Grieks Standbeeld

Archeologen hebben veel beelden gevonden die ooit zijn gemaakt door de Oude Grieken. Deze beelden vertellen ons over de kleding, sieraden en haardrachten in de Griekse Oudheid. Kunnen we zelf ook zo’n beeld maken?

Iets namaken

Wie iets na wil maken, moet zorgen eerst het origineel goed te kennen. We kijken daarom naar Griekse beelden en bestuderen de poses, de kleding en de haardracht. Daarbij vallen een aantal zaken op.

De beelden van de Griekse vrouwen zien er statig uit waarbij een been het gewicht draagt terwijl  het andere been ontspannen lijkt te zijn. Dit kennen we uit de fotografie maar al te goed! De scheve houding die hierdoor in het bekken ontstaat wordt immers gecompenseerd door de schouders waardoor de ene schouder hoger staat dan de andere schouder. De bekende s-vorm was toen blijkbaar ook al in trek! In kunsttermen wordt deze pose ook wel contrapposto genoemd.

De Griekse beelden zijn geen stilstaande of statische beelden. De figuren lijken juist in beweging te zijn of iets te doen. Ieder beeld heeft daardoor iets van een evenwicht tussen inspanning en ontspanning. De beelden zijn zo gemaakt dat je ze van alle kanten kunt bekijken. En toch lijken ze op elkaar. Ze stralen namelijk allemaal hetzelfde schoonheidsideaal uit.

Wat verder opvalt is dat, hoewel de beelden aangekleed zijn, de lichaamsvormen heel goed te zien zijn. De anatomie van het menselijke lichaam komt in al zijn pracht tot zijn recht waarbij in detail spieren en andere lichaamsvormen worden vertoond. De kleding werkt hier aan mee. Het is zowat doorzichtig te noemen. En dat is geen toeval!

De chiton

In het oude Griekenland droeg men een chiton. Een chiton was een kledingstuk dat gedragen werd door zowel mannen als vrouwen maar ook door kinderen in een aaneengesloten periode van enkele eeuwen voor Christus. Een lange periode dus.

Een chiton is een eenvoudig rechthoekig stuk linnen, zijde of wol dat door de drager zo werd gedrapeerd dat het op een soort lang mouwloos shirt leek. De chiton werd op zijn plaats gehouden door de doek op de schouders vast te spelden (met broches die fibulae werden genoemd). Ook werden er wel knopen voor gebruikt.

Een chiton dragen

Rond het middel werd een riem gedragen zodat het teveel aan textiel gebloesd kon worden en het niet over de grond zou slepen. Dat was nodig omdat de chiton nu eenmaal niet op maat werd gemaakt. De overbloezing had een naam, dit deel werd kolpos genoemd.

Hoewel sommige films anders doen vermoeden, werd de chiton door vrouwen altijd tot op de enkel gedragen. Als een soort maxi-jurk dus. Mini kwam bij vrouwen eigenlijk niet voor. Amazones vormen hierop een uitzondering. Mannen droegen de chiton daarentegen wel regelmatig tot op de knieën.

Dit had alles te maken met dat wat er gedaan moest worden. Bijvoorbeeld als paarden gemend moesten worden en de chiton vies zou kunnen worden door het opspattende modder. Dit was dus vooral een functionele keuze. De korte dracht gaf immers meer bewegingsvrijheid.

Maar het mannelijke lichaam werd ook al goddelijk beschouwd en daarom mocht het vertoond worden. Het waren meestal wel de jongere mannen met de kortere dracht. Oudere mannen droegen de chiton net zoals de vrouwen tot op de enkels.

Ondergoed

Onder de chiton werd meestal niets gedragen. Wat dat betreft zou je de chiton dus als ondergoed kunnen beschouwen. Dat zie je aan veel standbeelden terug. Maar vrouwen droegen toch wel eens een strofion, een soort beha die bestond uit een brede band van wol of linnen die over de borsten was gewikkeld en op de rug werd vastgebonden.

