Revolutionair wordt de Nikon Z9 genoemd, een verandering in digitale fotografie. Ik heb er al jaren een en krijg er veel vragen over. Is het echt zo’n beest? Moet je voor Nikon gaan? Ach...
Ik heb met verschillende merken camera’s en objectieven gewerkt en mocht ook veel studenten begeleiden met de meest uiteenlopende apparatuur. Voordat ik over de Z-serie iets zal schrijven, moet ik iets heel duidelijk maken: het zit hem niet in de camera.
Ik heb in mijn werk als fotograaf, jurylid en als docent op de Fotovakschool heel wat foto’s mogen zien en beoordelen. Sommige daarvan waren ronduit briljant. Anderen, hoe zal ik het zeggen, wat minder. Maar nooit lag dit aan het merk of het type camera. Het ging altijd om de fotograaf.
Waarom dan Nikon?
Deze vraag krijg ik regelmatig van studenten omdat ze denken dat ze, vaak met hun Canon of Sony, mogelijk een verkeerde keuze zouden hebben gemaakt. Want de docent weet het toch als beste? Welnee, zo werkt dat vaak helemaal niet.
Zoals bij veel fotografen had ik in mijn beginperiode weinig geld en veel ambitie. Alles wat ik had stopte ik in fotografie. De camera die ik voor mijn eerste Nikon gebruikte was kapotgegaan en ik moest iets nieuws. Ik kwam bij Nikon uit omdat “men” in de winkel zei dat dit wel een goed merk was en omdat ze een aanbieding hadden. Een camera waar nog een filmpje in moest voor de duidelijkheid.
Ik kocht bij die camera langzamerhand steeds meer lenzen. En het waren die lenzen die me vooral bij Nikon lieten blijven. Niet omdat ze per se beter zouden zijn, maar omdat ze nu eenmaal op Nikon camera’s met een F-mount paste. Ik was niet ontevreden over de Nikon camera’s en het glaswerk was ook goed dus bleef ik erbij.
Hier zit dus geen grote speurtocht achter, geen sponsor of merkgekte. Het had net zo goed een ander merk kunnen zijn geweest. Maar Nikon en ik gingen gewoon prima samen en Nikon heeft me nooit teleurgesteld. Zoals ik dus ook met een ander merk prima samen had kunnen gaan, maar zo is het niet gelopen. Hier was ik gewend aan geraakt en ik had er veel lenzen van. En waarom zou je dan veranderen als je niet ontevreden bent en gelooft dat de kracht van de foto vooral van de fotograaf afhangt? Dus bleef ik bij Nikon.
De omslag
Ik fotografeerde dus al heel lang met DSLR-camera’s van Nikon maar was wel erg geïnteresseerd in digitale fotografie toen dit net uitkwam. Ik kocht mijn eerste digitale camera van Polaroid omdat die er nu eenmaal een had. Nikon niet, maar ook andere bekende merken niet. Ik gebruikte de polaroid om de digitale fotografie te leren kennen, niet voor professioneel werk.
Maar al lang voordat Nikon uitkwam met haar huidige Z-serie, had Nikon digitale camera’s op de markt gebracht waar ik wel professioneel mee werkte. Denk aan bijvoorbeeld de Nikon D4 waar ik erg tevreden over was. De Nikon Z‑serie markeerde echter een nieuw belangrijk keerpunt in Nikon’s camerageschiedenis. Waar Nikon decennialang bekend stond om spiegelreflexcamera’s, was de overgang naar spiegelloos een grote strategische shift. En ik ben toen, overigens niet meteen, meegegaan.
In 2018 stapte Nikon vol overtuiging in de markt voor full‑frame systeemcamera’s met de Nikon Z6 en Nikon Z7. Deze modellen vormden een keerpunt van jewelste, omdat Nikon tot dat moment nog stevig inzette op spiegelreflexcamera’s. De Z6 en Z7 waren direct een succes en lieten zien dat Nikon serieus de spiegelloze markt wilde betreden. Dat trok mijn interesse.
