Nikon kent een mogelijkheid om Active D-Lighting in te schakelen. Andere merken hebben soortgelijke functies. Wat is dit voor een mogelijkheid, werkt het goed en waarvoor zou je dit kunnen gebruiken?

Oud artikel

In 2017 plaatsen wij al eens eerder een artikel over Active D-Lightning. Je zag toen aan onze voorbeelden dat het wel werkte, maar niet echt geweldig was en ook niet in alle situaties even handig bleek te zijn. Intussen is er binnen de techniek van de fotografie veel veranderd. Het leek ons daarom goed om hier nog eens aandacht aan te spenderen en te experimenteren met deze functie.

Misschien is de techniek hierachter wel verbeterd, dachten wij, en daar lijkt het op wanneer je blogs leest over deze functie. Een aantal fotografen beschrijft Active D-Lightning als “’t ei van Columbus”, iets wat wij niet als dusdanig hadden ervaren en regelmatig wordt gesteld dat een mensen deze handige functie zelfs altijd aan hebben staan.

Dus, laten we maar eerst nog even kijken naar welk probleem we met Active D-Lightning eigenlijk precies proberen op te lossen, en hoe Active D-Lightning in hoofdlijnen werkt alvorens we gaan experimenteren.

Tegenlichtfoto

Vroeg of laat overkomt het iedereen: je maakt een foto van iemand waarbij de zon achter die persoon net ondergaat en een prachtige lucht laat zien. Het ziet er goed uit, maar op de foto blijkt de persoon onderbelicht te zijn. De foto neigt naar een silhouetfoto. Heel jammer want dit had zo mooi kunnen zijn!

Wat is er gebeurd? De lichtmeter van de camera heeft de scene geïnterpreteerd en bepaald dat de gemiddelde lichtsterkte relatief hoog was. De instellingen voor de belichting werden daardoor ‘geknepen’. Daardoor werd de persoon op de foto onderbelicht.

Maar door domweg een andere belichtingsmodus te kiezen, schieten we niet zoveel op. Hooguit worden de rollen hierdoor omgedraaid: de persoon komt er dan goed belicht op te staan, maar de achtergrond wordt te licht.

Een andere waarschijnlijk ook herkenbare situatie is dat je een foto maakt van een relatief donkere kamer met ramen waardoor het buitenlicht rijkelijk naar binnen stroomt. Het interieur is te donker of de ramen zijn te licht.

Het probleem in beide voorbeelden is dat het verschil tussen de lichte en donkere delen van de scene te groot blijkt te zijn. Dit kan gewoon niet overbrugd worden met een enkele instelling.

Om dit op te lossen kunnen we een HDR-foto maken of licht toevoegen aan de scene. Met een reflectiescherm of flitsers kunnen we licht toevoegen zodat de donkere delen lichter worden. Maar dat is niet altijd mogelijk en dus is ook die andere manier en daarvoor hoef je niets voor mee te nemen of aan te schaffen: Active D-Lightning!

Wat is en doet het?

Nikon noemt deze functie Active D-Lightning, maar ook andere merken beschikken over een dergelijke functie. Canon spreekt over Auto Lighting Optimiser en Sony bijvoorbeeld over Dynamic Range Optimisation. Het komt allemaal op hetzelfde neer. Omdat wij voor dit artikel met een Nikon camera fotografeerden, houden wij het voor het gemak hier maar even op Active D-Lightning.

Active D-Lightning is een algoritme dat in een afbeeldingen gebieden herkent met een groot verschil tussen lichte en donkere delen en probeert dit verschil te verminderen. In praktijk komt het erop neer dat de camera voorzien van deze technologie tijdens de lichtmeting de hoeveelheid contrast in de opname bepaalt en een compensatie probeert uit te voeren zodat de lichte en donkere delen van de foto als geheel beter bij elkaar gaan passen. Eenvoudig gesteld wordt dit gedaan door te spelen met de ISO-waarden van de afzonderlijke gebieden.

En HDR dan?

HDR-fotografie (High Dynamic Range) lijkt inderdaad op Active D-Lightning. Je maakt bij HDR met verschillende belichtingsinstellingen meerdere foto’s en combineert deze in Photoshop zodat de verschillende onderdelen van de opname allemaal goed belicht zijn.

De meeste fotografen maken HDR-opnames door de sluitertijd per foto te wijzigen. Om met HDR tot een goed resultaat te komen, plaats je de camera op een statief. De foto’s moeten natuurlijk wel goed op elkaar kunnen worden gelegd en geen bewegingsstrepen gaan vertonen. Met een functie als bracketing zorg je voor voldoende foto’s met onderling een verschil in de te gebruiken belichting.

Active D-Lightning doet ongeveer hetzelfde maar dan wel in de camera, niet in Photoshop. Dat maakt het natuurlijk een stuk minder arbeidsintensief. Maar er is meer aan de hand. Voor Active D-Lightning is namelijk maar een foto nodig, en dus ook geen statief. Daarnaast hoeft je geen bracketing instellingen te gebruiken. De interpretatie van de op gebieden aangepaste belichting vindt automatisch plaats door de ISO-waarden te wijzingen van de gebieden en dat al tijdens het opslaan van de foto.

Active D-Lightning  draagt er zorg voor dat de foto iets anders belicht wordt zodat de opname nog voldoende details bevat in de lichte en donkere delen van de foto. Daarna zal Active D-Lightning de afzonderlijke gebieden aanpassen wanneer het algoritme dit nodig acht. De opgeslagen foto is dus een interpretatie (=bewerking) van de situatie. Let wel op, een RAW-bestand bevat ‘ruwe’ sensorinformatie, geen interpretatie daarvan. Active D-Lightning kun je daarom niet gebruiken wanneer je de foto’s alleen in RAW opslaat en theoretisch zal het RAW-bestand niet anders zijn of je nu wel of geen Active D-Lightning hebt geactiveerd. De praktijk wijst soms echter anders uit. Dit komt omdat met een ingeschakelde Active D-Lightning de belichting iets wordt gewijzigd (zie hierboven) en dat komt natuurlijk wel in het RAW-bestand terecht.