De strofion werd gedragen wanneer de vrouw last van haar borsten had, niet omdat ze de borsten zou proberen te ‘verstoppen’. Naakt was in het oude Griekenland namelijk helemaal niet vreemd of iets waar je je voor zou moeten schamen. Naast een strofion droegen de oude Grieken soms ook driehoekige lendendoeken die perizoma worden genoemd.

Maar deze dingen zie je op beelden nauwelijks tot niet terug. Het menselijke lichaam werd als kunstwerk beschouwd en mocht en moest daarom vertoond worden.

Over de chiton kon overigens wel wat worden gedragen en dat gebeurde dan ook vaak. Denk daarbij aan een soort mantel (cape) of een andere doek die eroverheen werd gedrapeerd. Soms droegen jonge mannen alleen dit “overkleed” en de chiton niet.

Slaven

Soms zie je beelden waarbij de rechterborst naakt is. Dat moeten meestal slaven voorstellen. Ook slaven droegen namelijk een soort chiton, maar deze variant werd Exomis genoemd. Een Exomis werd niet op beide schouders vastgezet, maar alleen op de linkerschouder. Hierdoor bleef een deel van de rechter borstkas onbedekt en kon je je gemakkelijker bewegen. Dat was handig voor het werk.

Sommige soldaten binnen de infanterie droegen overigens om dezelfde reden een Exomis. Het stelde deze voetsoldaten in staat om, als ze moesten vechten, zich gemakkelijker te kunnen bewegen. Ook een functionele keuze dus.

Mode

Wij gebruiken kleding om ons te beschermen tegen bijvoorbeeld de kou, maar vooral ook om ons als individu te kunnen onderscheiden. Voor de oude Grieken speelde dat laatste veel minder. Kleding was meer bedoeld voor bescherming en had vooral een functioneel doel. Het had minder met identiteit of imago te maken.

Juist hierom ging de chiton waarschijnlijk zo lang mee en droegen mannen en vrouwen ook min of meer dezelfde kleding. Pas tijdens de Romeinen veranderden dit toen zij hun Tunica gingen inspireren op de chiton. Vanaf dat moment werden er meerdere stoffen gebruikt en begon men de kleding ook te knippen en te naaien. Er ontstonden vanaf dat moment allerlei varianten.

Kleuren

De Griekse kleding was meestal wit, maar deze kleding was ook weer niet helemaal een pot nat. Men had verschillende manieren van draperen en soms waren de randen versierd. Dat zag je vooral bij mensen van adel omdat geverfde kleding nu eenmaal duurder was. Als je een paarse chiton of een paarse cape had, dan wilde dat zeggen dat je rijk was want de paarse kleurstof was erg duur.

Naarmate de tijd verstreek werden kleurstoffen goedkoper en ontdekten men meer kleurstoffen. De kleuren stonden vanaf dat moment ook voor een functie of taak. Rode mantels behoorden vanaf een zeker moment bijvoorbeeld toe aan de hoplieten, de zwaar bewapende Griekse voetsoldaten. Je herkende ze hierdoor gemakkelijk.

Kapsels en zo

Naast kleding droegen vrouwen vaak ook sieraden, make-up en prachtige kapsels in de vorm van opgestoken haar. In de beginperiode hadden de vrouwen lang haar dat gewoon los over de schouders hing maar in de loop der tijd werd het haar steeds meer opgestoken en vastgezet met linten.

Soms bestond het kapsel slechts uit een eenvoudig knotje maar er werden ook complexe kapsels gedragen. Vrouwen droegen hun haar lang, slaven kort. De haren werden ook gegolfd en gekruld.

De vrouwen hadden armbanden en ringen, maar ook kettingen en oorbellen. Op hun kleding werden gouden ornamenten genaaid die schitterden als ze bewogen.

