Mislukken jouw foto’s van de romantische kerstlampjes in de kerstboom? Zie je het licht van de lampjes nauwelijks en verdwijnt de juiste kleur? Lees verder om dit voortaan te voorkomen.

Kerstverlichting

De meeste kerstverlichting produceert maar weinig licht. Voor ons lijkt het misschien heel wat, maar onze hersenen stellen het beeld dan ook zo bij dat het wat lijkt. Kerstverlichting gebruikt LED-lampjes of kleine gloeilampjes die maar een paar lumen per stuk produceren. Dat is heel weinig vergeleken met bijvoorbeeld een normale kamer- of buitenlamp en zeker veel minder dan het flitslicht van een flitser.

Waarom zien we er dan toch meer in? In een donkere kamer of buiten in de avond valt zelfs een klein beetje licht enorm op. Daarom lijkt het al snel meer dan dat het is. Contrast speelt dus een belangrijke rol.

Daarbij kan een streng kerstlampjes tientallen tot honderden lampjes hebben, waardoor het totaalbeeld veel rijker lijkt. Maar minstens zo belangrijk is dat onze hersenen de lichtpuntjes als een sfeervol geheel interpreteren, waardoor het subjectief veel lijkt.

Mooier

Ons brein maakt het licht van de kerstversiering “mooier” door een combinatie van visuele verwerking en psychologische interpretatie. Onze hersenen groeperen bijvoorbeeld losse lichtpuntjes tot patronen en vormen. Een streng lampjes wordt niet gezien als 100 losse puntjes, maar als één mooi geheel. Dat geeft een gevoel van harmonie en sfeer. We zien een kerstboom met kerstlampjes daarom als een ding, niet als een boom met allemaal losse lampjes.

Daarnaast koppelen veel mensen kerstverlichting aan warmte, gezelligheid en feest. Die positieve emoties versterken de perceptie van schoonheid en “helderheid”. Omdat warme tinten (zoals geel en rood) door ons brein vaak als “gezellig” en “intens” wordt ervaren, werkt dat natuurlijk ook mee.

De camera

Maar een camera doet niet aan associaties en heeft ook geen brein dat het licht anders zal laten doen ervaren dan dat het in werkelijkheid is. Daarom zien we op een onbewerkte foto dat terug wat er in werkelijkheid te zien was: weinig licht en vaak van een ongewenste kleur.

We moeten tijdens het fotograferen daarom terugvallen op enkele trucs om het gevoel van het kerstlicht goed in de foto te krijgen. Een paar van die trucs zullen we hier beschrijven.

Omgevingslicht

Een niet te onderschatten factor is het omgevingslicht. Stel je kerstlampjes voor in een felverlichte ruimte. Je ziet ze dan nauwelijks branden. Andersom, in een heel donkere omgeving lijkt het of de lampjes in de lucht hangen, daar omheen zie je niets. Beide dus meestal niet wenselijk.

Als het omgevingslicht feller is dan dat van het kerstlicht, dan valt het kerstlicht in het niet. Dat geldt niet alleen in het klein, ook in het groot. Laten we maar eens kijken naar afb 1 van de Tower Bridge in Londen die ik twee weken geleden maakte. Want welke stad geeft meer het kerstgevoel dan deze Dickens stad? Hoewel deze brug al geheel in kerststemming was gebracht door lampenstrengen die ingeschakeld zijn, zie we daar maar bar weinig van terug op deze foto.

Wat hier vernietigend werkt, is het omgevingslicht. Er is nog zoveel licht in de omgeving van de brug dat het contrast met de lampen te gering is. Maar slechts een paar minuten later, de duisternis treedt snel in aan het einde van het jaar, is het verschil groter geworden en zoals op afb 2 te zien is, begint de verlichting hierdoor steeds meer te ‘poppen’.

Ditzelfde geldt natuurlijk ook voor een kerstboom die gefotografeerd moet worden. Is het omgevingslicht sterk aanwezig, dan is het contrast met de kerstverlichting minder. In afb 3 zien we dit goed gedaan. Het omgevingslicht is hier zo laag dat de kerstverlichting goed tot uiting kan komen.

Omdat je de kerstverlichting of de lampen op de brug niet kunt wijzigen in sterkte, moet je zorgen voor niet te fel omgevingslicht. Binnen lijkt dat eenvoudiger te zijn dan buiten omdat je hier lampen uit kunt doen, maar dat is toch niet helemaal waar. Buiten heeft dit alles met de juiste timing te maken.

Timing

Wanneer we naar afb 4 kijken, dan zien we dat het buiten in Londen donkerder is geworden. We moeten de instellingen van de camera wijzigen om nog voldoende op de foto te kunnen zien. Daardoor lijken de lampen op de brug meer licht te geven. Het verschil tussen deze verlichting en het omgevingslicht is op de foto groter geworden en daarom zien we de verlichting op de brug beter dan op de voorafgaande foto's.

Toch zien we nog steeds allerlei andere zaken op de foto omdat er nog voldoende omgevingslicht is. De boom wordt bijvoorbeeld niet als silhouet vastgelegd. Op een gemiddelde dag heb je ongeveer 20 minuten ’s ochtends en ’s avonds de tijd om dit soort foto’s te kunnen maken. Buiten die tijd om is het te licht of te donker. Ja, het kan inderdaad ook te donker worden. Je hebt immers voldoende omgevingslicht nodig om op de foto net die extra diepte te laten ontstaan en de omgeving nog goed te kunnen laten zien zonder dat de nadruk op de verlichting verloren gaat. Dit voorkomt dat je alleen nog lampjes in de lucht ziet hangen of ze dat je ze niet kunt ziet omdat het nog te licht is.

