Door lichtabsorptie verdwijnt licht. Maar wat is lichtabsorptie precies en wat hebben wij daar als fotografen mee te maken?
Elektromagnetische straling
Licht bestaat uit elektromagnetische straling. Dit betekent onder andere dat licht uit golven bestaat, vergelijkbaar met golven aan de oppervlakte van een stille vijver waar een steen in wordt gegooid. Een dergelijke golf ontstaat doordat er een elektrische lading in de buurt is.
De golven van een vijver hebben water nodig, net zoals geluid (dat ook uit golven bestaat) iets nodig heeft om zich in voort te kunnen planten. Denk daarbij aan de moleculen in de lucht. Voor licht is dat niet nodig. Deze golven kunnen zich voortplanten zonder medium en dat maakt ze dus extra bijzonder.
Wit op kleur
Als wit licht (wit licht bestaat uit alle kleuren licht) op een gekleurd oppervlak valt, dan zal een deel van dit licht teruggekaatst (gereflecteerd) worden. Als alle kleuren licht in dezelfde mate worden gereflecteerd, dan zal het oppervlak er wit uit zien. Gekleurde oppervlaktes doen niet omdat ze bepaalde kleuren van het licht eruit halen. Hierdoor worden niet alle kleuren gereflecteerd. Het proces dat bepaalde lichtdelen eruit haalt, wordt lichtabsorptie genoemd.
Populair gezegd is lichtabsorptie dus het opnemen van licht. Een voorwerp dat licht absorbeert neemt licht op en reflecteert dat deel daardoor niet terug. Maar waar blijft dat geabsorbeerde licht dan eigenlijk? De energie van het licht dat wordt opgenomen, wordt doorgegeven aan het materiaal dat het licht opneemt. In praktijk betekent dit meestal dat dit materiaal warmer wordt.
Wanneer je een flitser gebruikt om een model in een rood jurkje te fotografen, dan stuur je vanuit de flitser wit licht op het jurkje af. Maar het jurkje zal alleen het rode licht reflecteren. De rest neemt het op en zal het jurkje iets verwarmen. De temperatuursstijging die hiermee gepaard zal gaan is zo laag dat wij dit als mensen niet merken. Anders wordt het wanneer je een tijdje in de zon staat. Er wordt dan zoveel energie opgenomen dat je dat wel merkt. Het rode gereflecteerde licht bereikt uiteindelijk de sensor van de camera en daarmee komt er een rood jurkje op de foto te staan.
Wit op zwart
Wanneer we met een flitser een perfect zwarte muur zouden belichten en daar een foto van zouden maken, dan blijft de foto helemaal zwart. Het maakt daarbij niet uit hoe hoog we de lichtopbrengst van de flitser instellen. Het zwart zal namelijk geen licht reflecteren omdat het alle kleuren van het licht absorbeert.
Omdat zwart alle kleuren van het licht absorbeert wordt het in verhouding tot een witte muur warmer. Vandaar dat je in de zon beter witte dan zwarte kleding kunt dragen, wil je het zo koel mogelijk houden.
In praktijk merk je, dat wanneer je een zwarte muur met een flitser belicht, deze grijs op de foto terecht komt. De reden daarvan is eenvoudig: de muur is domweg nooit echt perfect zwart. Daarom reflecteert er altijd een deel van het licht terug. En hoe hoger de lichtintensiteit, hoe meer licht er dan terugkomt.
Zou je daarom heel erg veel licht op een zwarte muur gebruiken, dan ziet die er op een foto op een gegeven moment wit uit. Zoveel licht kun je echter niet produceren met een flitser, dus zul je met een zwarte backdrop altijd een achtergrond krijgen van heel donkergrijs tot heel lichtgrijs, maar dus nooit 100% zwart of 100% wit.
Wit op wit
Als we met weinig licht op een witte muur flitsen, dan ziet die muur er ook grijs uit. Logisch, de foto is gewoon onderbelicht, zul je zeggen. En dat klopt ook, maar ook een perfect witte muur zal niet bestaan en daarom vindt er altijd wel wat lichtabsorptie plaats. Je hebt dus altijd meer licht nodig om iets goed te belichten, zelfs al is het voor je gevoel spierwit, omdat je toch altijd wat licht door lichtabsorptie kwijt zult raken.