Het menselijke lichaam

De oude Grieken hadden geen moeite met naakt, ze hadden juist veel bewondering en fascinatie voor het menselijke lichaam. Met name voor het mannelijke lichaam. Er werden spelen naakt voor mannen georganiseerd en de kleding die men droeg was vaak een beetje transparant. Voor de oude Grieken was dat heel normaal en niemand schaamde zich daarvoor.

Sterker nog, kleding werd zo om het lichaam gedrapeerd dat het lichaam goed tot uiting kwam. Op de beelden zien we dat terug. Maar let wel, het mannelijk lichaam werd misschien als goddelijk beschouwd, voor het vrouwelijk lichaam gold dit minder. Daarom konden die zich beter niet echt naakt laten zien. Dat gebeurde wel in de gemeenschappelijke baden, maar niet zo snel op straat.

Overlevering

Het is niet zo dat er nog Griekse kleding in musea ligt. Dat bestaat namelijk niet meer. Toch weten we veel over deze kleding omdat standbeelden het dragen, de kleding beschreven wordt in documenten en omdat het afgebeeld staat op veel tekeningen en schilderijen uit die tijd.

Hierdoor weten we bijvoorbeeld dat men vooral linnen kleding droeg. Ongetwijfeld had dit te maken met het warme klimaat. Wol en zijde kwam wel voor, maar moet meer als uitzondering worden beschouwd.

Deze shoot

Na dit vooronderzoek besloten wij om hier een shoot aan te wagen. We wilden nog steeds proberen om een stenen beeld te fotograferen van een Griekse vrouw uit de oudheid.

Voor de kleding gebruikten we een normaal wit laken. Omdat de stof zo eenvoudig was, stelden we ons hierbij een vrouw voor van lage komaf. Ze draagt haar haren zoals het gebruikelijk was lang maar ook opgestoken. In een boek vinden we hoe de Grieken de chiton aantrokken, en na wat uitproberen hadden we dat snel onder de knie.  

De foto’s maakten we voor een effen zwarte achtergrond zodat we het onderwerp daar makkelijk van vrij konden maken. We zagen al wel heel snel dat we het laken beter nat konden maken zodat het beter te draperen was en het deels doorzichtig zou worden.

Afb 1 laat een deel van de foto zien zoals deze uit de camera kwam. Hiermee gingen we aan de slag.

De nabewerking

Er zijn verschillende manieren om met behulp van Photoshop iets er als steen uit te laten zien. We hebben onze voorbeeldfoto (zie afb 1) bewerkt met de onderstaande eenvoudige nabewerkingen zodat iedereen dit ook zelf kan doen.

We hebben ons model uitgeknipt en we hebben met behulp van de toetsencombinatie Ctrl+Shift+U (Desaturate) alle kleur aan de foto onttrokken. We hebben de oneffenheidjes in de huid van ons model verwijderd met de Spot Healing Brush Tool en de huid egaler gemaakt door hem met Filter > Blur > Surface Blur te bewerken.

Van een foto waarop een Griekse buste staat afgebeeld, hebben we de haren uitgeknipt en deze op ons model gelegd. Haar eigen haren hebben we verwijderd. Door deze handelingen ontstond afb 2.

Nu richten we ons op de kleding. Het laken zit vol met kreukels. In dit artikel staat beschreven hoe je kreukels kunt verwijderen met behulp van Photoshop. Voor deze foto hebben we een shortcut gevolgd: met de Lasso Tool selecteren we delen van het laken en we gebruiken Filter > Blur Gallery > Field Blur om de ergste kreukels uit de stof te verwijderen. Afb 3 laat zien wat je daarmee kunt bereiken.

De haren bevallen ons niet omdat het lijkt of ons beeld nu korte haren heeft. Korte haren zijn een teken dat het hier om een slavin zou gaan, maar dat was niet onze opzet. Daarom knippen we van een foto van een standbeeld van een engel wat haren weg en leggen die tegen de zijkant van het hoofd en de hals. Vanzelfsprekend zorgen we steeds voor een desaturate van de toegevoegde elementen (Ctrl+Shift+U) en passen we de Brightness en Contrast aan zodat alles goed bij elkaar blijft passen.