Na de full‑frame start introduceerde Nikon ook compactere APS‑C (DX) modellen zoals de Z50, die betaalbaarder waren. Hierdoor ontstond een steeds groter ecosysteem rond de nieuwe spiegelloze digitale camera’s van Nikon.
In de periode vanaf 2021 werd steeds duidelijker dat Nikon de nieuwe technologie van de Z-serie volledig omarmde. Nikon stopte met het ontwikkelen van nieuwe DSLR‑modellen en zette zijn volledige innovatiekracht in op de Z‑serie.
Later kwamen daar de professionele bodies bij zoals die van de Z9 en de Z8 waarmee Nikon bewees dat spiegelloze camera’s ook de high‑end markt volledig konden bedienen. De Z9 werd geprezen als “misschien wel de meest complete camera ooit getest”. Deze kon dingen die ik interessant vond en die kocht ik dan ook. Deze camera bevatte een stacked sensor, razendsnelle autofocus en 8K‑video, allemaal technologieën die Nikon’s DSLR’s voorbijstreefden.
De Z-mount
Een van de zaken die de Z-serie met zich meebracht, of liever, die de Z-serie mogelijk maakte, was een nieuwe mount voor objectieven. Deze Nikon Z‑mount werd in 2018 geïntroduceerd samen met de eerste Z‑camera’s (Z6 en Z7).
Het ontwerp van de Z-mount was geen kleine evolutie, maar een complete herstart van Nikon’s optische platform. De mount heeft namelijk twee bepalende eigenschappen. Op de eerste plaats kent het een extreem grote diameter (55 mm) en een zeer korte flange distance (afstand tot de sensor) van slechts 16 mm. Normaal ligt dit rond de 45 mm. Beide eigenschappen beïnvloeden wat Nikon technisch kan bereiken met lenzen en sensorsystemen.
Volgens Nikon is de Z‑mount een “modern mount design” dat lensontwerpers meer vrijheid zou geven om snellere, scherpere en compactere lenzen te bouwen. De brede opening en korte afstand maken het inderdaad mogelijk om zelfs extreem lichtsterke lenzen te maken (zoals de Noct 58 mm f/0.95). Dit soort glas zou op de oude F‑mount simpelweg niet mogelijk zijn geweest.
Maar de Z-mount was ook het antwoord op Sony, die in die tijd al volledig op spiegelloos had ingezet en waardoor Nikon op dat gebied achterliep. Nikon wilde Sony hiermee inhalen en de Z‑mount moest meteen de basis worden voor de komende tientallen jaren. Vergelijkbaar met wat de F‑mount sinds 1959 was geweest.
Voordelen
De combinatie van een grote vatting en een korte afstand tot de sensor zorgt voor minder lichtval naar de hoeken, betere scherpte over het gehele beeld en effectievere lensontwerpen met minder glas en minder aberraties.
De Z-Mount biedt door zijn ontwerp als een van de breedste mounts in de industrie ruimte voor f/1.2 objectieven en zelfs voor f/0.95-lenzen (zoals de Noct). Daarnaast konden compactere f/2.8 zooms met hogere prestaties worden ontwikkeld.
Door de korte flange distance konden de bodies ook dunner en lichter worden terwijl de Z-mount veel snellere communicatie tussen lens en body dan de F‑mount kan ondersteunen. Dit leidt tot onder andere een snellere Autofocus met meer nauwkeurigheid.
Nadelen
Dit klinkt als alleen maar voordelen, maar als gebruiker van Z-camera’s merkte ik ook dat er enkele nadelen aan de Z-mount zaten. Mijn oude lenzen pasten bijvoorbeeld niet rechtstreeks op de nieuwe Z-camera’s. En ik heb heel wat Nikon glaswerk in de kast liggen.
Om dit probleem op te lossen kocht ik een FTZ-adapter waarmee een F-lens toch op de Z-mount geplaatst kan worden. Maar met deze adapter vervallen wel een aantal voordelen van de Z-mount. Daarnaast merkte ik dat niet alle F-mount lenzen het even goed bleven doen op de FTZ-adapter.
