Het maken van een surrealistische afbeelding bestaat vooral uit het hebben van een goed idee. Maar waar komt dat vandaan en hoe maak je zoiets?
Fine Art
Veel fine art foto’s zijn surrealistisch van aard. Kenmerkend voor surrealistisch fotowerk is dat het veel weg heeft van scenes zoals deze in een droom voor zouden kunnen komen. Het is, zoals de schrijver André Breton in het begin van de jaren twintig aangaf, een manier van denken dat geheel los zou staan van morele waarden of van de ratio.
Tijdens het ontstaan van het surrealisme (vlak na de Eerste Wereldoorlog) was dit vooral een reactie op het toenmalige bestuur waarbij men zich probeerde af te zetten tegen de gevestigde orde. De eerste surrealistische kunstenaars waren sterk in politiek geïnteresseerd en meenden dat de oorlog was ontstaan doordat vooral de ratio en de dwang om maar steeds meer te krijgen de boventoon voerden. Kunstenaars zoals Miro zijn met hun surrealistisch werk beroemd geworden.
Dit politieke gedachtengoed zie je in veel hedendaags werk van fine art fotografen niet meer echt terug, maar de sfeer van de droomachtige beelden bestaat nog steeds. Het lijkt daardoor sterk op magisch realisme, een stroming die nauw verwant is aan het surrealisme, maar meer een aanpassing of aanvulling op de werkelijkheid is waardoor er een soort droomwereld ontstaat. Het zit hem daarbij vooral in de ongewone combinaties van dit werk.
Een ongewone combinatie
Een van onze amateur fotomodellen gaf aan dat ze het leuk zou vinden om mee te werken aan de totstandkoming van surrealistisch werk. Een leuk initiatief waar ik graag gevolg aan gaf!
Voor dit artikel gaan we werken aan eigen magisch realistisch werk. We trekken de elementen uit hun verband waardoor ze samen een droomscene gaan verbeelden. Technisch gesproken is hier niet zoveel voor nodig. We moeten ons dus vooral laten inspireren door onze fantasie. Dat doen wij door naar een boek te kijken en dat als basis te gebruiken.
Yukio Mishima, misschien wel de belangrijkste Japanse auteur, beschreef in zijn boek Losgebroken Paarden het verhaal van een student die het plan opvat om enkele vooraanstaande figuren in Japan te vermoorden om daarmee het volk wakker te schudden. Isao, de hoofdfiguur van het boek, is een eenzame jongen, waar niet naar geluisterd wordt en die de aandacht opzoekt. Laten we namens Isao dromen.
In zijn droom ziet hij een kwetsbare vrouw in een lege wereld staan. Ze bevindt zich in een donker kaal landschap waar verder niets of niemand is. In de verte staat een reusachtige lamp. Daar gaat ze heen om gezien te worden. Maar eenmaal onder de lamp gekomen, met al het licht om haar heen, is er nog steeds niemand die haar ziet. Want hoe groot het podium ook is, hoe goed de voorstelling dan ook, zonder publiek is er geen gehoor.
Drie elementen
Voor ons werk hebben we drie elementen nodig:
- Het donkere kale landschap
- De reusachtige lamp
- Een eenzame vrouw
De eerste twee elementen kunnen we zelf fotograferen of downloaden van een van de vele sites waar gratis beeldmateriaal vandaan te halen valt. De vrouw willen we natuurlijk zelf fotograferen. Haar kleding en pose hebben we daardoor geheel zelf in de hand en we kunnen de lichtval op die manier ook zelf bepalen.
Het landschap
Onze foto van de achtergrond (zie afb 1) hebben we wat kleur en lichtsterkte veranderd veranderd. We hoeven er verder weinig aan te doen: dit gebied ziet er al leeg genoeg uit. De donkere wolken accentueren nog eens de kilheid van de wereld. We plaatsen boven de achtergrond een Hue/Saturation Adjustment Layer zodat we de achtergrond daarmee donkerder kunnen maken en van wat minder kleur kunnen voorzien doordat we de kleurverzadiging (saturation) nog verder terugbrengen (zie ook afb 2 voor dit effect). Verder doen we hier niets mee.
De reusachtige lamp
Dan plaatsen we een netjes uitgeknipte bureaulamp als losse layer boven op de achtergrond (zie afb 2). De voet van de lamp halen we met een mask weg en zorgen dat een stuk van de poot netjes in het gras verdwijnt doordat we het masker op het raakvlak tussen het gras en de poot voorzien van kleine zwarte grasspiertjes doordat we hiervoor een gratis grasbrush hebben gedownload.