Andere beperking

Met Active D-Lightning kun je dus niet goed met RAW-bestanden werken. Active D-Lightning kent ook nog een andere beperking. Omdat ISO wordt gebruikt om aanpassingen uit te voeren, moet Active D-Lightning wel hogere en lagere ISO-waarden kunnen kiezen als waarop de foto is gemaakt. Concreet houdt dit in dat je niet kunt werken met de laagste ISO-waarde van de camera. Active D-Lightning moet immers ‘onder’ de ISO-waarde kunnen komen waarop de foto geschoten is.

De praktijk

Voor dit artikel hebben we een aantal foto’s zonder en met Active D-Lightning gemaakt om te kijken hoe goed dit vandaag de dag in praktijk werkt. Let wel, deze foto’s zijn gemaakt met een nieuwe Nikon Z9 voorzien van de laatste firmware zodat we ervan uitgaan dat deze beschikt over de meest recente versie van Active D-Lightning.  Soortgelijke functies van andere merken kunnen natuurlijk andere resultaten opleveren. Er kunnen ook verschillen binnen hetzelfde merk optreden wanneer andere camera’s worden gebruikt of oudere firmwares. Dat hebben we allemaal niet getest. Het is dus een kwestie van proberen om te ervaren welke resultaten andere camera’s opleveren.

In afb 1 zien we een foto waarop een deel van de ‘ontspanruimte’ van Panthera te zien is. De lichten zijn uit en het daglicht komt door de ramen naar binnen. Als we naar afb 2 kijken, dan zien we dezelfde scene, maar gefotografeerd met Active D-Lightning ingeschakeld. Het is goed te zien dat een aantal donkere objecten zoals stoelen lichter zijn geworden, maar om nu te spreken van een revolutionair verschil of een perfect plaatje, zou toch wat overdreven zijn.

We proberen het nog eens. We doen alle lampen in een van de gangen van ons pand uit en fotograferen daar een stuk van (zie afb 3). Het licht dat te zien is komt door ramen naar binnen. Afb 3 is zonder Active D-Lightning gemaakt. Als we dezelfde scene fotograferen met Active D-Lightning ingeschakeld (zie afb 4) dan valt op dat ook hier de donkere delen echt wel lichter zijn geworden, maar dat het verschil ook hier niet groot genoeg is om het gevoel te krijgen dat de lichte en donkere delen van de foto goed in balans zijn gebracht.

De Active D-Lightning instelling tijdens al onze experimenten staat op Auto. We hadden ook kiezen voor High of bijvoorbeeld Low, maar in de door ons gekozen scenes zijn de verschillen tussen licht en donker zo groot dat de auto-stand dit o.i. toch echt wel goed zou hebben moeten kunnen herkennen. We ondernemen nog maar eens een poging, nu met meer licht in de foto.

In afb 5 zien we een deel van ons opleidingslokaal. Er komt nogal wat licht naar binnen en we hebben de lampen in het lokaal uitgeschakeld. Afb 6 laat zien wat Active D-Lightning met deze scene doet. Ook hier zien we dat er verschil optreedt, maar niet voldoende om het probleem daadwerkelijk op te lossen. Het verschil tussen de lichte en donkere gebieden blijft o.i. te groot.

We laten de kamers met ramen maar even voor wat het is en testen Active D-Lightning op buitenscenes. Want wat als we hiermee een varen in tegenlicht fotografen (zie afb 7)? Hier is Active D-Lightning natuurlijk echt voor gemaakt en we zien dan ook dat het verschil in de donkere gebieden met afb 8 aanzienlijk is. We houden het er op dat de verschillen in de kamers te groot waren voor Active D-Lightning, maar dat dit voor buitenscenes met natuurlijke lichtomstandigheden wel werkt.

Weet Active D-lightning ook wanneer hij zich koest moet houden? In afb 9 zie je hoe wij een tak met bladeren van een eik met op de achtergrond een licht wolkendek met tegenlicht fotograferen. Het licht te te sterk en veroorzaakt diffractie. Het contrast is hierdoor extra laag. We merken dat Active D-Lightning de foto juist interpreteert en er vrijwel niets mee doet. Prima, dat zou ook moeten. We zien onder en boven de diagonaal de scene met en zonder ingeschakelde Active D-Lightning. Kun jij zien welk deel met welke instelling is gemaakt?

Conclusie

Active D-Lightning is een toepassing voor het ‘egaliseren’ van contrastrijke scenes die ontstaan door tegenlicht in natuurlijke omstandigheden als je fotografeert in bijvoorbeeld JPG. Met min of meer kunstmatige heel sterk contrastrijke omgevingen, kan het op dit moment nog steeds minder goed uit de voeten.

Een rondje langs een aantal serieuze vakfotografen leert ons dat zij Active D-Lightning allemaal uitgeschakeld hebben staan. De probleemsituaties waarvoor Active D-Lightning bedoeld is, lossen zij op door licht toe te voegen, HDR-opnames te maken of door bijvoorbeeld in Photoshop met Curves aanpassingen op het beeld uit te voeren. 

Onze conclusies zijn persoonlijk en gebaseerd op slechts een heel klein onderzoek. Daarbij maakt dit Active D-Lightning niet tot een slechte of onbruikbare functie. Het laat alleen zien dat het in ons geval een beperkt toepassingsgebied kent en dat je zelf zult moeten experimenteren of dit voor jou ook opgaat.