Afb 5 laat zien hoe dit samenkomt. Deze foto is gemaakt net buiten Covent Garden. Doordat er nog voldoende omgevingslicht aanwezig is, kan met een voldoende snelle sluitertijd worden gefotografeerd zodat er zich nauwelijks bewegingsstrepen ontwikkelen.

We zien hoe de kerstverlichting van de kerstboom zonder problemen is vastgelegd terwijl we tot diep de overkoepelde markt van Covent Garden in kunnen kijken. Het licht in de foto is goed in evenwicht doordat de foto niet te laat is genomen. Niets is over- of onderbelicht. Zou de foto vroeger of later zijn gemaakt, dan raken we dat evenwicht kwijt. Dan zouden we de kerstverlichting van de boom niet meer goed kunnen zien of zouden bepaalde delen te licht of te donker zijn geworden.

Kleur

Over het belang van kleur hebben we het al vaker gehad. Daarom zullen we daar nu niet verder op ingaan. In afb 6 is de sfeervolle gele kleur van het licht ontstaan doordat we de witbalans van de camera op daglicht hebben gezet. Hierdoor lijkt het licht geler dan dat het in werkelijkheid is. Het licht van de kerstverlichting dat op het bureau van een van mijn collega’s staat, is niet zo geel maar een stuk witter. Door de witbalans op deze manier in te stellen veranderen we de kleur van het licht en daarmee de sfeer in de foto.

Het TL-licht in deze kamer is uitgedaan zodat het licht van de kerstversiering niet wordt ‘weggedrukt’ en juist een meer prominente rol heeft gekregen. Er komt nog wel licht van buiten, maar dat is weinig. Er is ook licht afkomstig van andere kerstversieringen. Hierdoor worden de muur en bijvoorbeeld het ladekastje verlicht. Omdat de kleur van al dit licht onder invloed van de ingestelde witbalans staat, krijgt de gehele foto dezelfde warme sfeer.

Door de foto in RAW te maken is het mogelijk om achteraf ongestraft de witbalans naar smaak aan te passen. Zoals het op deze foto te zien is, is het uit de camera gekomen omdat we op de camera zelf de witbalans bewust op daglicht hadden ingesteld, maar het kan dus ook als RAW-bestand eenvoudig achteraf nog worden bijgesteld.  

Ook afb 7 is gemaakt met een witbalans ingesteld op daglicht waardoor de foto geler wordt dan dat het in werkelijkheid is. We maken hier gebruik van de reflectie van de vloer en de reflectie in het glas van de lantaarn om de sfeer nog eens extra te verhogen. Het omgevingslicht bestaat hier uit een zwakke witte plafondverlichting van LED waarvan we een deel hebben uitgeschakeld. Hierdoor wordt het licht uit het ‘geschenk’ beter zichtbaar.

Lichtmeting

Als je een lichtbron hebt in een verder nogal donkere omgeving, moet je opletten. Afb 8A is gemaakt door met spotmeting het licht van de lampjes in de schaal te meten. Daar omheen is het behoorlijk donker. De camera negeert door deze manier van lichtmeten de rest van de foto en bekommert zich alleen om het licht van de lampjes. Hierdoor wordt alles buiten de lampjes te donker.

Bij afb 8B is gebruik gemaakt van een centrum gerichte meting. Bij dit type lichtmeting wordt rekening gehouden met een gemiddelde van een groot deel van de foto waarbij de nadruk licht op het midden. We zien dat hierdoor de omgeving van de schaal ook zichtbaar wordt. In dit geval dus de betere keuze.

Kerstlicht gebruiken

Wat je beslist niet moet doen is flitslicht gebruiken bij foto's van kerstverlichting. Flitslicht heeft een kleurtemperatuur van daglicht en is zoveel sterker als het licht afkomstig van de kerstverlichting dat het dit direct zal ‘doodslaan’.

Maar wat dan wel? Heel belangrijk is, in iedere ‘laaglichtsituatie’, is dat je werkt met een statief omdat je waarschijnlijk langere sluitertijden zult gaan gebruiken. Natuurlijk kan de ISO-waarde verhoogd worden, maar blijf echt wel onder de max van ISO 6400 om de ruis acceptabel te kunnen houden. Gebruik je een langzame sluitertijd en gebruik je geen statief dan zullen er bewegingsstrepen op de foto verschijnen en dat verruïneert de meeste foto’s.

Let bij langere sluitertijden op bewegende objecten. Dat kan met weinig licht logischerwijs snel tot problemen leiden. Voor een foto als afb 9 kun je zowat iedere sluitertijd zonder problemen gebruiken, er beweegt niets en dus zullen er geen bewegingsstrepen ontstaan. Je kunt bij dit soort foto's dan ook een lage ISO-waarde hanteren omdat je het gebrek aan licht met een langere sluitertijd kunt compenseren. Maar staat er iemand op de foto, dan moet die wel heel stil blijven staan. Gebruik dan een zo hoog mogelijke sluitertijd, eventueel door de ISO-waarde te verhogen. Het liefst het model ook even niet laten ademen. Hoe stiller men staat, de beter!

Wanneer het licht van bijvoorbeeld een kerstboom op iemand valt die een kerstbal aan het ophangen is, dan kan dat er prachtig en heel sfeervol uitzien. Maar maak een dergelijke foto wel als geënsceneerde foto. Het model moet immers niet bewegen en dus stilstaand poseren. Er mag niet echt een kerstbal worden opgehangen. Dit levert de hoogste kans voor succes op.