Om voornamelijk technische informatie aan afbeeldingen mee te kunnen geven wordt gebruik gemaakt van zogenaamde EXIF-gegevens. Wat zijn dit en wat heb je hieraan?

EXIF

Het Exchangeable Image File Format, vrij vertaald het ‘uitwisselbaar afbeeldingsbestand formaat’ is een standaard voor het beschrijven van voornamelijk technische gegevens van onder andere afbeeldingen. Een foto wordt door een camera gemaakt en een camera plaats in de EXIF-gegevens van deze foto automatisch een aantal gegevens zoals het gebruikte diafragma, de sluitertijd en de ISO-waarde.

Dit soort gegevens worden samen de EXIF-gegevens, EXIF-data of soms kortweg EXIF genoemd. EXIF-gegevens kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt wanneer je een foto ontvangt en wilt achterhalen met welke instellingen de foto gemaakt is.

Niet iedere camera plaatst EXIF-gegevens in een foto. Het moeten vanzelfsprekend digitale foto’s zijn en daarom gaat dit op voor alleen digitale camera’s. Maar dat zijn er waarschijnlijk meer dan je denkt. In een SmartPhone bevindt zich bijvoorbeeld ook een digitale camera en deze maakt dus ook EXIF-gegevens aan.

Overigens bestaan er een aantal andere apparaten, zoals bepaalde scanners, die ook EXIF-gegevens opslaan. Daarnaast kunnen ook audiobestanden EXIF-gegevens bevatten. Omdat onze artikelen zich richten op fotografie laten we dit soort toepassingen hier echter buiten beschouwing.

Dataruimte

Om EXIF-gegevens op te kunnen slaan moet een bestand daar ruimte aan bieden. Niet ieder bestandsformaat kan dat. Maar RAW-bestanden, TIFF-bestanden en JPEG-bestanden beschikken daar wel over. Een GIF-bestand heeft dat bijvoorbeeld niet. Converteer je daarom een RAW-bestand naar een GIF-formaat dan verlies je dus de EXIF-gegevens.

Er is software in omloop waarmee je EXIF-gegevens aan kunt passen. Vaak is dat slechts een deel van de gegevens. Je kunt met Photoshop hiermee bijvoorbeeld de naam van de auteur in de EXIF-gegevens plaatsen.

Standaard kun je een bepaald deel van de EXIF-gegevens als het goed is niet zomaar aanpassen. Denk daarbij aan de opgenomen waarden voor de sluitertijd en het diafragma. Maar dat wil niet zeggen dat dit altijd 100% betrouwbare gegevens zijn.  Er zijn namelijk speciale tools vanaf het internet te downloaden waarmee ook dit soort gegevens gewijzigd kunnen worden.

Standaard

Omdat EXIF door nagenoeg alle camera fabrikanten wordt gebruikt is EXIF een echte standaard geworden. Inmiddels zijn we daarvan op versie 3.0 uitgekomen (daterend van mei 2023).

EXIF-gegevens bevatten zoals eerder aangegeven informatie over het gebruikte diafragma en de sluitertijd, maar het vermeld ook zaken als de gebruikte kleurruimte, de bestandsgrootte en de datum en het tijdstip van het maken van de foto. Als camera’s de beschikking hebben over locatie informatie, dan kan dit ook in de EXIF-gegevens worden verwerkt. Een hele andere vorm van gegevens die in EXIF kunnen worden opgeslagen zijn bijvoorbeeld copyright gegevens.

Kortom, EXIF-gegevens kunnen zeer diverse gegevens bevatten, maar hoeven die niet te bevatten. Op veel camera’s worden alleen basisgegevens standaard weggeschreven en kun je instellen welke gegevens extra als EXIF moeten worden opgeslagen. Soms worden deze gegevens ook pas opgeslagen in de EXIF-data wanneer de foto’s bewerkt worden in bijvoorbeeld Adobe Lightroom of Photoshop.  

IPTC-gegevens

Naast de voornamelijk technische gegevens waaruit EXIF-data bestaat, is er steeds meer behoefte ontstaan om ook gegevens op te kunnen slaan die de foto beschrijven. Denk aan het meegeven van een titel of een korte beschrijving van wat er op de foto te zien is. Dit worden IPTC-gegevens genoemd. In het artikel 'IPTC-Gegevens' gaan we daar dieper op in.

Binnen de NIDF-norm is het vereist om de EXIF-gegevens in het aan te leveren bestand te laten zitten. Ook van een klein aantal IPTC-gegevens geeft het NIDF aan welke gegevens daarvan ingevuld moeten zijn.

