Macrofotografie als hobby

Door kleine dingen met behulp van macrofotografie in detail vast te leggen, gaat er een nieuwe wereld open. Maar dat lukt niet goed zonder de juiste apparatuur en voldoende geduld.

Apparatuur

Voor macrofotografie geldt dat de juiste apparatuur een enorm effect heeft op de kwaliteit van het resultaat. Dit gaat vooral op voor de objectieven die worden gebruikt. In de basis zorgen macro objectieven er voor dat van dichtbij kan worden scherp gesteld. Maar er kunnen meer eisen aan de objectieven worden gesteld. Wanneer insecten worden gefotografeerd is het vaak nodig om een zekere afstand te behouden. Doe je dat niet dan vliegen, lopen of springen ze weg. Een keuze voor een objectief met een brandpuntsafstand van 100 mm of hoger ligt dan voor de hand.

Een objectief mag pas macro objectief noemen wanneer het een 1:1 of groter beeld op de sensor kan afbeelden. In praktijk betekent dit dat twee cm in werkelijkheid ook daadwerkelijk twee cm op de sensor zou moeten zijn. Het onderwerp wordt hiermee dus op ware grootte op de sensor geprojecteerd. Vanzelfsprekend wordt een foto groter vertoond (bijvoorbeeld op een beeldscherm) waardoor de details van de opname worden vergroot en daarmee beter zichtbaar worden gemaakt. Soms zelfs in die mate dat zaken bekeken kunnen worden die met het blote oog nauwelijks tot niet te zien zijn.

Een aantal zoomobjectieven heeft een ‘dichtbij stand’. Deze stand wordt vaak de macro modus genoemd, maar het een macro objectief noemen is toch echt onterecht. Op een kunstmatige manier wordt het beeld vergroot, maar dit is niet hetzelfde als werken met een echt macro objectief.

Sommige fotografen werken met opzet lenzen of tussenringen. Het is zelfs mogelijk het objectief om te draaien met een speciale adapter zodat ze dan nog te bevestigen zijn op de camera. Dit kan goed werken, maar het uiteindelijke resultaat moet het toch afleggen tegen het werken met een echt daarvoor ontworpen macro objectief. Toch is er een goed argument wel met dergelijke zaken te werken. Dat argument heet prijs. Een macro objectief kost nu eenmaal relatief veel geld. Bedragen rond de €800 voor het wat betere objectief zijn zeker geen uitzondering.

Licht

Wanneer je op een grasveld aan het fotograferen bent, zul je merken dat je met macrofotografie veel baat hebt met stralend zonlicht. Dat is er echter niet altijd en daarom zul je vaak de behoefte hebben om bij te kunnen lichten. Omdat de te fotograferen scene klein is, hebben normale flitsers meestal een te brede uitvalshoek en een te grote lichtopbrengst om ideaal voor deze fotografiestijl te kunnen gebruiken. Er bestaan dan ook speciale flitsers voor macro opnames.

Veel macrofotografen maken gebruik van zogenaamde ringflitsers. Ringverlichting wil niets anders zeggen dan dat er rond het objectief een ring wordt geplaatst waarin de verlichting (vaak een flitser maar dat kan ook led verlichting zijn) is ingebouwd. Door gebruik te maken van een dergelijke ring zal het licht niet meer over het onderwerp heen schieten, zoals dat met de ingebouwde flitser vaak wel het geval zal zijn, maar op het onderwerp vallen en het licht wordt van alle kanten naar het onderwerp gestuurd.

Er bestaan ook zogenaamde ‘twin flash flitsers’. Hierbij wordt ook een ring rond het objectief aangebracht, maar dat is een soort rail waarop twee (of meer) kleine flitsers kunnen worden bevestigd. Je kunt zelf bepalen waar die flitsers precies komen te zitten waardoor je iets meer controle krijgt over de lichtinval. De Nikon R1C1 set, die wij hier veel voor gebruiken, is daar een goed voorbeeld van.