Ook de ogen vervangen we door ogen van een standbeeld en we maken de lippen glad met behulp van de Smudge Tool. Nu hebben we afb 4 gekregen.

Er bestaat nog steeds een opvallend kleurverschil tussen de huid en het laken. Als het beeld uit hetzelfde materiaal zou zijn gemaakt, dan zou dat niet gebeuren en dus moeten we daar wat aan doen. We plaatsen daarom een Brightness/Contrast Adjustment Layer boven het beeld, clippen (Ctrl+Alt+G) dit aan het beeld vast en zorgen er voor dat alleen de zichtbare lichaamsdelen wat lichter worden. In afb 5 zien we hoe de kleur van het been, zoals zichtbaar in 5A hierdoor een stuk lichter is geworden in 5B.

Nu gaan we het beeld tot een marmeren beeld maken. Daarvoor downloaden we van het internet een afbeelding van een plaat marmer. Voordat we verder gaan moeten we er eerst voor zorgen dat alle losse delen (ogen, haren, model) een geheel worden door deze met Ctrl+E samen te voegen.

Daarna leggen we de afbeelding met het marmer over het model heen en clippen het marmer vast aan het uitgeknipte model. De Blend Mode van het marmer zetten we op Multiply omdat dit voor ons voorbeeld het beste effect oplevert (zie afb 6).

Door een sokkel van een standbeeld onder ons standbeeld te plaatsen en deze te voorzien van dezelfde marmeren look, complementeren we het geheel. Maar we zijn nog niet klaar omdat we eerst nog de sokkel en het standbeeld met Ctrl+E samenvoegen en kiezen voor Filter > Camera Raw Filter.

We schuiven hierin de DeHaze instelling naar 50 zodat het geheel meer gaat spreken. Tenslotte plaatsen we een Color Lookup Adjustment Layer boven het geheel, clippen die vast aan het standbeeld en kiezen voor de LUT Kodak 5218. Hierdoor krijgt het standbeeld een kleur, maar teveel waardoor we de opacity van deze Color Lookup Layer iets verlagen. In afb 7 kunnen we het eindresultaat bekijken.

Andere methoden

Er bestaan diverse methoden om met behulp van Photoshop van een foto een stenen beeld te maken. Al eerder, in ons artikel ‘Buste Maken’ lieten we zien hoe je bijvoorbeeld een glad marmeren beeld zou kunnen maken.

De methode die we hier hebben gebruikt is uitermate eenvoudig en komt neer op de volgende onderdelen:

  • Maak glad wat glad moet zijn
  • Vervang gedetailleerde elementen zoals ogen en haren
  • Zorg dat licht, contrast en kleur overeenkomt
  • Voeg een textuur van steen of marmer toe

Maar welke methode je ook gebruikt, wanneer je geen goed vooronderzoek doet naar het origineel, zal wat je dan ook maakt als namaak overkomen omdat alleen wanneer de details kloppen, het geheel realistisch wordt.

Leuk idee

Juist omdat het eindresultaat er heel realistisch uit komt te zien, kun je hier hele leuke dingen mee doen. Van jezelf of een ander een standbeeld plaatsen op een fontein in een park? Geen probleem! Onderdeel worden van het Vaticaan of een Griekse tempel? No problem! Een Griekse godin met een SmartPhone van marmer tegen het oor? Alles kan!

Afb 1: De uitgangsfoto, gemaakt met een nat laken
Afb 2: Desaturate en haar toegevoegd
Afb 3: Met Filter Blur kreukels verwijderen
Afb 4: Ogen, lange haren en gladde lippen
Afb 5: Lichtsterkte en contrast gelijkmaken
Afb 6: Marmerpatroon met Blend mode toevoegen
Afb 7: DeHaze en een LUT maken het geheel af