Aanpassen

Hoewel EXIF-gegevens in het bestand van de foto worden opgeslagen is het dus mogelijk om in ieder geval een deel van deze gegevens achteraf aan te passen. En dat is maar goed ook want vanuit nabewerkingssoftware is dat vaak veel sneller en gemakkelijker dan vanuit de camera. Denk aan het toevoegen van copyright informatie.

Maar hier zit ook een keerzijde aan. Doordat een deel van de gegevens aanpasbaar is, kunnen derden jouw auteursgegevens ook eenvoudig overschrijven. Dat kan ook met de ogenschijnlijk beter beschermde EXIF-gegevens met behulp van de speciale tools die daarvoor van internet te downloaden zijn. Hierdoor is het mogelijk om ook achteraf nog het moment van fotograferen of de locatie gegevens te wijzigen.

Zoals met alles in het leven kunnen we er dus ook met EXIF-gegevens niet zeker van zijn dat deze 100% correct zijn. Een betrouwbare bron blijft dus van groot belang!

Toepassingen

Wanneer ik foto’s van fotografiestudenten via email ontvang, hoeven ze mij nooit het gebruikte diafragma, de ISO-waarde of de sluitertijd te vermelden. Ook de brandpuntsafstand van het gebruikte objectief hoeven ze niet te noemen. De EXIF-gegevens bevatten immers dit soort informatie en al met behulp van de standaard afbeeldingsviewer in Windows kan ik met een druk op de knop dit soort gegevens oproepen.

Fotografen kunnen deze gegevens natuurlijk ook voor hun eigen ontwikkeling inzetten. Je kunt hiermee de eigen gemaakte foto’s analyseren en op grond daarvan beter begrijpen welk effect bepaalde instellingen hadden op de uiteindelijke foto.

Maar er zijn meer toepassingsmogelijkheden. Binnen programma’s zoals Adobe Lightroom worden de EXIF-gegevens bijvoorbeeld uitgelezen en gebruikt om de geïmporteerde foto’s automatisch in te delen op bijvoorbeeld datum, camera en gebruikte lens. Dit is een uitermate handige toepassing.

En er komt steeds meer software beschikbaar waarmee de locatie gegevens, als deze in de EXIF-gegevens opgeslagen liggen, worden gebruikt om kaarten te maken waarop te zien is waar welke foto gemaakt is. Dit vindt zijn weerslag van reisblogs met vakantieverhalen tot search engines die kunnen laten zien hoe een bepaalde plek er exact uitziet.

Wanneer je een foto verspreidt dan hoef je daarvan niet aan te geven dat daar het auteursrecht op berust. De Nederlandse wetgeving zegt namelijk dat dit er standaard op zit. Je moet daarom aangeven wanneer dit niet het geval is. Maar dat wil niet zeggen dat het expliciet aangeven van wie de foto is en hoe je tegen de copyright regels aankijkt natuurlijk verkeerd zou zijn. Hoe meer vermeld, de beter, zou je kunnen redeneren. Dus waarom niet ook in de EXIF-gegevens? Natuurlijk, deze gegevens kunnen aangepast worden, maar veel mensen weten dit niet en zijn zich zelfs niet bewust dat er iets als EXIF-gegevens bestaan. In dat geval is het extra gemakkelijk om aan te tonen dat de foto niet zo maar gebruikt had mogen worden.

Omdat in een enkel geval binnen de EXIF-gegevens ook wordt bijgehouden of de foto is bewerkt, geeft dat nog wat extra informatie over de foto. Afin, EXIF-gegevens zijn dus voor veel toepassingen heel handig en het is belangrijk je daar bewust van te zijn!

Instellen van gegevens

Binnen digitale camera’s is het doorgaans mogelijk om in te stellen welke velden je in de EXIF-gegevens wilt laten plaatsen en in sommige gevallen zelfs wat daar in moet worden gezet. Je kunt dan bijvoorbeeld jouw naam of die van jouw studio automatisch laten plaatsen in het veld voor de auteur.

Nabewerkingssoftware zoals Photoshop kent ook de mogelijkheid om de aanpasbare EXIF-gegevens te wijzigen. Open daarvoor de foto in Photoshop en ga naar File > File Info of druk op  Ctrl+Shift+Alt+i. Sommige gegevens kun je in dit scherm natuurlijk niet aanpassen, deze worden door de camera ingevuld. Overigens zie je in dit scherm niet goed het verschil tussen IPTC en EXIF-gegevens. Maar dat hoeft natuurlijk geen probleem te zijn.