Scherptediepte

De scherptediepte wordt bepaald door het diafragma, de brandpuntsafstand van het objectief en de afstand waarop het onderwerp van de camera verwijderd is. Het is dit laatste wat bij macrofotografie extreem kort is. Daardoor hebben standaard macro opnames altijd een zeer geringe scherptediepte.

Door meerdere foto’s van hetzelfde onderwerp te maken waarbij het scherptestelpunt steeds een beetje verlegd wordt, krijg je foto’s waarop steeds een ander stukje scherp is. Door deze foto’s slim te combineren krijg je een opname die over een grotere scherptediepte lijkt te beschikken. Deze techniek wordt wel image of focus stacking genoemd en wordt door macrofotografen soms toegepast om meer scherptediepte te krijgen in hun foto’s. In Photoshop is hier zelfs een functie voor ingebouwd. Om goede opnames voor focus stacking mogelijk te maken, gebruiken macrofotografen nog wel eens een zogenaamd 'macro focusing rail'. Dit is een rail waar de camera op bevestigd wordt en waarmee de afstand tussen de camera en het onderwerp heel geleidelijk (soms zelfs geautomatiseerd) kan worden gewijzigd. Handmatig bediende macro focusing rails kosten momenteel rond de €80 waarmee dit handige instrument voor veel hobby fotografen best betaalbaar is. 

Compositie

In feite maakt het niet uit wat voor een soort fotografie bedreven wordt. Als de compositie niet goed is, dan is de foto niets. Dat geldt net zo goed voor macrofotografie. Maak daarom niet te snel een foto, maar ga eerst op onderzoek uit. Als het gaat om bloemen of insecten zul je ontdekken dat de variëteit groot is, ook in dezelfde soort, en dat even verder kijken eenvoudig kan leiden tot veel mooiere foto’s omdat de bloem mooier is, de kleuren beter uitkomen, het dier wat groter is, en ga zo maar door.

Vooral bij levende organismen speelt timing natuurlijk een belangrijke rol. Weten wanneer een insect landt of opstijgt, hoe het honing drinkt of wanneer het zijn vleugels beweegt om lucht te verversen, is essentiële kennis om de meest optimale foto te kunnen maken.

Maar macrofotografie kan natuurlijk ook betekenen dat levenloze onderwerpen worden gefotografeerd. Bij dit type onderwerp speelt timing meestal een veel minder belangrijke rol en heb je daardoor alle tijd om rustig te bekijken vanuit welke hoek de opname het beste gemaakt kan worden en met welke belichting. Maar neem die tijd, het zal de foto’s zeker ten goede komen!

Overigens geldt dat binnen de macrofotografie dezelfde compositieregels worden gevolgd als binnen de andere fotografiestijlen. Ook hier pakt bijvoorbeeld de regel van drie vaak goed uit. Je zult deze compositieregels alleen moeten toepassen binnen de microkosmos die je aan het vastleggen bent.

Omgang met de natuur

Vaak worden insecten gefotografeerd en niet zelden worden dieren daarbij ernstig verwond of zelfs gedood. Het past niet meer in deze tijd om dieren onnodig leed te bezorgen, laat staan omdat we er slechts een foto van willen maken. Maar dit uitgangspunt maakt het er natuurlijk in praktijk niet gemakkelijker op om insecten te fotograferen.

Sommige macrofotografen vangen insecten en stoppen ze in een klein potje dat ze in de koelkast plaatsen. Doordat het in de koelkast donker is en rond de 6 graden Celsius, raakt een aantal van deze dieren (vliegen en spinnen bijvoorbeeld) in een soort rusttoestand. Ze gaan zich dan gedragen alsof het nacht is. Door ze vlak voor het fotograferen uit de koelkast te halen en ze op een donkere ondergrond te plaatsen, blijven deze dieren rustig zitten. Deze methode is misschien niet heel elegant voor het dier, maar altijd nog beter dan de macrofotografen die insecten in bijvoorbeeld alcohol verdrinken zodat ze dood gefotografeerd kunnen worden.

