Ook binnen de fotografie zijn natuurlijk trends te ontdekken. Niets zo veranderlijk als deze branche die heel gevoelig is voor wat er om haar heen gebeurt. Maar welke routes zijn ingezet en welke trends mogen we daarom verwachten in 2024?
Werk staat nooit op zich
Fotografen maken vaak voorspelbaar werk. Dit komt omdat we foto’s maken die gewenst en daarom op een bepaald moment populair moeten zijn. We zien dergelijke foto’s veel om ons heen en raken er, soms onbewust, door geïnspireerd. We volgen hierdoor als fotografen meer trends dan dat we misschien denken of soms zelfs zouden willen.
Trends kunnen ontstaan doordat een modeontwerper of kunstenaar een nieuwe weg in is geslagen, er kan een fotograaf zijn die een nieuwe techniek heeft bedacht, maar er kan net zo goed een trend ontstaan door economische factoren of door bijvoorbeeld een politieke verschuiving. Trends zijn in tijd altijd begrensd. Er zal altijd een nieuwe trend komen en omdat fotografen ook die trends zullen volgen zal het landschap van de fotografie hierdoor steeds veranderen.
Op het moment van schrijven van dit artikel worden we vanzelfsprekend ook beïnvloedt door de omgeving waarin wij leven. Een omgeving met zijn eigen mogelijkheden en problemen. We hebben nu bijvoorbeeld te maken met milieuproblematiek, met de opkomst en risico’s van kunstmatige intelligentie en de gevolgen en macht van social media. Verder bespeuren we een verder opkomend populisme, minder cohesie en meer verharding in de maatschappij naast een gestage groei van armoede. Allemaal zaken die we in de trends van fotografie tegen zullen komen in 2024.
Onbewerkte foto’s
Er is een golf op gang gebracht om imperfecties en echte mensen te fotograferen. Als samenleving zijn we steeds meer de keerzijde van het ‘plastic leven’ op onder andere social media gaan inzien en wordt meer en meer door die schijnwerkelijkheid heen gekeken.
Het gaat er in deze trend dan ook om, om dingen te laten zien zoals ze zijn. Om eerlijk te zijn. Photoshop of andere tools worden hierbij vooral ingezet om kleurcorrecties uit te kunnen voeren mocht blijken dat de foto teveel afwijkt van de realiteit. Het gaat bij deze trend om het vastleggen en herwaarderen van de rauwe schoonheid van dingen en mensen.
In iedere studentengroep die ik de laatste twee jaar les in fotografie heb gegeven, bevindt zich een aantal studenten die model kunnen staan voor deze trend met als motto: “Als de foto bewerkt moet worden, dan is hij waarschijnlijk niet goed genoeg genomen”.
Surrealisme
Door werk te maken dat lijkt alsof het een beeld is uit een droom, kunnen we ontsnappen aan de realiteit en op een unieke wijze vorm geven aan emoties en expressies. Dit is nu precies wat er met deze trend gebeurt. In tegenstelling tot de trend om onbewerkte foto’s te willen maken, wordt bij het surrealisme juist veel aan het beeld veranderd. Bij deze trend horen symbolen en associaties maar ook mystiek.
Fotografen die dit soort werk maken zijn vaak niet uit op het maken van een mooie foto, maar op het maken van een mooie afbeelding. Fotografie zorgt voor de benodigde basiselementen, maar niet per se voor de afbeelding zelf. Deze wordt meestal samengesteld uit diverse foto’s en digitale technieken. Als hier een motto aan geknoopt moet worden, dan zou dit iets zijn als: “Wanneer ik de werkelijkheid wil zien, dan kijk ik wel om mij heen, daar hoef ik niets voor te maken”.
Lifestyle
Geborgenheid en veiligheid zijn in deze tijden belangrijke thema’s geworden. Met lifestyle fotografie worden bijzondere momenten uit het gewone leven, die dit bevestigen, vastgelegd. Er bestaan op dit moment veel onzekerheden waardoor een groeiende behoefte aan deze emoties is ontstaan en dus zien we binnen de fotografie een stijgende belangstelling voor lifestyle fotografie.
