Binnen de artistic nude en nude art photography is de Bodyscape Photography misschien wel de meest bekende en meest gewaardeerde stijl die wordt gemaakt. Maar hoe maak je dergelijke foto’s eigenlijk?

Wat is een bodyscape foto?

Bij deze vorm van fotografie, die als onderdeel van naaktfotografie moet worden beschouwd, wordt het lichaam als ware het een landschap gefotografeerd. Het lijnenspel is daarom belangrijker dan de details en vaak merk je dan ook dat het meeste niet te zien is. Zwart, donker of duisternis spelen in de bodyscape fotografie net zo’n een belangrijke rol als suggestie. Afb 1 is daar een voorbeeld van.

Bodyscape foto’s worden niet zelden in zwart-wit of in een monochrome kleur nabewerkt. Dit wordt gedaan omdat kleur teveel af kan leiden van de vorm. Het gaat immers om het lijnenspel. Ook wordt achteraf het contrast dikwijls verhoogd of worden er uitsneden van de originele foto gebruikt. Men stelt wel eens dat de foto maken het minst grote deel is van het met creëren van bodyscape foto’s. Het overgrote deel zou uit nabewerken bestaan.

Het onderwerp

Bij bodyscapes gaat het om het maken van fine art kunst waarbij de fascinatie van het menselijke lichaam net zo belangrijk is als het werken met licht en donker. Het is daarbij niet noodzakelijk dat het model hier enorm mooi voor hoeft te zijn. In de kern is ieder lichaam fascinerend en daarom geschikt voor bodyscape fotografie. Het gaat erom het juiste deel, de juiste hoek en de juiste belichting te vinden (zie ook afb 2).

Het lichaam is een van de meest complexe apparaten die we kennen en omdat we als soort zelf over dit lichaam beschikken, is het meteen ook een van de meest intrigerende apparaten die er voor ons bestaan. Met bodyscape fotografie wordt dat op een geheel eigen wijze geëerd.

Moeilijkheid

Bodyscape foto’s worden in de kunstwereld dikwijls beschouwd als de foto waaraan je de kwaliteit van de fotograaf af kunt lezen. Iedere fotograaf van formaat heeft dit soort foto’s dan ook wel gemaakt.

Toch bestaat de moeilijkheid niet zozeer uit het technisch maken van de foto. Met een enkele lichtbron kan deze al worden gemaakt. Alle foto’s die bij dit artikel zijn geplaatst zijn met slechts een lichtbron gemaakt. De finesses bevinden zich dus meer in de onderwerpkeuze, het gebruik van het licht (en daarmee de schaduw) en in de kunst van het weglaten.

Het naaktmodel

Zoals met naaktfotografie in het algemeen, is het niet altijd eenvoudig om hiervoor een model te vinden. Binnen de wereld van de bodybuilding en soortgelijke tijdsbestedingen kan dat misschien anders zijn, maar tussen de meer “reguliere” contacten van fotografen, zeker daar waar het vrienden en bekenden of amateur fotomodellen betreft, blijkt in het algemeen wat meer moeite te bestaan zich naakt te laten fotograferen.

Onze ervaring heeft ons echter geleerd dat veel mensen deze stijl van fotografie wel heel mooi vinden en dat men ook best zulke foto’s van zichzelf zou willen hebben. Maar ook dat men niet graag wil dat dit soort foto’s in omloop worden gebracht en daarom twijfelen als hen wordt gevraagd hiervoor model te staan. Overigens niet zozeer vanuit de schaamte voor het eigen lichaam maar eerder omdat men bang is herkend te zullen worden of omdat de foto’s een eigen leven zouden kunnen gaan leiden. Dit nog even los van de drempel om zich uit te kleden voor een bekende of juist voor een onbekende. Begrijpelijke voorbehouden.

Fotografen die vaker bodyscapes maken, werken dan ook meestal samen met steeds dezelfde fotomodellen of huren daar professionele fotomodellen voor in. Dit kan sowieso leiden tot betere foto’s. Het model moet zich er immers niet alleen prettig en ontspannen bij voelen, het moet ook over een aantal bijzondere eigenschappen beschikken die alleen door ervaring ontwikkeld worden.

Als fotomodel voor deze stijl moet je bijvoorbeeld in staat zijn om de min of meer klassieke bodyscape poses aan te kunnen nemen en deze ook een tijdje vast te kunnen blijven houden. De fotograaf heeft relatief veel tijd nodig om het licht nauwkeurig in te kunnen stellen en daarvoor is het vasthouden van de pose noodzakelijk.

Soms worden er ook props gebruikt die zorgvuldig moeten worden geplaatst, zoals lens balls of miniatuur poppetjes. Het valt niet altijd mee om daarvoor met een holle rug of in een ongewone houding een paar minuten onbeweeglijk te blijven staan, zitten of liggen. Ervaren modellen zijn dit meer gewend en dat is terug te zien in het eindresultaat.

