Dat we beter met RAW kunnen werken weten we nu wel, maar in producten zoals Photoshop kun je ook kiezen voor 8, 16 of 32 bits per channel. Waar kies je dan voor en wat kun je het beste kiezen?
Binair rekenen
Ik werk met een Nikon Z9 die, net als veel vergelijkbare camera’s, volgens de handleiding 14 bits per channel (kanaal) kan verwerken. Een channel staat voor een kleur. Omdat de camera met RGB werkt betekent dit dat het voor rood, groen en blauw (allemaal afzonderlijke kanalen) 16384 mogelijke waarden per pixel kan verwerken. Maar hoe kom je eigenlijk aan dit getal?
Een bit is de kleinste eenheid van informatie in digitale systemen zoals een camera of een computer. Vergelijk een bit met een schakelaar. Die kan uit of aan staan. Als een bit uit is, heeft hij de waarde 0, staat hij aan, dan krijgt hij de waarde 1. Met een enkele bit kun je dus twee waarden beschrijven: 0 en 1.
Heb je twee bits dan kun je twee schakelaars aan of uit zetten. Dat geeft meer mogelijkheden. Als je ze naast elkaar zet kun je dan immers de combinaties krijgen van 00, 10, 01 en 11. Als we aan de linker bit de waarde 0 of 1 hangen en afspreken dat we de rechter bit 0 of 2 gaan toekennen, dan krijgen we 00 = 0, 10 = 1, 01 = 2, 11 = 3. Afin, we hebben met twee bits dus vier mogelijkheden gekregen: 0 tot en met 3.
Door nu een derde bit te introduceren en die 0 of 4 toe te kennen, krijgen we mogelijkheden zoals 000 (=0), 101 (=5) of 111 (=7). Acht mogelijkheden dus. We noemen dit trouwens binair rekenen.
Deze voorbeelden van binair rekenen laat ons iets zien: het aantal mogelijkheden kun je uitrekenen als 2 tot de macht van het aantal bits. Als voorbeeld: hoeveel mogelijkheden heb je om te beschrijven met 3 bits? 2 tot de macht 3 (23) is 8. En we zagen in ons voorbeeldje hierboven dat we inderdaad van 0 tot 7 (dus 8) mogelijkheden kregen.
Kijken we naar het voorbeeld met twee bits, dan geldt 2 tot de macht 2 (22) en dat is 4. Klopt helemaal! We krijgen hiermee immers (van 0 tot en met 3) 4 mogelijkheden.
Camera’s
Stel je zou een camera hebben met 8 bits per channel. Oftewel rood, groen en blauw kunnen allemaal 8 bits aan waarden aannemen. Hoeveel mogelijkheden zijn dat dan? In dit geval kunnen we 2 tot de macht 8 uitrekenen (28). En dat levert 256 op. Van 0 tot en met 255.
Maar de Z9 is een 14-bits camera en daarom is het aantal mogelijkheden 2 tot de macht 14 (214) en dat geeft als uitkomst 16384. Kortom, in vergelijking tot een 8-bits camera heeft dit apparaat niet de mogelijkheid van 256 maar van maar liefst 16384 verschillende waarden voor groen. Hetzelfde geldt natuurlijk voor rood en blauw.
Juist doordat dit soort camera’s zoveel waarden kunnen aannemen per kanaal (channel) kan er veel meer detail in de schaduwen en in de highlites van een foto worden vastgelegd als door een b-bits per channel camera. We kunnen daarom spreken over een groter dynamisch bereik als bij een 8-bits camera.
In Photoshop
In een RAW-bestand worden de gevonden waarden van de afzonderlijke pixels vastgelegd. Daar kan van een Nikon Z9 dus een getal in staan voor een kanaal zoals blauw van bijvoorbeeld 12534. Als het maar een getal is van het bereik 0 tot en met 16383. Een getal dat binnen de 14-bits valt.
Als Photoshop werkt met een 16-bits channel dan betekent dit dat het alle waarden van het RAW-bestand van de Z9 kan inlezen. De 16-bits ruimte die Photoshop hiervoor reserveert is immers groters dan de 14-bits van de camera. Dat de 16-bits ruimte 2 bits groter is als de 14-bits afbeelding is niet erg. Alleen de lagere getallen (tot 14 bit) worden dan gebruikt. De rest blijft gewoon leeg bij het inlezen.
Maar als Photoshop ingesteld staat op de 8-bits modus, dan zijn de waarden afkomstig uit het RAW-bestand te hoog en moeten ze worden aangepast. Tijdens het inlezen moeten de gevonden waarden dan binnen de breedte van 0 tot 255 worden ‘geperst’. Het zal duidelijk zijn dat getallen zoals 12534, 12538 en 12540 waarschijnlijk allemaal terug worden gebracht naar dezelfde waarde binnen de reeks van 0 tot 255. Kortom, er gaat hierdoor informatie verloren. Het dynamisch bereik wordt een stuk kleiner gemaakt.
Maar omdat Photoshop de 14-bits afbeelding inleest in een grotere 16-bits ruimte, blijft niet alleen alles behouden. Die extra ruimte is namelijk niet overbodig want hierdoor kunnen bewerkingen zonder afrondingsfouten worden gemaakt.
Bij bijvoorbeeld kleurcorrecties worden de waarden herberekend en als je een 14-bits afbeelding aanpast zou je door die herberekening weleens getallen kunnen krijgen die hoger liggen dat dat passen binnen de 14-bits ruimte. Als dit in een 14-bits ruimte binnen Photoshop plaatsvindt, dan zou je die waarden terug moeten brengen naar 14-bits. Je gaat dus afronden. Doe je echter hetzelfde in een 16-bits ruimte dan kun je binnen de “lege ruimte” die over is dit soort waarden plaatsen. Hiervoor is dan dus geen afronding naar beneden nodig.
