Olympus en Kodak ontwikkelden in 2008 al een sensor met een andere beeldverhouding dan de standaard 3:2. Wat was het verschil tussen deze 4:3 sensor met de 'traditionele' sensoren en waarom was dit nodig?
Historie
Het formaat van een full frame sensor is afgeleid van de traditionele 35mm- (kleinbeeld-)film. We zijn digitaal dus gewoon doorgegaan met hetzelfde formaat. Omdat een 35mm-film ongeveer 24 x 35 mm bedraagt is de beeldverhouding daarvan 2:3. Een beeldverhouding die we kennen van de vele foto’s die we in ons leven hebben gezien.
Voor kleine camera’s zijn dit soort sensoren echter veel te groot. Je kunt ze daardoor bijvoorbeeld niet in een SmartPhone of in een ‘zakcamera’ verwerken. En omdat deze sensoren moeten kunnen werken met de lenzen die al in omloop zijn, is dat ook niet altijd even praktisch voor de producenten.
Micro Four Thirds
In 2008 ontwikkelden Olympus en Kodak een nieuwe standaard voor een sensor die wel goed voor de kleinere apparaten kon worden gebruikt. Dit zogenaamde “Micro Four Thirds system” was speciaal bedoeld voor spiegelloze digitale camera’s.
De beeldverhouding van deze sensor bedraagt 3:4 en wijkt dus af van de traditionele 2:3 verhouding. Omdat het formaat van deze sensor 17,3 x 13 mm bedraagt, is hij aanzienlijk kleiner dan bijvoorbeeld een full frame sensor. Daardoor beschikt hij over een cropfactor van 2.
Dat een dergelijke kleine sensor op veel kritiek mocht rekenen, is duidelijk. Hoe kleiner hoe minder goed de kwaliteit, is immers vaak het credo. Maar helemaal terecht was die kritiek niet. De sensor van de Canon EOS 400D is immers niet veel groter en deze sensor is wel helemaal geoptimaliseerd voor digitale fotografie. Dit betekent onder andere dat de lenzen die voor deze sensor wordt gemaakt nauwelijks last hebben van diffractie of chromatische aberraties. Ook andere kenmerken van deze sensor zorgen voor een geoptimaliseerd beeld.
Om een goed resultaat te krijgen is het bijvoorbeeld nodig dat het licht zoveel mogelijk loodrecht op de sensor terechtkomt. Gebeurt dit niet, dan kunnen bijvoorbeeld chromatische aberraties plaatsvinden. Omdat een traditionele lens het licht onder verschillende hoeken op de sensor afstuurt, kan dat ontstaan. Een groot verschil met de traditionele lenzen is dat de lenzen voor de four-thirds-sensor veelal telecentrisch zijn ontwikkeld. Dit betekent dat licht dat niet loodrecht de lens binnenkomt de sensor toch min of meer recht zullen raken. Dit verbeterd vanzelfsprekend het beeld.
Ook is de lensvatting van de four-thirds-camera afhankelijk gemaakt van de grootte van de sensor. Hierdoor kunnen de foto’s helderder worden zonder dat de camera groter of zwaarder moet worden.
De voordelen
Het meest genoemde voordeel van de four-thirds-sensor is die waarvoor deze sensor is ontworpen. Het stelt producenten in staan om kleine en lichte camera’s waarmee hoogwaardige foto’s gemaakt kunnen worden.
De aanzienlijke cropfactor zorgt voor een flink telebereik zonder dat daar grote of zware lenzen voor nodig zijn. Dit staat tevens garant voor veel scherptediepte wat een voordeel is wanneer bijvoorbeeld landschapsfoto’s worden gemaakt.
De nadelen
Juist door zijn aanzienlijke cropfactor is deze sensor een kleine 40% kleiner als een APS-C sensor van Nikon en iets meer dan 30% kleiner dan de Canon APS-C. Vergeleken met een full frame is de four-thirds-sensor maar liefst 75% kleiner en dus nog maar 25% van zijn traditionele ‘grote broer’.
Een dergelijke afname van formaat betekent doorgaans een lagere beeldkwaliteit en meer ruis bij weinig licht opnames. Hoewel de beeldkwaliteit van de four-thirds-sensor beter is dan die van de kleine andere sensoren, blijft hij daarmee toch echt wel onder het niveau van de full frame- en APS-C sensoren.
De grotere cropfactor betekent een grotere scherptediepte. Iets wat als voor- en als nadeel uitgelegd kan worden. Voor portretfoto’s is het vaak gewenst om onscherpe achtergronden te krijgen. Daar is deze sensor dus minder goed geschikt voor. Foto’s die een grote scherptediepte behoeven (macro-opnamen en landschappen) kunnen hier juist baat bij hebben.
Toepassing
Olympus is het merk dat op dit moment de meeste camera’s levert met een four-thirds-sensor. Er zijn inmiddels ook al een aantal producten van SmartPhones, beveiligingscamera’s en drones die deze sensor hebben geadapteerd. De four-thirds-sensor zal niet snel een bedreiging worden voor de full frame- of APS-C sensoren, maar wanneer een hele kleine en lichte camera gewenst is, is het een serieuze optie.