De studio

Een bodyscape foto wordt vaak als low-key foto gemaakt, maar kan net zo goed high-key worden uitgevoerd. Er zijn ook fraaie voorbeelden van bodyscape foto’s te vinden die gemaakt zijn met behulp van een ‘normale’ belichting.

De low-key variant levert doorgaans wel een meer mysterieuze opname op met veel dramatiek die veel aan de verbeelding overlaat. Juist daarom wordt dit type bodyscape foto waarschijnlijk veel gemaakt. Omdat de low-key variant het meeste voorkomt, zullen we ons in dit artikel daar op richten.

In de studio wordt voor een low-key bodyscape gebruik gemaakt van een donkere backdrop. Maar met een zwarte doek gedrapeerd over een kast kun je in een huiskamer al prima aan de slag. Een licht gekleurde vloer zou kunnen zorgen voor het onwenselijk weerkaatsen van het licht via de grond. In dat geval zou je kunnen overwegen om iets te gebruiken, zoals een zwart kistje, waar het model op gaat staan, zitten of liggen.

Voor liggende poses wordt overigens meestal een eettafel gebruikt waar een zwarte doek overheen wordt gelegd. Dat is voor het maken van de foto’s van dit artikel ook gedaan. Dit heeft meteen als voordeel dat de fotograaf niet op de grond hoeft te gaan liggen om de foto goed te kunnen maken. Je fotografeert het model namelijk vaak vanaf de zijkant, minder van boven.

Extra effecten

Om een extra effect aan de bodyscape opnames toe te voegen, kan een reflectie worden toegevoegd. Door een stuk transparant plexiglas op een zwarte ondergrond neer te leggen, kan dit eenvoudig worden gerealiseerd.

Ook wordt de huid van het fotomodel soms ingesmeerd met olie voor een extra glad en glimmend effect. Met een plantenspuit kan de huid ook nog worden voorzien van waterdruppeltjes die aan zweet of regen doen denken.

Altijd naakt?

Hoewel bodyscape fotografie onder de noemer naaktfotografie wordt gerangschikt, is het toch goed mogelijk bodyscape foto’s te maken als bedekt naakt foto’s en zelfs met kleding zoals lingerie aan (zie afb 3). Maar pas wel op: de kern van de foto blijft natuurlijk wel dat het lichaam zelf als landschap wordt gefotografeerd en zonder de lijnen van het lichaam te zien houdt het daar toch echt wel op. Draanaast leidt kleding af en heeft het de neiging onderwerp te worden. Foto's met lingerie neigen daarom snel naar boudoir fotografie.

De verlichting

Voor de simpelste belichting gebruik je slechts een enkele flitser. Door deze te voorzien van een softbox of paraplu wordt het licht zachter en daarmee geschikter voor deze stijl van fotografie, maar noodzakelijk is dit zeker niet. Soms wordt er bewust bewust gekozen voor hard licht (meer contrast) en is een reflector voldoende.

Een langwerpige rechthoekige softbox voorzien van een grid (honingraat) werkt ideaal. Met een generieke 30 x 90 cm softbox kun je al heel veel bereiken. Het zal duidelijk zijn dat een langere en smallere softbox beter geschikt is voor het fotograferen van het gehele lichaam dan dat dit met een kleinere en meer vierkantige of ronde softbox wordt gedaan. Het kleinere formaat kan echter praktischer zijn voor vervoer of opslag en ook te gebruiken zijn voor andere stijlen van fotografie.

Maar wat nu als je niet over een dergelijke softbox kunt beschikken? Dan zou je ook kunnen werken met flags. Een flag is een voorwerp welke je tussen de lichtbron en het onderwerp in plaatst zodat het licht deels wordt tegengehouden. Plaats je bijvoorbeeld twee grote stukken karton voor een lichtbron zodat slechts een langwerpig balkje licht kan passeren, dan heb je hier misschien nog wel meer flexibiliteit mee verkregen dan met welke softbox dan ook. Afb 4 is op die manier gemaakt.

Vanzelfsprekend moet je wel blijven opletten dat het licht niet door bouncing via het plafond, de muren of de vloer alsnog op het onderwerp terecht komt, maar dat spreekt welhaast voor zichzelf.

Overigens is het exact richten van beperkt licht lang niet altijd nodig en kun je met een eenvoudige paraplu zonder flags dus ook al prachtige bodyscape foto’s maken.

De opstelling

De meest gebruikte opstelling is er een waarbij een dramatisch lichteffect ontstaat door de flitser net iets voorbij de zijkant (dus net iets meer dan 90 graden) van het onderwerp te plaatsen. De flitser wordt daarbij dichtbij en hoger dan het onderwerp geplaatst. Het licht valt hierdoor een beetje over het onderwerp heen zodat de contouren worden benadrukt (zie afb 5).

