Camera’s beschikken over meerdere instellingen om de wijze waarop scherp wordt gesteld naar believen aan te kunnen passen. Welke instellingen zijn dit en wanneer kun je het beste voor welke instelling kiezen?

Handmatig of automatisch

Er zijn fotografen die ervoor kiezen het beeld met de hand scherp te stellen. Op de meeste objectieven bevindt zich hiervoor een schakelaar waarmee je kunt kiezen tussen M of MF (handmatige scherpstelling) en A of AF (autofocus). In het menu van de camera kun je dit vaak ook instellen.

Er is een aantal redenen te noemen waarom je zou kunnen kiezen voor handmatige scherpstelling. Bijvoorbeeld wanneer er te weinig licht of contrast is om de automatische scherpstelling te kunnen gebruiken. Wildlife fotografen gebruiken de handmatige scherpstelling soms ook om het geluid van de automatische focus te voorkomen. Dat kan dieren immers afschrikken.

Het kan ook zijn dat een macrofotograaf liever handmatig scherp stelt omdat hij daarmee gemakkelijker kan bepalen wat hij precies scherp wil hebben. Daarnaast kan het snelheidsvoordelen opleveren om handmatig scherp te stellen. In een studio, waar het model zich steeds op dezelfde afstand van de camera bevindt, hoef je in principe maar een keer scherp te stellen.

En wat dacht je van het nemen van een foto door een stuk glas, een vitrage of lamellen? Dikwijls kiest de autofocus er dan voor om de krassen in het glas scherp te stellen terwijl het je ging het om onderwerp achter het glas. Handmatig scherpstellen is dus geen overbodige luxe. Er zijn situaties genoeg waarin je dit prima kunt gebruiken!

Back button autofocus

Voor fotografen die niet altijd willen dat de camera automatisch scherp gaat stellen wanneer de ontspanknop wordt ingedrukt, is het mogelijk om deze functie uit te schakelen. Je wijst dan een andere knop de functie van het scherpstellen toe. Dit wordt back button autofocus genoemd.

Indien automatisch

Als het scherpstellen automatisch kan, heeft dit voor veel fotografen de voorkeur. Automatisch scherpstellen is doorgaans nauwkeurig en snel. Maar dan moet je wel de juiste scherpstelmodi voor de scene hebben gekozen. Je hebt immers niets aan een automatische volgende scherpstelling op gezichten wanneer stilliggende boten in een haven worden gefotografeerd.

Scherpstelmodi

Je kiest dus niet alleen voor handmatig of automatisch, maar indien automatisch ook voor een bepaalde scherpstelmodus. In hoofdlijnen zijn er modi in omloop die geschikt zijn voor stilstaande onderwerpen zoals portretten en landschappen en er zijn modi die bewegende objecten kunnen volgen. Daarnaast zijn er bijzondere modi die bijvoorbeeld gezichten, ogen of bepaalde dieren kunnen herkennen.

Single Shot Autofocusing

De modi voor stilstaande onderwerpen wordt de “single shot focusing mode” genoemd. Dat wil zeggen dat eenmalig wordt scherp gesteld op het onderwerp en dat de autofocusfunctie er daarna mee ophoudt. Standaard zal de single shot focusing mode gestart worden wanneer de ontspanknop half wordt ingedrukt. Is hij klaar en blijft de ontspanknop half ingedrukt, dan vergrendelt de camera de scherpstelling. Al richt je de camera daarna op een ander onderwerp, de scherpstelling blijft zoals hij was. Pas als de knop los wordt gelaten start dit proces opnieuw op.

Verschillende merken noemen de single shot focusing mode anders. Canon noemt dit bijvoorbeeld One Shot AF terwijl Nikon dit AF-S noemt en Sony Single Shot AF. Maar al deze functies komen dus op hetzelfde neer: het onderwerp wordt niet gevolgd en de scherpstelling wordt eenmalig ingesteld en daarna vastgehouden. Dit is dan ook de beste keuze voor stilstaande onderwerpen.

Continuous Autofocusing

Tegenover de “single shot focusing mode” staat de zogenaamde “continuous autofocus mode”. Deze modus is vooral bedoeld om bewegende onderwerpen vast te leggen. Het is dan ook logisch te kiezen voor continuous autofocusing op het moment dat sportprestaties worden vastgelegd, rennende honden op een veld worden gefotografeerd of voorbij rijdende fietsers moeten worden vereeuwigd. 

In de continuous autofocus mode volgt de camera het onderwerp en stelt daar continu op scherp zolang de ontspanknop half wordt ingedrukt. Het is dan ook niet voor niets dat deze modus door Sony Continuous AF wordt genoemd. Andere merken hebben vergelijkbare namen gebruikt zoals Canon AI-Servo AF en Nikon AF-C.

Objectherkenningen

Camera’s met LiveView mogelijkheden beschikken vaak over een modus die automatisch gezichten of ogen herkent. Er zijn camera’s die ook bepaalde dieren of andere zaken kunnen herkennen.