Overigens kunnen TIFF en PSD-bestanden zowel 16-bits als 32-bits afbeeldingen opslaan waardoor bewerkingen die ‘hogere getallen’ veroorzaken ook zonder afronding kunnen worden opgeslagen. Daarmee is de 16-bits ruimte dus de betere keuze voor compatibiliteit als je camera’s met bijvoorbeeld een 14-bits per channel sensor gebruikt. Kies dan niet zo maar voor de 32-bits modus, want dat levert een aantal nadelen op.
32 bits per channel
Je kunt in het menu van Photoshop ook kiezen van een 32-bits per channel. Dit is echter niet bedoeld voor gewone foto’s. Je zou dan wel heel veel lege ruimte overhouden. Voor High Dynamic Range (HDR) werkzaamheden en extreme bewerkingen is dat heel soms wel nodig maar dat zijn echt uitzonderingen. Je moet dan denken aan medische beeldvorming waar soms hele nauwkeurige lichtwaarden belangrijk kunnen zijn.
Nu zou je kunnen denken dat de keuze niet uitmaakt zolang het maar groot genoeg is. Immers het ‘bovenste stuk’ wordt toch niet gebruikt als het niet nodig is. Dus waarom niet altijd voor 32-bits per channel kiezen?
Dat is zeker geen vreemde gedachte maar een bestand dat meer bits moet kunnen opslaan is groter dan bestanden die dat niet hoeven te doen. De bestanden die de 32-bits modus moeten kunnen opslaan zijn gigantisch. Een goede reden dus om daar toch niet voor te kiezen.
Veel camera’s die RAW- of DNG-bestanden produceren zijn 10 tot 14-bits. 8-bits komt daarin eigenlijk niet meer voor. Je hebt wel camera’s die alleen JPEG produceren en nog 8-bits zijn, maar dat is wel echt low-end. Vanwaar dan dat de keuzemogelijkheid voor 8 bits per channel nog steeds in Photoshop bestaat?
Filters
Toen wij gebruik wilde maken van het Cutout-filter voor het artikel 'Kerstkaart in Flat Design', moesten we terugschakelen naar de 8-bits per channel modus van Photoshop. Dat was nodig omdat dit filter als 8-bits filter ontwikkeld is.
Veel Photoshop filters zijn ontwikkeld toen 8-bits nog de standaard was. Denk aan de filters onder Filter > Filter Gallery waartoe de Cutout-filter behoort. De berekeningen die deze filters uitvoeren houden niet altijd rekening met getallen groter dan 255. Hierdoor kunnen die in hogere modussen, zoals de 16-bits per channel modus, niet gebruikt worden.
Ook zijn er filters die opzettelijk 8-bits worden gehouden omdat ze anders veel te traag zouden werken. De 16-bits bestanden zijn nu eenmaal veel groter dan de 8-bits en dat betekent dat er meer rekenkracht en geheugen voor nodig is om ze te verwerken.
Tegenwoordig zijn veel moderne filters wel compatibel met 16-bit en zelfs 32-bit, maar niet allemaal. Vooral oudere of “legacy” filters blijven beperkt. Wil je een dergelijke filter gebruiken, dan zal de afbeelding eerst moeten worden teruggebracht naar 8 bits per channel. Dat kan met deze optie.
JPEG
Een JPEG-bestand is vrijwel altijd een 8-bits per channel bestand. Er bestaan wel varianten zoals de JPEG 2000 die 16-bits ondersteunen, maar die worden zelden gebruikt.
Een JPEG biedt dus altijd minder nuance dan een RAW- of TIFF-bestand. Maar een JPEG is dan ook niet ontworpen om alle nuances te laten zien, maar vooral om klein te zijn. Ze zijn snel te laden voor bijvoorbeeld een website. Onder normale omstandigheden geeft een 8-bits per channel afbeelding voldoende kwaliteit voor het menselijke oog. Dus dat is prima voor dat doel.
Toch is het bijzonder raadzaam om voor nabewerking een RAW-bestand te gebruiken. Dat bevat de meeste informatie en geeft daardoor vanzelfsprekend een veel beter resultaat. Voer in die grotere ruimte alle bewerkingen uit en ‘downsize’ pas op het allerlaatste moment, bijvoorbeeld als je het opslaat als JPEG of als je een 8-bits filter moet gebruiken. Maar werk zo lang mogelijk in de 16-bits ruimte. De bewerking vindt dan immers plaats binnen de ‘grote ruimte’ waardoor afronding veel minder een rol speelt en de kwaliteit tot het einde zoveel mogelijk behouden blijft. Stap je te vroeg over op de 8-bits per channel ruimte, dan heb je al veel informatie weggegooid voordat je aan het nabewerken bent begonnen. Dat komt de kwaliteit natuurlijk niet ten goede.
Samenvatting
Photoshop ondersteunt 8-, 16- en 32-bits per kanaal. De 32-bit modus wordt alleen gebruikt voor speciale toepassingen vanwege de enorme bestandsgrootte. Omdat sommige oudere Photoshop-filters alleen in 8-bit werken, bestaat de optie om terug te schakelen naar 8-bits per channel.
8-bit (256 waarden per kanaal) was vroeger de standaard, maar moderne camera’s werken meestal met 10–14 bits per kanaal (RAW/DNG). Daarom is de 16-bits modus in Photoshop de nieuwe standaard geworden welke ideaal is voor nabewerking van dit soort bestanden.