Boven de lamp plaatsen we twee Hue/Saturation Adjustment Layers die we beiden clippen aan de layer met de lamp zodat alleen deze layer hierdoor wordt beïnvloedt. De eerste Adjustment Layer gebruiken we om de poot van de lamp mee te kunnen aanpassen. Dit doen we door de mask van deze layer geheel zwart te maken op de poot na. De tweede adjustment layer gebruiken we om de lampenkap mee te kunnen aanpassen. Van deze adjustment layer maken we dan ook alleen in het mask de lampenkap wit terwijl we de rest zwart maken.
Nu kunnen we, met beide adjustment layers, de lamp in de juiste verhouding verlichten. De lampenkap moet daarbij vanzelfsprekend lichter worden dan de poot (zie afb 3).
Lichtschijnsel op de grond
Nu gaan we werken aan het lichtschijnsel op de grond. Dan kan op verschillende manieren.
Methode 1: Met een witte brush
Kies een witte zachte brush en plaats op een nieuwe transparante layer een ronde stip recht onder de lampenkap die wat kleiner is dan de lampenkap. Gebruik Edit > Transform > Perspective om deze stip plat op het gras te leggen. Kies als Blend Mode voor Color Dodge en pas de Opacity naar believen aan.
Druk dan op Ctrl+J om een kopie van deze layer te maken en schakel deze nieuwe layer nog even uit. Selecteer daarna weer de eerste ‘licht layer’ en gebruik Edit > Transform > Scale om de lichtplek groter te maken dan de lampenkap.
Schakel nu de tweede lichtplek layer in en zorg met Edit > Transform > Scale dat deze lichtplek wat kleiner wordt als het origineel en recht onder de lamp voor een wat sterker licht zorgt wat je bij een echte lamp ook zou zien.
Groepeer alle layers die te maken hebben met dit lichtschijnsel in een Group en plaats hier een mask achter. Gebruik een zwarte brush op dit mask om het teveel aan licht richting de verte weg te nemen. Daar zou immers geen licht vallen zou er echt zo’n lamp staan.
Methode 2: Met het mask
We hadden de achtergrond al voorzien van een Hue/Saturation Adjustment Layer zodat we de achtergrond daarmee wat donkerder konden maken. Deze Hue/Saturation Adjustment Layer bevat een mask. Door dit mask aan te passen kunnen we de suggestie van een lichtschijnsel creëren.
Druk op G voor de Gradient Tool en kies als Gradient vorm in de toolbar de knop waarop een witte stip in het midden staat. Teken nu in het mask van de Hue/Saturation Adjustment Layer een streepje van ongeveer 70% van de doorsnede van de lampenkap. Hierdoor ontstaat er een lichtere plek.
Tussen de Hue/Saturation Adjustment Layer en diens mask bevindt zich een schakel waarbij wordt aangegeven dat beide aan elkaar vastzitten. Ontkoppel deze door op deze schakel met de muis te klikken. Nu kan het mask onafhankelijk over de achtergrond worden bewogen.
Plaats de lichtere plek onder de lampenkap door de mask te verplaatsen en gebruik Edit > Transform > Pespective om de plek goed op het gras te kunnen leggen. Met Edit > Transform > Scale bepaal je de grootte van het lichtschijnsel.
Wanneer het licht te ver naar achteren reikt, gebruik je een zachte zwarte brush op de layer om het op de ongewenste plekken weg te werken. Zie afb 4 voor het uiteindelijke effect.
De eenzame vrouw
We vragen aan het fotomodel of ze een goede pose voor deze foto aan wil nemen in kleding die niet al te alledaags is. We plaatsen haar voor een zwarte backdrop en onder een grote beauty dish om overhead light te realiseren. Nu is het een kwestie van verder afwerken (zie afb 5).
Wat andere voorbeelden
Als je eenmaal aan de slag gaat met het creëren van surrealistische beelden, smaakt dat snel naar meer. Daarom hebben we nog wat extra afbeeldingen gemaakt. Afb 6 laat zien dat er geen limitatie bestaat. De vuistregel die je zou kunnen hanteren is: zou je het kunnen dromen, dan kun je het maken.
Je kunt ook geïnspireerd raken door foto's die je eerder met een heel ander doel hebt gemaakt. Afb 7 is gemaakt met behulp van een foto van een maquette die ik maakte in een Frans museum. Pas tijdens de shoot bedacht ik mij dat ik deze foto hier ook weleens voor zou kunnen gebruiken.