Je weet waarschijnlijk wat de sluitertijd is en hoe deze de belichting beïnvloedt. Maar minstens zo belangrijk is de vraag: welke sluitertijd gebruik je in een bepaalde situatie?
De juiste keuze bepaalt of je beweging bevriest, juist benadrukt of een creatieve sfeer aan je foto toevoegt. In dit artikel kijken we vooral naar de praktijk. Welke sluitertijd past bij verschillende onderwerpen en waar moet je op letten?
De waterval
Een van de bekendste toepassingen van een lange sluitertijd is het fotograferen van stromend water. In afb 1 zien we een deel van een waterval die ik ergens in Frankrijk fotografeerde. Dit is gefotografeerd met de een sluitersnelheid van 1/160.
Het probleem bij dit soort snelheden is dat het water niet echt stil staat (bevroren wordt), maar ook geen echte bewegingsstrepen veroorzaakt. Hierdoor ziet het er een beetje onscherp en tegelijkertijd een beetje bewogen uit. Juist in de P-mode van de camera zul je dit onder de bomen kunnen krijgen en veel “watervalfoto’s” worden hierdoor wel aardig, maar niet echt goed.
Ga je met een kortere sluitertijd werken, bijvoorbeeld met 1/500, dan zal het water steeds meer tot rust komen en daarmee scherper worden.
Door de sluiter juist langer open te laten staan, worden alle kleine bewegingen van het water samengevoegd tot een zachte, dromerige stroom. Dat zien we terug in afb 2 die met 1/60 van een seconde is gemaakt.
Nu is een en ander natuurlijk sterk afhankelijk van hoe snel het water van de rotsen stroomt. Als uitgangspunt wordt vaak opgegeven dat je zou moeten denken aan:
- 1/15 seconde: nog veel structuur in het water.
- 1/2 seconde: een mooie balans tussen beweging en detail.
- 1 tot 5 seconden: een zijdezacht effect.
- Langer dan 10 seconden: een bijna mistachtige uitstraling.
Maar aan afb 2 kun je zien dat dit helemaal niet op hoeft te gaan.
Een statief is bij dit soort langere sluitertijden natuurlijk onmisbaar. Zelfs de kleinste beweging van de camera zorgt voor een onscherpe foto. In dit geval was mijn statief een steen waarop ik de camera had geplaatst.
Overdag zal er vaak te veel licht zijn om echt lange sluitertijden te gebruiken. Een ND-filter (grijsfilter) vermindert dan de hoeveelheid licht die de sensor bereikt, zodat je ook midden op de dag langere sluitertijden kunt gebruiken.
Praktische tip: let niet alleen op het water. Bewegende bladeren of takken kunnen tijdens een lange belichting onscherp worden. Dat kan mooi zijn, maar soms ook afleiden.
Meel bevriezen
Bij een meelshoot wil je juist het tegenovergestelde bereiken. De beweging moet volledig worden stilgezet, zodat ieder stofdeeltje zichtbaar blijft.
In afb 3 zien we een opname waarbij de sluitertijd te langzaam was. De meel lijkt hierdoor een soort wolk van stoom te worden.
Gebruik hiervoor bij voorkeur sluitertijden vanaf ongeveer 1/500 seconde maar liever korter. Werk je met studioflitsers, dan bepaalt vooral de flitsduur hoe goed de beweging wordt bevroren. Omdat deze tijdsduur vaak 1/5000 of korter is, is dat ideaal. Bij reportageflitsers kan High Speed Sync (HSS) uitkomst bieden wanneer je buiten zou willen fotograferen.
Afb 4 laat zien hoe een hogere sluitertijd de meel in de lucht fraai bevriest en dat hierdoor de foto een stuk beter wordt.
Bij dit soort shoots moet je voldoende licht gebruiken omdat je een korte sluitertijd gebruikt. En natuurlijk ook omdat je waarschijnlijk toch een lage ISO-waarde zult willen kiezen voor een maximale beeldkwaliteit.
Je ziet in ons voorbeeld dat we een donkere backdrop gebruiken. Een donkere achtergrond zorgt ervoor dat het meel extra goed zichtbaar wordt. Heel leuk om te doen, dit fotograferen met meel, maar vergeet niet de camera en eventuele flitsers goed te beschermen tegen de fijne stof!