Als je over veel glaswerk beschikt en alle voordelen uit de Z-serie wilt halen, dan wil je natuurlijk het liefste ook Z-lenzen gebruiken. Maar objectieven zijn duur en je wilt je oude lenzen niet zomaar op marktplaats zetten waar het niet veel meer oplevert. Het is niet voor niets dat veel fotografen dit als een hobbel beschouwen om over te stappen.
Als early adapter van de Z-serie kwam daarbij dat het lensaanbod zeer beperkt was. Pas in de afgelopen twee jaar werd dit aanbod echt volwassen nu er meer dan 30 Z-lenzen te koop zijn, ook van Sigma en Tamron.
Ook zijn veel Z-lenzen duurder dan hun F-mount voorgangers en is een aantal lenzen soms groter en zwaarder terwijl je misschien zou verwachten dat ze juist altijd compacter zouden moeten zijn. Maar de Z‑mount heeft nu eenmaal een veel grotere diameter (55 mm) dan de F‑mount (44 mm). Dit geeft lensontwerpers ruimte om grotere achterelementen te gebruiken zodat de kwaliteit beter wordt. En grotere glasoppervlakten zorgen nu eenmaal voor grotere en zwaardere lenzen.
Het is overigens geen doel geweest om lichtere lenzen te maken. De Z‑lenzen worden bewust ontworpen om zoveel mogelijk optisch te corrigeren, in plaats van afhankelijk te zijn van digitale lenscorrecties. Men kiest dus liever voor minder distortie en aberraties nog vóór het beeld de sensor bereikt dan voor minder gewicht.
Voor iemand die voornamelijk in een studio werkt zoals ik, is dit geen probleem en ben ik blij met deze zeer goede lenzen, maar fotografeer je veel buiten en moet je daarbij aan de wandel, dan denk je daar misschien heel anders over. Dan is het misschien goed om toch even naar de zoomlenzen te kijken. Kwalitatief doen ze echt niet veel meer onder voor de prime-lenzen en de Z-zooms zijn vaak wel compacter dan hun F-mount varianten zoals de Z 24‑70 f/2.8.
Samenvatting
De Nikon Z‑serie wordt in vrijwel alle recente tests en vergelijkingsartikelen beoordeeld als een sterk, volwassen en competitief mirrorless systeem. Het systeem wordt geprezen om zijn beeldkwaliteit, autofocus, ergonomie en lensaanbod.
Met de Z-serie camera's en Z-lenzen van Nikon haal je daadwerkelijk een superieure beeldkwaliteit, betere hoekscherpte en hogere lichtsterkte naar je toe, maar dat levert naast hogere kosten soms ook extra gewicht of grootte op. Alleen waar Nikon bewust kiest voor draagbaarheid (zoals f/4‑zooms), worden Z‑lenzen daadwerkelijk kleiner dan hun F‑mount tegenhangers. De Z-mount van de Z-serie heeft een aantal belangrijke voordelen wat deze serie camera’s en lenzen in kwaliteit tot de beste laat behoren.
Het Flagship van Nikon, de Nikon Z9, wordt door DPReview omschreven als “misschien wel de meest complete camera die we ooit hebben getest” terwijl de Z8 bijna dezelfde prestaties biedt in een lichter bodyformaat en daarom wordt gezien als het beste all‑round model voor de meeste fotografen. De Z9 wordt vaak direct vergeleken met Sony A1 en Canon R3 en komt regelmatig als winnaar uit tests op het gebied van batterijduur, thermische stabiliteit en tracking.
Maar moet je Nikon Z kiezen voor betere foto’s? Welnee, het begint allemaal bij de fotograaf zelf. Een penseel wordt in de handen van een meester een heel ander instrument als in de handen van een beginner. Ik kocht ooit een dure handgemaakte gitaar en dacht dat ik daardoor beter ging spelen, maar niets bleek minder waar. Alleen mijn gitaarleraar kon hem echt laten zingen. Een levensles.