Als je helemaal geen licht op een witte backdrop laat vallen, dan wordt deze op de foto zwart. Maar ook dat blijkt in praktijk erg moeilijk. Er valt altijd wel wat licht op. Vandaar dat je met een witte backdrop achtergronden krijgt van zowat 100% wit tot grijs, maar meestal niet helemaal zwart.
Wit op grijs
Als je werkt met een grijze backdrop, dan kun je, door daar heel weinig licht op te laten vallen, toch een redelijk overtuigende zwarte backdrop mee creëren. Laat je er erg veel licht op vallen, dan lijkt het net wit. Het is daarom niet zo gek om, als je zowel met zwarte als met witte achtergronden wilt werken, zorgt dat je een grijze achtergrond tot je beschikking hebt. Werken met een echte zwarte en witte achtergrond is wel iets gemakkelijker en daardoor wat praktischer.
Wit door kleur
Wanneer we een kleurenfilter op onze camera plaatsen en er komt wit licht op de camera af, dan zal dit kleurenfilter het licht dat de camera in probeert te komen filteren doordat het alleen de kleur van het kleurenfilter doorlaat. Dit doet de kleurenfilter door de andere kleuren te absorberen. Een kleurenfilter kleurt het licht dus niet, het haalt kleuren uit het licht zodat alleen de gewenste kleur overblijft.
Stel we plaatsen een blauw en een rood kleurenfilter op elkaar op een camera, dan zou je vanuit deze theorie mogen verwachten dat de foto zwart zal worden. Immers, eerst gaat het witte licht door de rode filter, zodat alleen rood licht overblijft, om vervolgens dit rode licht door het blauw filter te laten gaan. Maar het blauw filter absorbeert als het goed is het rode licht en dus blijft er niets over.
Die theorie klopt, maar de praktijk is weerbarstig. Er zijn namelijk geen kleurenfilters in de fotovakhandel verkrijgbaar die echt alleen rood of alleen blauw licht doorlaten. Ze ‘lekken’ altijd wel wat andere kleuren. Dus komt er in praktijk nog wel wat licht door, maar veel is dat bij de betere kleurenfilters niet.
Verval door glas
Het blijkt overigens dat wanneer licht door een doorzichtig medium gaat zoals glas, het licht altijd ten dele wordt geabsorbeerd. Hoewel we als fotografen werken met heel zuiver doorzichtig glas is dat toch nooit echt 100% zuiver.
Een objectief bevat glas en houdt daarom een deel van het licht tegen. Een kleurenfilter of UV-filter doen dat net zo goed. In feite zou je een ND-filter kunnen beschouwen als een stuk ‘onzuiver glas’ dat meer licht absorbeert dan zuiver glas. Omdat het onzuivere component alle kleuren in dezelfde mate absorbeert (doordat dit component zwart is), neemt het geheel aan lichtsterkte af terwijl alle kleuren gewoon in dezelfde verhouding behouden blijven, zij het in mindere mate.
Verval op afstand
Licht wordt ook door de moleculen in de lucht geabsorbeerd en zal daarmee de lucht verwarmen. Ongeveer 23% van het licht wordt op die manier geabsorbeerd. Niet gek dus dat astronauten een enorme spiegelende zonnebril in hun helm hebben ingebouwd. Buiten de dampkring is er immers veel meer licht. De astronaut zou hierdoor snel verblind kunnen raken
Omdat ongeveer 30% van dit licht door de aarde wordt gereflecteerd, weet je dat 47% door de aarde wordt geabsorbeerd. Van die 30% die we reflecteren, wordt 90% weer geabsorbeerd door onder andere de wolken waardoor slechts 10% de ruimte weer ingaat. Het is deze 10% van het licht waardoor de aarde zichtbaar is vanaf bijvoorbeeld de maan.
Maar de afstand die wij als fotografen gebruiken met flitslicht is zo klein dat van absorptie door de lucht nauwelijks sprake is. Hoe komt het dan toch dat licht zo snel afsterft? Het flitslicht komt immers niet zo ver. Dat kun je lezen in het artikel over de omgekeerde kwadratenwet want dit heeft niets te maken met lichtabsorptie en hoort dus ook niet in dit artikel thuis.