichting hebben we aan de zijkanten van het tafelblad twee goedkope daglichtlampen voorzien van een softbox geplaatst. Voor iets meer dan €125 zijn dit soort lampen op statief en voorzien van een softbox als paar op dit moment verkrijgbaar.
Doordat het licht een beetje schuin naar beneden wordt gericht, ontstaat schaduw onder bijvoorbeeld de losliggende tomaten op het tafelblad. Dit tafelblad is overigens een stuk bedrukt kunststof dat voor weinig geld met verschillende designs op internet kan worden aangeschaft.
De weerkaatsing in de tomaten laat zien dat gebruik is gemaakt van de eerder beschreven twee lichtbronnen. Een van de lampen staat iets verder van de tafel als de andere zodat aan een van de zijden minder licht in de scene terechtkomt.
Afb 3 is natuurlijk wezenlijk niet echt anders dan afb 2, maar laat goed zien dat een verandering in de ondergrond een enorm effect kan hebben op de foto. Het schaaltje met inhoud komt op een andere ondergrond heel anders tot zijn recht, net zoals de losliggende tomaten. Belangrijk is zich te realiseren dat de ondergrond licht reflecteert en dat diffractie een beetje van dit licht rond het onderwerp zal ‘vouwen’. Hierdoor krijgen we een ander idee van bijvoorbeeld de kleur van het voedsel.
Daarnaast zorgt een dergelijke toevoeging voor een verhoging van dat wat er op ligt. Al is een dergelijke snijplank niet zo dik (hier iets van 3 cm), dit kan een groot effect hebben op de scherptediepte en vooral als er dingen op en naast de plank liggen.
De scherptediepte in een foto is afhankelijk van het diafragma, de gebruikte brandpuntsafstand en de afstand tot het onderwerp. Deze foto is gemaakt met een 50 mm objectief op ongeveer 45 cm boven het tafelblad. Het diafragma is f/10. Met deze gegevens hebben we een scherptediepte van 43 tot 47 cm en dus slechts 4 cm scherptediepte. Dit betekent in ons geval, met een snijplank van 3 cm dikte, dat iets wat naast de snijplank ligt grotendeels onscherp zal worden wanneer we het gehele schaaltje, dat zelf al 4 cm hoog is, scherp willen houden.
Eaters View
Wanneer je aan tafel zit en naar het eten op tafel kijkt, dan bevindt zich dit vaak rond de 45 graden van je vandaan. Dit is het perspectief dat de kijker het beste kent en daardoor herkenning op zal roepen. Dit soort foto’s stellen de kijker dan ook in staat om het eten eenvoudig te vergelijken met wat hij of zij zelf op tafel heeft staan.
De eaters view is een goed perspectief wanneer je wilt dat de kijker het eten zou willen opeten. Je versterkt de interactie tussen kijker en onderwerp. Je brengt hem in de positie zoals hij aan tafel zou zitten en het eten zou kunnen pakken.
Dit perspectief levert foto’s met diepte op waarin scherptediepte een belangrijke rol speelt. Het focuspunt moet zorgvuldig worden gekozen en het onderwerp moet scherp worden gefotografeerd. De kijker ziet vaak iets van een achtergrond. Hij kijkt dan over de tafelrand heen. Wat daar achter te zien is, speelt een rol in het overbrengen van de sfeer van de foto, zelfs als het onscherp is. Je kunt daarvoor een afbeelding op een monitor tonen en zo onscherp laten zien dat dit niet opvalt.
Voor afb 4 hebben wij gewerkt met een enkele flitser. Deze stond links van het witte schaaltje opgesteld. Doordat een grote ronde softbox werd gebruikt die dichtbij was geplaatst, had het licht de mogelijk om ook achter het schaaltje terecht te komen. Bij dit soort foto’s is het belangrijk om goed te kijken of je als fotograaf niet zelf in de reflectie terecht bent gekomen.
Om afb 5 te kunnen maken, hebben wij een gouden reflector aan de rechterkant van het schaaltje geplaatst. Het ‘gouden licht’ dat een weerkaatsing is van het flitslicht in deze reflector laat zien hoe je, ook met behulp van een enkele flitser, prachtige effecten kunt realiseren.
Door een gobo of optical snoot te gebruiken, kun je een foto zoals afb 6 maken. De gobo houdt op een aantal plekken het licht tegen waardoor figuren van licht op de scene worden losgelaten. Een dergelijk gebruik van licht geeft de foto een meer speelse uitstraling en suggereert dat de foto buiten is genomen.
Door op een dergelijke lichtbron een gel te plaatsen (zie ook afb 7), kan de sfeer nog verder worden beïnvloedt. Let er wel op dat het gekleurde licht niet het voedsel verkleurt. We vinden voedsel met natuurlijke kleuren immers aantrekkelijker om te zien.
Vanzelfsprekend kunnen ook lichttenten worden gebruikt om voedsel te fotograferen. Het voordeel van een lichttent is dat het licht uitermate zacht wordt en de schaduwen daarom heel mild over de scene dansen (zie afb 8).
Children’s View
Als kleine kinderen willen zien wat er op de tafel staat, dan houden ze zich met hun handjes aan de tafelrand vast en kijken ze over de rand heen. Daarmee kijken ze tegen de zijkant van dat wat er op de tafel staat.
Als dat een pan is, dan is dat waarschijnlijk weinig interessant, maar is dat een gebakje of een coupe met ijs voorzien van een toef slagroom, dan verandert dat meteen! Het gevoel van wat de kijker had toen hij klein was als er iets dergelijks op tafel werd gezet, kan met dit perspectief worden opgeroepen.