Kies je hiervoor dan kies je voor een vaak goedwerkende modus die bij portretten of scenes waarin mensen voorkomen handig kan zijn. Afhankelijk van fabrikant en type camera kunnen de herkenningen voor bijvoorbeeld dieren of ogen beter of minder goed uitvallen.

Combinatie modus

Sommige camera’s beschikken over een combinatie van de single shot focusing mode, continuous autofocus mode en soms ook de objectherkenningsmodus. Het idee achter deze modus is dat de camera zelf beslist welke modus voor de scene beter is om te kiezen.

Vrijwel altijd wordt deze combinatie modus getriggerd doordat het wel of geen sterk bewegende onderwerpen in de scene ontdekt. Nikon noemt dit de AF-A mode, Canon AI Focus AF en voor Sony is dit gewoon de Continuous focus maar in al deze gevallen blijkt, in ieder geval nog op dit moment, dat het nogal wat keren onjuiste beslissingen neemt en dus regelmatig de verkeerde modus kiest.

Naast modi ook gebieden

Voor de scherpstelling bepaal je dus of je kiest voor een handmatige scherpstelling of voor een automatische en als je voor een automatische scherpstelling kiest in welke modus (single, continuous, etc.) je deze wilt gebruiken.

Vaak kun je echter ook nog voor een autofocus area kiezen. Een autofocus area is het gebied binnen de scene dat gebruikt wordt om op scherp te stellen. De camera heeft hiervoor een aantal scherpstelpunten die kunnen worden vertoond in de zoeker.

Single-point AF area

Het kleinste autofocusgebied dat gekozen kan worden bestaat uit een van deze punten. Als scherp wordt gesteld dan wordt op dat moment alleen scherp gesteld op dit punt in het beeld. Dit wordt daarom een ‘single-point AF area’ genoemd en dus kies je in sommige camera dan voor de ‘single-point AF area mode’.

Standaard bevindt zich dit punt in het midden van de zoeker, maar dit kan door de fotograaf worden verlegd zodat je bijvoorbeeld gemakkelijk de Regel van Drie kunt toepassen doordat je een van de snijpunten van het grid (raster) kenmerkt als single-point AF area.

De single-point AF area mode is onder andere geschikt voor het maken van portretten. Je stelt dan scherp op het oog door daar het single-point AF area op te richten.

Groter gebied

Als je een gezin moet fotograferen dan kies je eerder voor een zogenaamde groeps- of zone-AF. In feite is dit niets anders dan een groepje aansluitende punten die je als autofocusgebied selecteert. De camera zal hiermee proberen scherp te stellen op alles binnen dat gebied. Bevinden zich daarom meerdere gezichten in deze zone, dan zal geprobeerd worden al deze gezichten scherp te krijgen.

Kun je kiezen voor een Auto Area functie, dan probeert de camera zelf dit gebied te bepalen. Dit werkt meestal net zo goed als de combinatie modus. Anders gezegd: kies hier niet voor, vaak werkt het niet zo goed.

Dynamisch gebied

Het is soms mogelijk om te kiezen voor een zogenaamd ‘dynamic area’. Wanneer je dan een scherpstelpunt hebt geselecteerd zal de camera zelf de punten er omheen selecteren en op dat hele gebied proberen scherp te stellen, net als bij zone-AF. Beweegt nu het onderwerp door de scene, dan zullen de scherpstelpunten met dit onderwerp meegaan. Hierdoor is deze instelling goed geschikt voor bewegende onderwerpen.

Sommige camera's bieden in deze modus ook nog eens een tracking mogelijkheid aan. Dit is een min of meer intelligent systeem dat voorspelt waar het bewegende onderwerp naar toe zal gaan en daar op anticipeert. Daardoor wordt het nog beter mogelijk om goed te kunnen blijven scherpstellen op het bewegende onderwerp.

Wat nu te kiezen?

Het kiezen van de juiste scherpstelinstellingen heeft alles te maken met wat je hoe wilt fotograferen. Het is misschien logisch om te kiezen voor de handmatige scherpstelling bij weinig licht of macrofotografie, maar of je bij portretten wilt werken met gezichtsherkenning of in de single shot focusing mode met een single-point AF area is natuurlijk helemaal jou eigen keuze.

In praktijk zie je dat fotografen vaak, maar dus lang niet altijd, kiezen voor deze instellingen:

  • Voor landschappen
    • Modus: Single shot | Area: Single area
  • Voor portretten
    • Modus: Single shot | Area: Single area
  • Voor groepen mensen
    • Modus: Single shot | Area: Zone area
  • Voor sportfotografie
    • Modus: Continuous | Area: Dynamic
  • Voor wildlife
    • Modus: Continuous | Area: Dynamic

Het is verstandig om met de verschillende mogelijkheden te experimenteren. Niet iedere camera biedt alle mogelijkheden en niet alle mogelijkheden werken met alle camera’s even goed.