Sporten
Sport vraagt om snelle reacties van de fotograaf en om passende sluitertijden. Welke sluitertijd ideaal is, hangt af van de snelheid van de sport. Voor rustig bewegende sporten wordt vaak gewerkt met 1/250 van een seconde, maar bij hockey en voetbal al snel met 1/500 (zie ook afb 5). Motorsport vereist vaak zelfs 1/1000 van een seconde of sneller.
Veel fotografen gebruiken voor sportfotografie de continu-opnamestand en continue autofocus (AF-C of AI Servo), zodat de camera bewegende onderwerpen kan blijven volgen. Het ‘moment’ kan zich zo onverwachts en snel voordoen, dat dit soort hulpmiddelen helemaal niet zo’n gekke keuze hoeven te zijn.
Maar vergis je niet. Het kan heel fraai zijn om sportmomenten juist ‘bewogen’ vast te leggen. Dit kan heel veel sfeer toevoegen en een eigen wereld creëren (zie afb 6).
Wildlife
Ook bij dieren is de juiste sluitertijd belangrijk. Een stilstaande reiger vraagt om een andere instelling dan een overvliegende roofvogel.
Een foto van een rennend zoogdier zal al snel 1/1000 van een seconde nodig hebben (zie afb 7). Gebruik je een telelens voor dit soort opnames dan moet je er rekening mee houden dat iedere kleine beweging wordt uitvergroot. Een iets kortere sluitertijd voorkomt veel onscherpe foto's.
Panning
Soms wil je beweging juist zichtbaar maken. Bij panning volg je een bewegend onderwerp tijdens de opname. Hierdoor blijft het onderwerp relatief scherp, terwijl de achtergrond verandert in dynamische strepen.
Wanneer je dit probeert is het een goed idee om te beginnen met een sluitertijd van 1/30 seconde voor auto’s of 1/15 van een seconde voor fietsers. Maar reken er op dat panning veel oefening vergt. Verwacht niet dat iedere opname direct perfect is (zie afb 8).
Veel voorkomend
Wanneer het donker wordt, zijn lange sluitertijden vaak noodzakelijk. Hierdoor kun je met een lage ISO blijven werken en maximale beeldkwaliteit behouden. Typische sluitertijden liggen dan tussen één en dertig seconden, afhankelijk van de hoeveelheid omgevingslicht. Een statief en een afstandsbediening of zelfontspanner voorkomen natuurlijk trillingen tijdens het afdrukken.
De bekende rode en witte lichtstrepen op wegen ontstaan doordat auto's tijdens een lange belichting door het beeld rijden (zie afb 9). Bij druk verkeer heb je dan al snel 5 tot 10 seconden sluitertijd nodig en 15 tot 30 seconden wanneer er minder auto's rijden. Een klein diafragma (zoals f/8 tot f/11) helpt dan om voldoende scherptediepte te krijgen.
Vuurwerk laat zich lastig voorspellen. Daarom werkt de Bulb-stand vaak beter dan een vaste sluitertijd. Open de sluiter zodra een vuurpijl wordt afgeschoten en sluit deze weer wanneer de explosie volledig zichtbaar is. Ook bij light painting en onweer is dit vaak de beste keuze. En natuurlijk gebruik je ook bij dit soort fotografie een statief en een afstandsbediening om trillingen te voorkomen.
Geen vaste regel
Zoals je gemerkt hebt bestaat er geen perfecte sluitertijd voor iedere situatie. De juiste keuze hangt af van de snelheid van het onderwerp, de gewenste creatieve uitstraling, de afstand van het voorwerp tot de caemra, de gebruikte brandpuntsafstand, de hoeveelheid beschikbaar licht en bijvoorbeeld de stabiliteit van de camera.
Zie de genoemde waarden daarom als uitgangspunt. Kijk naar het resultaat, pas je instellingen aan en experimenteer. Juist door verschillende sluitertijden uit te proberen ontdek je hoe groot de invloed ervan is op de sfeer en uitstraling van je foto's.
Samenvatting
Sluitertijd is veel meer dan een technische instelling. Het is een creatief hulpmiddel waarmee je bepaalt hoe beweging wordt weergegeven. Wil je actie haarscherp vastleggen? Kies dan een korte sluitertijd. Wil je juist snelheid, dynamiek of een dromerige sfeer laten zien? Dan biedt een langere sluitertijd vaak de mooiste resultaten.
Door bewust met sluitertijd te spelen, krijg je niet alleen technisch betere foto's, maar ontwikkel je ook sneller een eigen fotografische stijl.