Door vanuit deze positie te fotograferen is de onderwerpkeuze logisch. Er moet aan de zijkant wat te zien zijn (zie afb 9). Daarnaast spelen scherptediepte en de achtergrond natuurlijk nog veel meer een prominente rol als bij de Eaters View.
Voedselkenner
Om goede voedselfoto’s te maken moet je iets met eten hebben. Iedereen eet, maar dat wil nog niet zeggen dat je er ook echt iets mee hebt. Wil je goede food photo’s maken, dan moet je meer met eten hebben dan dat je het slechts lekker of gezellig vindt.
Het komt bijvoorbeeld voor dat je, naast een bord spaghetti met vers gemaakte pesto, iets neer wilt kunnen leggen om de versheid te benadrukken. Voor de meeste mensen is dit ogenschijnlijk geen probleem. Zij zullen immers meteen aan basilicum, pijnboompitten en Parmezaanse kaas denken. Maar de kenner legt er geen gewone pijnboompitten bij, dat zullen altijd geroosterde pijnboompitten zijn. Het zijn dit soort details die het verschil kunnen maken.
Alleen voor het stilleren van de foto is al een behoorlijke achtergrondkennis van het voedsel nodig. Want wat past bij wat? Bij welke gelegenheid wordt het gegeten? Wat wordt daarbij gedronken? Waar drinkt men dat dan uit? Wat voor een bestek hoort daarbij? Wat wordt er aan specerijen over gestrooid? Wanneer wordt dit gegeten? Door wat voor een soort mensen? Hoe wordt het opgediend?
Vooral voedsel dat je minder goed kent, vereist dat je onderzoek doet. Denk aan bijvoorbeeld Japanse shabu-shabu. Hoe kun je de dungesneden wagyu-reepjes goed in beeld brengen, zonder dat je iets laat zien van de dashibouillon zonder kruiden of zonder bakjes sesam saus en ponzu naast het bord?
Kunstlicht of natuurlijk licht
Verreweg de meeste food photographers werken met natuurlijk licht. Ze stellen hun stillevens op voor een raam en fotograferen op die manier het eten. Als reden noemen ze vaak dat natuurlijk licht het voedsel laat zien zoals wij dat zien. Daarnaast is dit licht natuurlijk gratis en altijd beschikbaar. Maar is dit wel waar? Zien we het voedsel wel altijd in natuurlijk licht en is natuurlijk licht wel altijd beschikbaar?
Het is juist daarom dat wij dit keer in onze studio aan de slag zijn gegaan. Ik heb de food photoghrapher bij Panthera Visual Media uitgenodigd om haar te laten zien dat je ook in een studio relatief eenvoudig goede food photo’s kunt maken met kunstlicht. Sterker nog, doordat we in de studio alle controle hebben over het licht, kunnen we er zelfs meer mee. Na onze sessie was zijn daar ook van overtuigd en nam ze zich voor studioapparatuur te gaan aanschaffen. Dat zegt genoeg!
Continue licht
Dit is nu een van de soorten fotografie waarbij continue licht handig kan zijn. Omdat het onderwerp niet beweegt kun je met een gerust hart met langzame sluitertijden werken en heb je dus geen ‘burst of light’ nodig.
Continue licht stelt je in staat om exact te zien wat er gebeurt met het licht voordat de foto wordt gemaakt. Je ziet niet alleen het licht, maar vooral ook de schaduwen die het licht opwerpt. Daarom beginnen we hiermee te werken.
Het licht moet wel zacht zijn. Harde schaduwen maken voedsel doorgaans niet aantrekkelijker. Daarnaast laat zacht licht meer zien van wat er zich in de schaduw afspeelt. Hierdoor zien we meer van het voedsel.
Om het continue licht zacht te maken, maken we gebruik van eenvoudige softboxen. We hebben er twee aan weerzijden van onze scene een beetje naar beneden gericht gebruikt. Dat is alles om de foto’s zoals afb 2 en 3 te kunnen maken.
Flitslicht
Natuurlijk kun je food photo’s ook prima maken met flitslicht zoals je in foto 4 en later hebt gezien. Hiervoor geldt eveneens dat het licht zacht gemaakt moet worden door minimaal met softboxen te werken.
We kunnen dit licht eenvoudig combineren met wat harder licht door een snoot, een optical snoot of een gobo te gebruiken. We krijgen hiermee meer sfeer te pakken zoals je zag in afb 6.
Een lichttent
Met een lichttent creëer je nagenoeg schaduwvrij licht, zo zacht kan het worden. Wil je daar nog verder in gaan, dan maak je gebruik van een opname tafel die ook vanaf de onderzijde belicht kan worden. Bedenk wel dat foto’s met licht van onderen verder afstaan van de eettafel sfeer. Het kan fraaie plaatjes opleveren maar er moet wel goed overwogen voor worden gekozen.
In de lichttent die wij hebben gebruikt voor afb 8 bevindt zich een ‘seamless bottom’. Iets wat niets anders betekent dan dat de bodem naadloos overloopt in de achterwand zodat het verschil tussen beide niet te zien is. Iets wat je ook op opname tafels en zelfs in studio’s tegen kunt komen als limbowand.
Conclusie
Kortom, er zijn nogal wat mogelijkheden die allemaal hun eigen voor- en nadelen kennen. Er bestaat ook een groot prijsverschil tussen de mogelijkheden. Met een relatief eenvoudig daglichtset van iets boven de €100 is gebleken dat we net zo goed uit de voeten kunnen als met Broncolor Siros studioflitsers die duizenden euro’s kosten. Goed weten wat je wilt en waarom en hoe vaak is daarom een voorwaarde om aan te voldoen voordat wordt overgegaan op aanschaf.