Stel de camera in op een diafragma stop lager dan de waarde die je met een lichtmeter hebt verkregen wanneer je het opvallende licht meet. Hierdoor wordt de foto net iets donkerder. Met deze eenvoudige opstelling kunnen prachtige foto’s worden gemaakt (zie afb 6).

Het loont zeker de moeite ook te experimenteren met het plaatsen van de flitser recht achter het model. Ook hiervoor geldt weer: hoger dan het model plaatsen en dichtbij het onderwerp. Nu zou je last kunnen krijgen van licht dat in de lens valt waardoor onwenselijk lens flare zou kunnen ontstaan. In dit geval kan een flag of een zonnekap uitkomst bieden. De flitser wordt bij deze stijl van fotografie ook wel eens recht boven het onderwerp geplaatst maar het komt niet voor dat je de flitser voor het onderwerp positioneert. Dat doe je hooguit alleen als je met meerdere lichtbronnen aan de slag gaat.

Wil je een volgende stap in deze stijl ondernemen, dan raden we je eerder aan flags in het werk te introduceren dan met meer flitsers of met reflectoren te gaan werken. Je zult verbaasd zijn te merken welke prachtige effecten je kunt bereiken door licht weg te laten. Zoals Picasso zei: “De kunst van kunst is weglaten wat overbodig is”.

Aparte opstelling

We wilden met graag een voorbeeld laten zien waarmee het mogelijk is om met slechts weinig middelen relatief simpel toch goede bodyscape foto’s te kunnen maken. Wij hebben daarom gewerkt met slechts een enkele flitser. Deze flitser is voorzien van een langwerpige softbox van 30 x 180. We hadden hier overigens net zo goed een van 30 x 120 of 30 x 90 voor kunnen gebruiken. Om het geheel zo clean mogelijk te houden hebben we geen grid aangebracht. Een grid zorgt ervoor dat het licht meer richting krijgt zodat het wat gemakkelijker wordt lens flare te ontlopen en het licht weg te houden van plekken waar het onwenselijk is in de scene, maar dan moet je die wel hebben. Ook zonder grid lukt dat.

De flitser hebben we achter een tafel geplaatst waar we een zwarte doek overheen hebben gedrapeerd. De flitser staat licht naar beneden gericht en hoog genoeg zodat het licht niet rechtstreeks in de camera valt (zie afb 7).

Afb 8 is een foto die gemaakt is met deze opstelling. Door te experimenteren met de hoogte van de lamp en de hoek waaronder het licht naar beneden komt, wordt meer of minder zichtbaar over de rand van het lichaam.

Nabewerking

Onze ervaring heeft ons geleerd dat de beslissingen die tijdens het nabewerken van de bodyscape foto’s worden genomen, vaak de belangrijkste van het proces zijn. Hier wordt de foto afgesneden en gedraaid, worden kleuren verwijderd en het contrast aangepast. Hier krijgt de afbeelding zijn uiteindelijke vorm en betekenis.

Probeer daarom bijvoorbeeld niet altijd de foto tijdens het fotograferen meteen helemaal goed te kadreren. Tijdens de nabewerking kun en zul je waarschijnlijk uit een grotere opname dat deel willen halen dat je nodig hebt. Het komt voor dat van een enkele foto meerdere bodyscape afbeeldingen worden gemaakt. Deze kunnen onderling qua compositie zo sterk van elkaar verschillen dat het voor een buitenstaander niet meer te zien is dat ze van dezelfde opname afkomstig zijn.

Met een product als Capture One kun je overigens, door hier een stijl voor te maken, de foto’s al tijdens de shoot in een preview bewerkt (meer contrast, zwart-wit, etc.) bekijken zodat je een goed idee kunt krijgen hoe het uiteindelijke resultaat er uit zal komen te zien. Voor een model kan dit ook prettig zijn. Zeker wanneer je de mogelijkheid biedt dat ze meteen mee kan kijken, bijvoorbeeld door Capture Pilot te gebruiken op een iPad.

Het resultaat

De meeste bodyscapes laten close-up opnames zien van menselijke vormen met een hoog contrast (zie afb 9). Met dit lijnenspel kan de suggestie van een landschap worden gecreëerd, maar een bodyscape kan natuurlijk ook een ode aan het lichaam zelf zijn.

Soms is het moeilijk om nog te zien wat exact is gefotografeerd wanneer we kijken naar een bodyscape. De bewerkte foto’s zijn soms eerder abstract dan realistisch te noemen. De kunst van een goede bodyscape zit hem dan ook vooral in de compositie en de belichting, de foto maken is technisch gesproken niet zo moeilijk.