Dat binnen deze stijl de werkelijkheid soms een beetje geweld wordt aangedaan, is begrijpelijk. Want waarom zou men de werkelijkheid niet iets mooier mogen maken om het juiste gevoel te kunnen weergeven? Dat niet iedere lifestyle fotograaf het hiermee eens is, moge blijken uit het werk van een aantal toonaangevende lifestyle fotografen die zelfs weigeren een op de grond gevallen kledingstuk op te ruimen omdat het netter zou staan op de foto. De uitdrukking “Het is zoals het is”, hoort hierbij.
Landschapsfotografie
Er is opnieuw een herontdekking binnen de fotografie te bespeuren van de omgeving en de natuur in het bijzonder. De klimaatproblemen spelen hier ongetwijfeld een belangrijke rol in. De foto’s laten een waardering voor ons leefklimaat zien. Maar ook hoe gevoelig de natuur is en wat we met haar doen. Het gaat om bewustwording van milieukwesties en om de rol die wij daarbij spelen.
We zien daarom niet alleen prachtige landschappen, maar ook steeds meer foto’s waarbinnen dit landschap een vervuiler of verwoester een rol speelt.
Analoge fotografie
Al een tijdje aan de gang maar zeker nog niet afnemend, is de trend om terug te grijpen op het werken met films en technieken uit het verleden in plaats van het maken van digitale foto’s en digitale bewerkingen. Er worden weer vergroters aangeschaft, ontwikkel-, spoel- en fixeerbaden gevuld en natte foto’s opgehangen om te laten drogen.
Dit gebeurt niet per se omdat men meent dat de analoge film een veel betere kwaliteit foto op zou leveren, maar gewoon omdat het leuk is om te doen. De Coronacrisis heeft hier ongetwijfeld aan toe bijgedragen: mensen zaten thuis en zochten hobby’s die ze thuis en bij voorkeur alleen uit konden voeren. Fotografie was een voor de hand liggende keuze. Analoge fotografie is daar een logische variant op omdat analoge fotografie voor veel mensen gevoelens van nostalgie opwekt. De behoefte aan een minder complex leven dient zich nu eenmaal altijd aan in roerige tijden.
Lightpainting
Met lightpainting is het mogelijk om een science fiction achtige sfeer te creëren. Dit past goed bij de trend om dystopische gevoelens te willen uiten. Angsten voor cyberaanvallen en A.I. leiden tot een zekere angst voor een digitale wereld. Met lightpainting, met name in neonkleuren, worden dystopische beelden gecreëerd en laat men een veelal negatief beeld zien van de toekomst.
Trends volgen
Nu we enkele van de trends binnen de fotografie hebben geïdentificeerd, zullen ze eerder worden herkend en begrepen. Maar een trend volgen leidt niet tot authenciteit. Zoals eerder beschreven is een trend begrensd in tijd en zullen ook deze trends verdwijnen. Trendgevoelig werk gaat daarom doorgaans niet zo lang mee.
Het is dan ook zaak zich niet te richten op het volgen van trends, maar om een eigen stijl te ontwikkelen en daar trouw aan te blijven. Alleen op die manier blijft werk actueel. Dit gaat vanzelfsprekend vooral op voor fotografen die werk maken dat niet voor de commerciële markt wordt ontwikkeld. Wie in de modefotografie de trends bijvoorbeeld niet volgt kan snel zonder werk komen te zitten.
Trend in modefotografie
Om bij modefotografie te blijven: hierin zien we een duidelijke trend om steeds meer natuurlijk licht te gebruiken. De eerdere trend om rauwheid met studioverlichting te bewerkstelligen, wordt hiermee vervangen.
Maar ondanks de trendgevoeligheid van de modefotografie blijft ook in de modefotografie authenticiteit key. We zien in modefoto’s imperfecties terug en dat daarmee aan de onrealistische schoonheidsidealen wordt getornd. Er worden geen ‘poppetjes’ meer gefotografeerd, maar mensen met een persoonlijke uitstraling. Dit alles is terug te voeren op de trend om meer ‘de werkelijkheid’ vast te leggen. Maar wat blijft staan is de wijze waarop dit wordt gedaan. De signatuur van de fotograaf bepaalt de authenticiteit, niet het volgen van deze op trends terug te voeren elementen.