Omgeving

Door een zwart stuk karton neer te leggen met daarop een stukje perspex, heb je de ideale ondergrond gecreëerd om insecten te kunnen fotograferen. Het perspex zal namelijk voor een reflectie zorgen. Hiermee maak je dus een soort mini studio voor macro opnames. Maar foto’s van insecten in de natuur op een blad of grasspriet zijn natuurlijk net zo fraai. Uiteindelijk gaat het om het gehele plaatje. Niets teveel, niet te weinig. Net als bij andere fotografiestijlen moet je hier een oog voor hebben. Niet iedereen heeft dat, maar door veel te kijken naar het werk van anderen kun je het wel leren.

Precisie

De kleinste verandering in afstand of sterkte van het licht kan een foto doen mislukken. Alles gebeurt nu eenmaal binnen een zeer kleine ruimte die in ware grootte wordt vastgelegd dus de meest geringe verschuiving wordt direct zichtbaar.

Het werken met een statief wordt daardoor min of meer een must. Maar voor super scherpe foto’s wil je niet eens de camera aanraken om af te kunnen drukken. Het remote kunnen afvuren is dan daarom vaak meer dan gewenst.

Iemand die naar een macrofoto kijkt, verwacht veel detail te zien. Om die reden kun je jezelf maar weinig missers veroorloven. Blijkt in een modefoto dat de jurk, door de beweging van het model, niet overal helemaal scherp is, dan valt daar vaak nog wel mee te leven. Maar als een macrofoto de kop van de wesp niet helemaal scherp laat zien, dan is de foto onherroepelijk mislukt.

Professionele macrofotografen gebruiken vaak de autofocus functie niet. Zij stellen de scherpte liever handmatig in. En als ze al werken met autofocus, dan doen ze dat met behulp van de AE-L/AF-L knop met een methode die wel backbutton autofocus wordt genoemd. De autofocus functie voor de ontspanner wordt daarbij uitgeschakeld.

Ook werkt men vooral met de M-stand van de camera. Hierdoor krijg je de meeste invloed op het diafragma, de ISO instellingen en de sluitertijd. Een goede macrofotograaf is dus ook altijd een goede technische fotograaf. Je kunt geluk hebben, maar wie vaak goede macrofoto’s maakt kan dat niet met geluk alleen. Daar komt altijd vakmanschap bij kijken.

Spelen

Het is een misvatting te denken dat macrofotografie voorbehouden zou zijn aan het fotograferen van insecten of bloemen. Dit wordt misschien wel veel gedaan, maar alles wat klein is en de moeite van het fotograferen waard, kan door de macrofotograaf worden gebruikt. Sommige fotografen hebben daar zelfs hun doel van gemaakt. Met centimeter grote poppetjes creëren zij stillevens waarbij lepels dienst doen als glijbanen, citroenschijven als bureaubladen en een kam als piano. Speel dus met het idee van de vergroting, en merk hoeveel creatieve mogelijkheden de macrofotografie wel niet kan bieden!

 

 

Afb 1: Licht speelt een enorm belangrijke rol. Vaak moet je bijlichten.
Afb 2: Ga op onderzoek uit. Van dezelfde soort zijn vaak veel varianten in grootte en kleur te vinden
Afb 3: Compositieregels, zoals de Regel van Drie, zijn gewoon van toepassing
Afb 4: Door de korte afstand is de scherptediepte gering
Afb 5: Niets teveel, niet te weinig, geldt vooral in dit genre
Afb 6: Macrofotografie is zeker niet voorbehouden aan insecten en bloemen fotograferen alleen
Afb 7: Door veel te kijken naar werk van anderen word je zelf beter
Afb 8: Met macrofotografie kun je microkosmossen creëren